به طور کلی می توان نظریات و فرضیات عمده ای که در مورد علل و انگیزه گرایش به مذاهب گفته شده است را در ده عنوان خلاصه کرد که پاره ای از آنان جنبه روانی، بعضی جنبه اخلاقی و اجتماعی، بعضی اقتصادی و بعضی فکری و عقلی دارد؛ این عوامل عبارتند از:
۱.عوامل اقتصادی و استعماری
۲.عوامل اقتصادی ضد استعماری
۳.نیازهای اخلاقی و اجتماعی
۴.جهل و بی اطلاعی از اسرار طبیعت
۵.ترس از عوامل وحشتنا ک طبیعت
۶.عوامل جنسی
۷.عقیده به وجود روح
۸.اعتقاد به بخت وشانس
۹.فطرت انسانی و کوشش درونی و ذاتی او( درک عاطفی)
۱۰.مطالعه اسرار هستی و نظام آفرینش( درک عقلی)
تهیه کنندگان آقایان حجت اسلام مسعود مکارم و محمدرضا حامدی زیر نظر استاد آیت الله مکارم شیرازی در کتاب حاضر سعی دارند علل گفته شده را در حد توان و حوصله خواننده شرح دهد.