کتاب نفت و مشروطه نوشته فرشید خدادادیان به بررسی همزمانی و ارتباط دو رویداد مهم تاریخ معاصر ایران یعنی کشف و استخراج نفت و انقلاب مشروطه میپردازد. خدادادیان که پژوهشگر تاریخ نفت، میراث صنعتی و تاریخ شفاهی است، در این اثر نهمین کتاب خود را منتشر کرده و تلاش کرده نشان دهد که نفت در همان سالهایی که مشروطه در حال شکلگیری بود، به یکی از مسائل جدی کشور بدل شده است.
او با تاکید بر امتیازنامه دارسی که در سال ۱۲۸۰ هجری شمسی به دارسی اعطا شد و سپس به موضوعی مورد توجه در مجلس اول مشروطه تبدیل گردید، نشان میدهد که نمایندگان نسبت به این قرارداد بیتفاوت نبوده و پرسشها و حساسیتهایی نسبت به آن داشتهاند. کتاب توضیح میدهد که چگونه اصول قانون اساسی مشروطه تصویب هرگونه امتیاز و قرارداد مهم را منوط به نظر مجلس میدانسته و همین موضوع میتوانست بر قراردادهای نفتی اثر بگذارد. در این روایت تاریخی همچنین روشن میشود که شرکتهای خارجی پیش از مشروطه در مناطق جنوب و جنوبغرب ایران، بهویژه مسجدسلیمان و خوزستان، فعالیتهای اکتشافی را آغاز کرده بودند و کشف نفت در این مناطق عملاً با تحولات سیاسی مشروطه همزمان شد.
اهمیت این کتاب در آن است که تاریخ نفت ایران را نه صرفاً به عنوان یک مسئله اقتصادی، بلکه بهمثابه پدیدهای در پیوند با سیاست، قانونگذاری و تحولات اجتماعی بررسی میکند و نشان میدهد چگونه منابع طبیعی و جنبشهای سیاسی در یک مقطع تاریخی حساس به هم گره خوردهاند. این نگاه تطبیقی برای علاقهمندان به تاریخ معاصر ایران، تاریخ نفت و مطالعات حقوقی و سیاسی میتواند بسیار روشنگر باشد.
سخن ناشر
در برهه حاضر که به حق عصر انفجار اطلاعات نامیده م . یشود کتا . بها،
نشری . هها، مقال . هها و اسناد زیادی در حوز.ههای مختلف تولید، چاپ و منتشر
م . یشوند. در این میان، صنعت نفت ایران، نخستین سازمان دولتی کشور
است که ب . هطور گسترده و رسمی فعالی . تهای انتشاراتی خود را آغاز کرد و در
چاپ و نشر کتا . بها، مقال . هها و نشری . ههای تخصصی و عمومی پیشگام بود. از
جمله اقدامات واحد انتشارات ادار.هکل رواب . طعمومی وزارت نفت در سا . لهای
اخیر، تالیف، پژوهش و تدوین مجموعه کتا . بهایی در قالب پروژ های با نام
تبیین دستاوردهای صنعت نفت بوده که با همکاری گروهی از نویسندگان
زبده و صاح . بنام کشور به سرانجام رسیده است. هدف از انتشار کتا . بها،
آشنایی جامعه با روند عملیات اکتشاف و تولید نفت ب هویژه در بره . ههای
حساسی چون جنگ تحمیلی، دشواری کار کارکنان این صنعت و همت آنان
برای پیشرفت و ارتقای صنعت، خودکفایی علمی و فنی در توسعه صنعت
در زیر سایه سنگین تحریم های ظالمانه غرب، بوم . یسازی فناور . یهای
پیچیده صنایع نفت و گاز و نیز ترویج فرهنگ مصرف بهینه فرآورد.ههای
نفتی بوده است. این آثار در قالب ادبیات خلاقه )رمان، مجموعه داستان
کوتاه، مستندنگاری، تک نگاری(
ویژه مخاطبان بزر . گسال و نوجوان تدوین
و منتشر شد هاند. ادار.هکل رواب . طعمومی وزارت نفت امیدوار است با انتشار این
آثار ارزشمند بتواند به یکی از رسال . تهای مهم خود که آشناسازی هرچه
بیشتر افکار عمومی با صنعت نفت است، جامه عمل بپوشاند. ضمن قدردانی
از تدوی . نکنندگان این مجموعه، از کارشناسان و پژوهشگران تقاضا م . یشود با
ارائه و ارسال انتقادها، پیشنهادها و نظرهای اصلاحی و تکمیلی خود ما را برای
روزآمدسازی و چا . پهای بعدی آثار یاری کنند.
علی فروزنده
مدیرکل روابط عمومی وزارت نفت