پیرامون جمهوری اسلامی " مجموعه ای است متشکل از چند بخش بخش اول‏ عبارت است از یک مصاحبه مطبوعاتی که در تاریخ 58 / 1 / 27 یعنی دو هفته قبل از شهادت استاد مطهری با ایشان انجام شده است و متن کامل آن‏ برای اولین بار منتشر می‏شود بخش دوم مقاله ای است از استاد شهید پیرامون " وظائف حوزه های علمیه " بخش سوم شامل یک مقاله ناقص تحت‏ عنوان " نقش بانوان در تاریخ معاصر ایران " و نیز یک سخنرانی تحت‏ عنوان " نقش زن در جمهوری اسلامی " می‏باشد که هر دو بعد از پیروزی‏ انقلاب اسلامی نگارش و ایراد شده است علت نقص آن مقاله را باید ترور خائنانه استاد شهید دانست چرا که آن مقاله آخرین نوشته استاد است به‏ طوری که پس از شهادت آن بزرگوار در محل کارشان یافت شد و قصد داشتند آنرا به صورت مقدمه در چاپ جدید کتاب " مسئله حجاب " بگنجانند
بخش چهارم این کتاب را یک سخنرانی استاد تحت عنوان " اهداف‏ روحانیت در مبارزات " تشکیل می‏دهد که در آبان 1357 یعنی چند ماه قبل‏ از پیروزی انقلاب اسلامی در دانشگاه صنعتی تهران ایراد شده است .
این‏ سخنرانی سرگذشتی دارد که خوب است بدان اشاره شود : در آن ایام گروههای غیر اسلامی و اکثرا چپگرا هفته‏ای را به عنوان هفته‏ وحدت اعلام کرده بودند و منظورشان وحدت گروههای مسلمان و غیرمسلمان در نهضت موجود و در نتیجه دخالت دادن خود در رهبری نهضت بود سمیناری در دانشگاه صنعتی تهران تشکیل داده و از جناحهای مختلف سخنران دعوت کردند از جناح اسلامی نیز چند نفری را دعوت کرده بودند دانشجویان که از اهداف‏ آنها مطلع بودند نزد استاد شهید آمده و با اظهار اینکه افرادی که از جناح‏ اسلامی دعوت شده اند چندان قوی نیستند و احیانا خود انحراف فکری دارند و ممکن است نتوانند حق مطلب را ادا کنند ، ایشان را دعوت به سخنرانی‏ نمودند استاد ابتدا به دلیل مشغله زیاد نپذیرفت ولی با اصرار فراوان‏ دانشجویان و دوستان سرانجام این دعوت را اجابت نمود هنگامی که استاد شهید در آن مجمع به عنوان سخنران پشت تریبون قرار گرفت بسیاری از شرکت‏ کنندگان چپگرا به عنوان اعتراض جلسه را ترک کردند استاد در آن جلسه ضمن‏ تأکید بر رهبری بلامنازع امام ، به طور ضمنی فهماند که اتحاد جناح عظیم‏ اسلامی با جناح مارکسیستی امکان پذیر نبوده و از نظر اسلام مردود است به‏ این ترتیب تمام رشته های چپگرایان در چند روز قبل سمینار پنبه شد و پس‏ از سخنرانی استاد تظاهرات عظیمی از طرف دانشجویان مسلمان در صحن‏ دانشگاه به حمایت از رهبری امام بر پا شد و آن سمینار برای همیشه تعطیل‏ گردید
بخش پنجم این کتاب متشکل از دو سخنرانی استاد شهید درباره " آزادی‏ عقیده " است که در پائیز 1348 در حسینیه ارشاد ایراد شده است بخش ششم‏ نیز یادداشتهایی است از استاد شهید پیرامون " اسلام و انقلاب "