مجموعه قوانین زردشت یا وندیداد اوستا (ترجمه از سانسکریت و پهلوی) – کتابچه برای معرفی مجموعه قوانین زردشت
کتاب «مجموعه قوانین زردشت یا وندیداد اوستا» که به عنوان کتابچهای برای معرفی قوانین آیینی و فقهی آیین زرتشت شناخته میشود، یکی از بخشهای مهم و جنجالبرانگیز کتاب اوستا است.
وندیداد (در اصل وی-دیو-داد به معنای «قانون ضد دیو») تنها بخش از اوستای کهن است که تقریباً به طور کامل به دست ما رسیده است. این کتابچه یا مجموعه قوانین دارای ویژگیهای زیر است:
۱. محتوا و ساختار
وندیداد شامل ۲۲ «فرگرد» (فصل) است که در قالب پرسش و پاسخ میان زرتشت و اهورامزدا تنظیم شده است. برخلاف «گاتها» که جنبه سرود و نیایش دارد، وندیداد بر مدار موارد زیر میچرخد:
قوانین تطهیر: آداب غسل، برخورد با مردگان (نساسو) و پاکیزگی تن و روان.
احکام کیفری: مجازاتهای مربوط به گناهان و جرایم مختلف اجتماعی و مذهبی.
جغرافیا و اسطوره: فرگرد اول به معرفی ۱۶ سرزمین آفریده شده توسط اهورامزدا و فرگرد دوم به داستان «جمشید» میپردازد.
بهداشت و زیستمحیطی: توصیههایی درباره نگهداری از سگها، کشاورزی و پرهیز از آلودن آب، خاک و آتش.
۲. اهمیت ترجمه از سانسکریت و پهلوی
از آنجا که زبان اوستایی زبانی کهن و دشوار است، بسیاری از محققان برای درک بهتر آن به ترجمههای پهلوی (زند) و همچنین متون مشابه در سانسکریت (به دلیل همریشه بودن با زبان اوستایی) مراجعه میکنند. ترجمههایی که بر اساس این دو زبان انجام شدهاند، دیدگاههای مفسران دوران ساسانی و پیوندهای هندواروپایی این قوانین را روشنتر میکنند.
۳. جایگاه تاریخی
وندیداد منبعی بینظیر برای مطالعه ساختار اجتماعی، حقوقی و بهداشتی ایران باستان است. هرچند برخی از محققان معتقدند این بخش از اوستا دیرتر از بخشهای دیگر و توسط مغان ماد تدوین شده است، اما همچنان به عنوان «رساله عملیه» ایران باستان شناخته میشود.