۱. عوامل بیماریزا (پاتوژنها)
بیماریهای آبزیان را بر اساس عامل ایجادکننده میتوان به چند گروه اصلی تقسیم کرد:
الف) بیماریهای ویروسی (Viral Diseases)
ویروسها به عنوان کوچکترین عوامل بیماریزا، معمولاً خطرناکترین نوع بیماریها را ایجاد میکنند و درمان دارویی برای آنها وجود ندارد.
- ویروس نکروز عصبی (VNN) / ویروس انسفالوپاتی و رتینوپاتی (VER): عامل بیماری کشندهای در بچهماهیهای دریایی (مانند سیبس و سیبریم) که سیستم عصبی را هدف قرار داده و باعث شنای غیرعادی و تلفات بالا میشود.
- سندرم لکهسفید (WSSV): یکی از مخربترین بیماریهای میگو در جهان که باعث لکههای سفید روی پوسته و مرگ و میر سریع در میگوهای پرورشی میشود.
- سپتیسمی هموراژیک ویروسی (VHS): بیماری کشنده و مسری ماهیهای قزلآلا و سایر گونهها.
ب) بیماریهای باکتریایی (Bacterial Diseases)
این گروه شایعترین بیماریها در مزارع پرورشی هستند و معمولاً با داروهای آنتیبیوتیک (با رعایت دوره پرهیز از مصرف) قابل کنترل میباشند.
- فورونکولوزیس (Furunculosis): ناشی از باکتری Aeromonas salmonicida که در ماهی قزلآلا و سالمون باعث ایجاد زخمهای چرکی (فورانکل) و خونریزی داخلی میشود.
- سپتیسمی خونریزیدهنده (Erythrodermatitis): ناشی از Aeromonas hydrophila که باعث زخم و خونریزی گسترده در پوست و بالهها میشود.
- بیماری کلیه باکتریایی (BKD): ناشی از Renibacterium salmoninarum که یک بیماری مزمن و آهستهپیشرو در سالمونیدهاست و به بافتهای کلیه آسیب میرساند.
ج) بیماریهای قارچی (Fungal Diseases)
اغلب در شرایط نامساعد محیطی یا پس از آسیبهای فیزیکی فرصت شیوع پیدا میکنند.
- ساپرولگنیوزیس (Saprolegniasis): شایعترین بیماری قارچی که به صورت پنیهای سفید رنگ روی پوست، باله یا تخم ماهی ظاهر میشود. این قارچ معمولاً ثانویه است و ماهیهای آسیبدیده یا تحت استرس را آلوده میکند.
د) بیماریهای انگلی (Parasitic Diseases)
انگلها میتوانند باعث آسیب مستقیم، استرس مزمن یا افزایش حساسیت به پاتوژنهای دیگر شوند.
- ایکتیوفتیریازیس (Ichthyophthiriasis) یا بیماری لکه سفید (White Spot Disease): ناشی از انگل مژکدار Ichthyophthirius multifiliis است که یکی از شایعترین بیماریهای ماهیهای آب شیرین است.
- انگلهای خارجی (Monogenean Flukes): کرمهای کوچک که به پوست و آبشش ماهی میچسبند و باعث تحریک شدید، تولید بیش از حد مخاط و در نتیجه تنفس دشوار میشوند.
- کوکسیدیوزیس: بیماری داخلی ناشی از انگلهای تکیاخته که دیواره روده را درگیر میکنند.
بیماریهای آبزیان یکی از مهمترین چالشها در صنعت آبزیپروری (به ویژه در مزارع پرورش ماهی و میگو) و همچنین در محیطهای طبیعی است. شیوع بیماریها میتواند منجر به تلفات اقتصادی سنگین و گاهی اوقات نابودی کامل ذخایر شود.