از مشروطیت تا پایان سلسله پهلوی

بررسی مستند و مستدل و کارشناسانه ای از تحولات اقتصاد ایران از اوان مشروطه تا انقلاب اسلامی به موازات گزارشی تاریخی از فراز و نشیب های سیاسی اجتماعی ایران در این دوران.نویسنده این دوران را به چهار مرحله تقسیم می کند: نخست دوره ی مشروطه که تحت عنوان دولت و انقلاب بررسی می شود ، سپس دوره ی سلطنت رضا شاه که زیر عنوان دولت و ضد انقلاب بدان می پردازد ، پس از آن ، بخش فترت ، دمکراسی و دیکتاتوری است درباره ی رویدادها و اوضاع زمان اشغال ایران در جنگ دوم و دمکراسی متعاقب آن که به دیکتاتوری انجامید.

آخرین مرحله دوره ی استبداد نفتی و توسعه ی اقتصادی است که سال های 32 تا 57 را در بر می گیرد و نویسنده استبداد و تظاهر به مدرنیسم را ویژگی آن می شمارد. این پژوهش مستند و کارشناسی شده، دگرگونی های “اقتصاد سیاسی ایران” را در کنار پستی و بلندی های سیاسی، اجتماعی و تاریخی آن تجزیه و تحلیل می کند و گزارشی مستدل و متقن به علاقه مندان جامعه شناسی سیاسی و اقتصادی ارائه می دهد.

نویسنده این تحولات را در چهار بخش عمده تشریح می کند. بخش نخست با عنوان دولت و انقلاب، دورنمای تاریخی این مفاهیم را مطرح می کند و شیوه های تولید را، خواه فئودالیسم باشد یا استبداد، در کنار تغییر و تحولات قرن نوزدهم و انقلاب مشروطه و دوره ی رکود، زیر ذره بین قرار می دهد. در بخش دوم دولت به موازات ضدانقلاب بررسی می شود و پیش درآمدی از ضدانقلاب استبدادی، حکومت شبه مدرن مطلق و پدیدار شدن و ساقط شدن استبداد شبه مدرنیستی ارائه می شود.

بخش سوم به دموکراسی در کنار مفهوم دیکتاتوری می پردازد و علاوه بر اشغال و فترت، جریانات نهضت ملی ایران نظیر ملی شدن صنعت نفت را به همراه دیکتاتوری سیاسی و لیبرالیسم اقتصادی تجزیه و تحلیل می کند. در بخش چهارم کتاب “اقتصاد سیاسی ایران” از “محمدعلی همایون کاتوزیان” که بخش نهایی آن نیز هست، استبداد نفتی و عواملی که زمینه ی آن را فراهم نمودند، نظیر بحران های اقتصادی، عدم ثبات سیاسی و نبرد قدرت ها بررسی می شود و علاوه بر آن به اصلاحات ارضی و بازرگانی و روابط خارجی ایران نیز پرداخته می شود.