مقدمه
تحصیل و آموزش برای برآوردن اهداف مشخصی صورت می پذیرد. اهداف تحصیلی و آموزشی
زمانی تحقق می یابد که ابزارهای آن به درستی پیش بینی شده باشند و به درستی به کار گرفته
شوند. ارزشیابی ابزاری مناسب و اثربخش برای فعلیت بخشیدن به اهداف آموزشی تلقی می شود
که با به کارگیری آن می توان میزان کارآیی برنامه ها و تحقق اهداف را سنجید و بر اساس آن برنامه
را تقویت یا ترمیم نمود و یا احیاناً تغییر داد. اما ارزشیابی چیست؟ چه جایگاهی دارد؟ تقسیمات
آن کدام است؟ با چه موانعی رو به رو است؟ و چگونه می توان مدلی از ارزشیابی را ارائه نمود که
کارآمد و مؤثر باشد و بتواند برآورنده اهداف آموزشی و برآوردکنندة میزان پیشرفت باشد؟
اهمیت و ضرورت ارزشیابی
آموزش بدون ارزشیابی و بازخورد، امری عقیم و ناکامیاب است. معلمی که به جایگاه ارزشیابی،
اعتقادی ندارد درس را برای آموختن فراگیران ارائه و بیان نمی کند، بلکه چون وظیفه ای بردوش
او نهاده شده است، آن را انجام می دهد و به پیامدهای آن چندان نمی اندیشد. اما ارزشیابی،
جانمایه و مرکز هرگونه تصمیم گیری آموزشی است؛یعنی اطمینان از معنادار بودن یادگیری و
برانگیختن فراگیران و انجام درست تدریس جز با ارزشیابی امکان پذیر نخواهد بود: از این رو تایلر
معتقد است ارزشیابی مؤثرترین وسیله یادگیری است.
برخی ضرورت ارزشیابی را از منظر دیگری مورد توجه قرار داده اند:
الف- ارزشیابی برای استادان ضرورت دارد، زیرا استادان در برنامه ریزی تدریس و تصمیم گیری در
جریان فعالیت های آموزشی به داشتن اطلاعات فراوان در زمینه آمادگی و پیشرفت تحصیلی
فراگیران نیازمندند و ارزشیابی می تواند چنین اطلاعاتی را در اختیار آنان قرار دهد.
ب- ارزشیابی برای فراگیران نیز ضرورت دارد؛ زیرا در بهبود یادگیری آنان تأثیر مستقیم دارد.
بنابراین اگر ارزشیابی به نحو مطلوب صورت پذیرد:
.1برای یادگیری مؤثر دانشجویان ایجاد انگیزه می نماید.
.2نارسایی یادگیری دانشجویان و جنبه های مثبت و منفی آن را نشان می دهد.
.3اگر مستمر باشد، باعث مرور دائمی آموخته ها خواهد شد
آموزش مجموعهای از فعالیتهایی است که در پی تسهیل یادگیری است ولی ممکن است به یادگیری
منجر نشود. در واقع میتوان گفت معلم، روش یادگیری را آموزش میدهد نه صرفاً موضوع درسی
را. هر نوع تدریس معلم لزوماً به یادگیری منتهی نمیشود. آنچه برای معلم در امر آموزش اهمیت
دارد، شناخت یادگیرنده و تسهیل یادگیری برای یادگیرنده است، لذا آموزش و یادگیری ضمن
ارتباط با یکدیگر، دو فرایند مستقلاند. بر همین اساس ارزشیابی از آموزش معلم و میزان یادگیری
دانش آموزان ضرورت دارد تا بازده برنامههای آموزشی روشن گردد، به همین جهت ارزشیابی جزء
لاینفک فرایند یاددهی – یادگیری محسوب میشود نه حلقه جدا و مفقود یادگیری ، بنابراین
ارزشیابی باید در خدمت آموزش قرار گیرد.
هرکسی که فعالیتی انجام میدهد، باید شواهدی را نشان دهد که مشخص سازد، آن فعالیت را در
چه حد و با چه کیفیتی انجام داده است. یافتههای حاصل از ارزشیابی، یعنی عملکردها یا آنچه که
انجام گرفته و رخ داده است در اختیار کسانی قرار میگیرد که برنامه مطالعه شده را مورد سؤال
قرار دادهاند. در واقع ارزشیابی وسیله پاسخگویی است. فرایند ارزشیابی میتواند بازخوردهایی را
فراهم کند که مشخص میسازد چه چیزهایی خوب انجام شده و چه چیزهایی به اصلاح و بهبود نیاز
دارند. هدف ارزشیابی قضاوت در مورد ارزش برنامه و موثر بودن برنامه برای یک سری خاص از
فراگیران شرکت کننده در برنامه است، لذا ارزشیابی در بیشتر موارد یک فعالیت بیرونی است.
ارزشیابی آخرین مرحله از فعالیتهای آموزشی معلم محسوب میشود که با اجرای آن سایر
فعالیتهای او تکمیل میشود، لذا لازم است در این زمینه از روشها و فنون مختلف استفاده گردد
که هر یک میتواند تأثیرهای متفاوتی بر پیشرفت و عملکرد یادگیرندگان داشته باشد و به همین
جهت کسب دانش و مهارت در راه اجرای صحیح آن از سوی معلمان ضروری است. از آن جا که
بدون انجام ارزشیابی فرایند یاددهی – یادگیری در آموزش و پرورش تکیمل نمیگردد و اجرای
درست ارزشیابی را میتوان یک کار هنرمندانه از سوی معلم دانست، لازم است معلمان در اجرای
آن از طریق هر نوع آزمونی که باشد مهارت و دقت کافی را مبذول نمایند و بدانند چگونه باید روشی
را به کار بست تا سؤالهای طرح شده بتواند میزان درك و فهم ، حس قضاوت و تفکر انتقادی
یادگیرندگان را برانگیزاند.
نتیجه گیری
بدون شک، ارزشیابی یک فرآیند مداوم و جزء جدا نشدنی برنامههای آموزشی ، تعامل و حلقه
اتصال کلیه عوامل یک برنامه آموزشی (درونداد، فرایند و برونداد) به حساب میآید. اجرای
درست ارزشیابی را میتوان یک کار هنرمندانه معلم دانست، لذا معلمان باید دقت نمایند تا میزان
درك و فهم، حس قضاوت و تفکر انتقادی یادگیرندگان را برانگیزانند تا آنها نیز در حل مشکلات
واقعی جهان خود توانا باشند. با بهکارگیری شیوههای نوین ارزشیابی پیشرفت تحصیلی در فرایند
یاددهی – یادگیری اصول اساسی نظریههای آموزشی و یادگیری مورد توجه بوده ، ارزشیابی در
خدمت آموزش قرار میگیرد و جریان تدریس و یادگیری بر اساس فرایند محوری (جریان مداری)
تنظیم میشود نه محصول محوری، چون هدف، اندازه گیری کیفیت یادگیری است نه کمیت
یادگیری و حفظ و افزایش بهداشت روانی محیط یاددهی – یادگیری را به همراه خواهد داشت. به
همین جهت ضرورت دارد روش ارزشیابی سؤال – محوری جایگزین پاسخ – محوری گردد تا عشق
به دانستن در دانش آموزان برانگیخته شود و ذهن آنها برای کنجکاوی و پرسیدن سؤالات بیشتر
تحریک گردد. حاصل کلام اینکه استفاده بیشتر از شیوههای نوین ارزشیابی پیشرفت تحصیلی
باعث اعتبار بخشی بیشتر به ارزشیابی در آموزش میشود.
مفهوم ارزشیابی
ارزشیابی را در معنی عام «تعیین ارزش و یا اهمیت یک چیز» میداند و به صورت خاصتر ارزشیابی
را «تعیین میزان موفقیت یک برنامه، یک درس، یک سری آزمایش، یک دارو و ... در رسیدن به
هدفهای اولیه آنها» میداند.
مفاهیم نزدیک به ارزشیابی
امتحان چیست؟
در روشهای سنتی آموزش و پرورش امتحان به عملی گفته میشد که در پایان هر یک از سه ماهه
یا نیمسال تحصیلی برای اندازهگیری میزان آموختههای شاگردان و تعیین قبول شدگان و مردودان
به منظور ارتقای شاگردان از کلاسی به کلاس دیگر یا از واحدی به واحد دیگر انجام می گرفت. در
روشهای جدید آموزش مفهوم امتحان دارای نقش و اهمیتی به مراتب بالاتر از مفاهیم فوق است و
برای هدفهای مهمتر و گستردهتری بکار میرود.
در اصطلاح جدید ، مفهوم امتحان و ارزشیابی یکی است زیرا هر دو به اندازهگیری آموختههای
شاگردان مربوطند. بنابراین امتحان نیز همچون ارزشیابی احتیاج به اطلاعات دارد. اطلاعات از
طریق اندازهگیری بدست میآید و اندازهگیری هر چیزی احتیاج به یک وسیله دارد، بنابراین باید
اندازهگیری را تعریف کنیم.
اندازهگیری چیست؟
اگر معلمی توانایی یا یکی دیگر از ویژگیهای شاگردان را بوسیله آزمونی به کمیت تبدیل کند و آنها
را به صورت اعداد نشان دهد گفته میشود که عمل اندازهگیری انجام داده است. به عبارت دیگر
اندازهگیری در آموزش و پرورش عبارت است از بدست آوردن اندازهها و اطلاعات مربوط به یک
رفتار یا ویژگی خاص به صورت کمیت. در واقع اندازهگیری نشان میدهد که چه مقدار از یک صفت
در یک شی یا شخص مورد نظر وجود دارد.
آزمون چیست و چه فرقی با اندازهگیری دارد؟
آزمون یکی از وسایل اندازهگیری فعالیتهای آموزشی و پیشرفت تحصیلی شاگردان است. اگر چه
آزمون یکی از وسایل اندازهگیری آموختههای شاگردان در جریان فعالیتهای آموزشی است.
نمیتوان آن را کاملا با مفهوم اندازهگیری یکی دانست. زیرا آزمون ویژگی یا صفتی را مستقیما
اندازهگیری نمیکند، بلکه فقط نمونهای از تغییرات بالفعل را اندازه میگیرد. بنابراین مفهوم آزمون
از اندازهگیری محدودتر است و معمولا به سوالاتی اطلاق میشود که در اختیار شاگردان قرار
میگیرد تا به آنها پاسخ دهد.
ارزشیابی چیست؟
توجه به تعریف اندازهگیری ممکن است این سوال مطرح شود که اگر بدست آوردن اطلاعات
اندازهگیری است، پس ارزشیابی چیست؟ اگر معلمی پس از اندازهگیری و بدست آوردن اطلاعات ،
کیفیت یا اطلاعات بدست آمده را مورد توجه قرار دهد و به تحلیل آن بپردازد گفته میشود که او
عمل ارزشیابی انجام داده است.
تعاریف ارزشیابی :
.1در کلی ترین سطح، ارزشیابی را به «سنجش شایستگی» تعریف کرده اند.
اما این تعریف کمک زیادی در فهم دقیق معنای ارزشیابی به دست نمی دهد؛ زیرا دریافت و تعیین
معنای دقیق دو واژة سنجش و شایستگی به فهم خواننده واگذار شده است.
.2بر اساس تعریف دیگر «فرآیند استفاده از اندازه گیری در تصمیم سازی را ارزشیابی» گویند؛
یعنی ارزشیابی بر دو پایه استوار است؛ اندازه گیری و تصمیم سازی، در واقع زمانی فرآیند آموزشی
به انجام می رسد که از یک سو مبتنی بر داده ها و مشاهدات قابل اندازه گیری باشد و از سوی دیگر
تصمیم آموزشی بر آن مبتنی گردد.
.3ارزشیابی عبارت است از «فرآیند تعیین میزان تغییرات در رفتارهایی که واقعاً صورت گرفته
است» این تعریف بر دو مسأله اساسی تأکید دارد.
اول آنکه ارزشیابی باید رفتارهای فراگیر را اندازه گیری نماید؛ زیرا ایجاد تغییر در رفتارها مقصود
هدف های آموزشی است.
دیگر آنکه ارزشیابی باید بیش از یکبار صورت گیرد؛ زیرا تغییر رفتارها در طول زمان میسر است و
برای اندازه گیری آن به ارزشیابی مستمر نیاز است.
.4ارزشیابی پیشرفت تحصیلی عبارت است از: «فرآیندی منظم برای تعیین و تشخیص میزان
پیشرفت یادگیرندگان در رسیدن به هدف های آموزشی» .
منظور از فرآیند منظم آن است که ارزشیابی باید طبق برنامه و روال منظم انجام گیرد از این رو
مشاهدات بی نظم و ترتیب از رفتار فراگیران را نمی توان ارزشیابی نامید.
مقصود از گنجاندن «هدف های آموزشی» در تعریف، آن است که در ارزشیابی، هدف های آموزشی
حتماً باید از پیش تعیین شده باشند و ارزشیابی بر آن هدف ها مبتنی گردد.
به نظر می رسد که تعریف اخیر معطوف به ارزشیابی تحصیلی و کاربردی است! زیرا اولاً با آوردن
قید منظم، فرآیند ارزشیابی قاعده مند، قانون پذیر و منضبط نشان داده شده است و ثانیاً با یادآوری
هدف های آموزشی مشخص شده است که ارزشیابی باید پیگیر میزان پیشرفت هدف یابی باشد که
در آموزش گنجانده شده است و امر آموزش برای تحقق آن هدف ها صورت می پذیرد.
ارزشیابی در آموزش و پرورش تعاریف متعددی دارد.
( cronbach) :کرونباخ
ارزشیابی را جمع آوری و به کار گیری اطلاعات در جهت اتخاذ تصمیم برای یک برنامه آموزشی
تعریف می کند.
بی بای: )( Beeby
ارزشیابی را فراگرد جمع آوری و تفسیر منظم شواهدی که در نهایت به قضاوت ارزشیابی نظر به
این که به اقدام شخصی بیانجامد ، می داند.
ابعاد این تعریف : جمع آوری شواهد ، تفسیر ، قضاوت و تصمیم گیری است.
تعریفی جامع ارزشیابی
سیف علی:
ارزشیابی به یک فرآیند نظام دار برای جمع آوری، تحلیل و تفسیر اطلاعات گفته می شود به این
منظور که تعیین می شود آیا هدف های موردنظر تحقق یافته اند یا درحال تحقق یافتن هستند و
به چه میزانی.
تعریف ارزشیابی پیشرفت تحصیلی:
ارزشیابی پیشرفت تحصیلی عبارت از سنجش عملکرد یادگیرندگان و مقایسه نتایج حاصل با
هدفهای آموزشی از پیش تعیین شده به منظور تصمیم گیری در این باره که آیا فعالیت های آموزشی
معلم و کوششهای یادگیری دانش آموزان به نتایج مطلوب انجامیده اند و به چه میزانی.
اهداف ارزشیابی:
)1ارزشیابی به عنوان وسیلهای برای شناخت تواناییها و زمینههای علمی شاگردان و تصمیمگیری
برای انجام دادن فعالیتهای بعدی آموزش:
یادگیری جریانی متوالی و بهم پیوسته است، از همین رو کسب مهارت و دانش در هر زمینه مستلزم
داشتنم پایههای قوی و مستحکم و در عین حال کاملا علمی میباشد. برای نیل به این اهداف ارزیابی
ضروری مینماید.
)2ارزشیابی به عنوان وسیلهای برای شناساندن هدفهای آموزشی در فرایند تدریس:
فعالیتهای آموزشی به منظور رسیدن به هدفهای آموزشی صورت میگیرد و ارزشیابی تحقق یا
عدم تحقق هدفها را مشخص میکند.
)3ارزشیابی به عنوان وسیلهای برای بهبود و اصلاح فعالیتهای آموزشی:
نتایج ارزشیابی نه تنها میزان پیشرفت تحصیلی شاگردان و عملکرد آنان را در فعالیت آموزشی و
پرورشی مشخص میکند بلکه کیفیت تلاش شاگرد و روش تدریس معلم و میزان مهارت وی را در
این زمینه ارزیابی میکند و به معلم فرصت میدهد همواره درصدد اصلاح و بهبود روش تدریس
خود برآید.
)4ارزشیابی به عنوان وسیلهای برای شناخت نارساییهای آموزشی شاگردان و ترمیم آنها:
اگر ارزشیابی بر اساس موازین علمی تهیه و اجرا شود میتواند درباره پیشرفت تحصیلی شاگردان
و ضعفها و نارساییهای آنان اطلاعات مفیدی در اختیار معلم قرار دهد و نشان خواهد داد که
شاگردان چه مطالبی را فرا گرفته و چه مفاهیمی را نیاموختهاند و چگونه میتوان آنان را برای جبران
چنین کمبودهایی یاری کرد.
)5ارزشیابی به عنوان وسیلهای برای ایجاد رغبت و کسب عادات صحیح آموزشی در شاگردان:
ارزشیابی نباید صرفا به منظور نمره دادن و تعیین افراد قوی و ضعیف بکار رود. اگر ارزشیابی به
عنوان وسیلهای برای تهدید شاگردان و تعیین افراد ضعیف مورد استفاده قرار گیرد، ارزش تربیتی
خود را از دست میدهد. بلکه ارزشیابی باید آنها را با میزان کار و فعالیتشان آشنا سازد و علت
میزان پیشرفت و عقب ماندگی آنها را مشخص کند و در آنان رغبت و انگیزه تلاش و فعالیت بیشتر
بوجود آورد.
)6ارزشیابی به عنوان عاملی برای ارتقاء شاگردان:
یکی دیگر از وظایف ارزشیابی سنجیدن میزان توانایی شاگردان برای ارتقا به مرحله دیگر است.
اما نباید طوری عمل شود کمه تمام توجهات به محصول نهایی معطوف و موقعیت صحیح آموزشی
کمکم به دست فراموشی سپرده شود .
انواع ارزشیابی:
انواع ارزشیابی ها در آموزش و پرورش
-1ارزشیابی ملاکی و ارزشیابی هنجاری (وابسته به ملاك – وابسته به هنجار )
-2ارزشیابی تکوینی ، تشخیصی و تراکمی
-3ارزشیابی درونی و ارزشیابی بیرونی
ارزشیابی ملاکی و ارزشیابی هنجاری
ارزشیابی های پیشرفت تحصیلی را با توجه به مقاصد ارزشیابی به دو دسته ملاکی و هنجاری
تقسیم می کنند . در ارزشیابی ملاك یا ملاك مرجع ، معیار یا ملاك ارزشیابی از پیش تعیین می
شود و عملکرد یاد گیرنده در آزمون با توجه به آن ملاك سنجش می شود . ملاك های این نوع
ارزشیابی غالباً در هدفهای دقیق آموزشی از پیش تعیین می شود.
ارزشیابی ملاکی بر اساس نوعی ملاك مطلق انجام می پذیرد ، از این رو به آن ارزشیابی مبتنی بر
ملاك مطلق نیز می گویند.
مثال : آزمونهای پایان ترم دانشگاه ، آزمون گواهینامه رانندگی نمونه ای از ارزشیابی ملاك مطلق
بحساب می آید.
ارزشیابی هنجار مرجع یا ارزشیابی مبتنی بر ملاك نسبی ، بر خلاف ارزشیابی ملاکی ، عملکرد
آزمون شونده را نه با یک ملاك مطلق از پیش تعیین شده ، بلکه با عملکرد آزمون شوندگان دیگری
که همان آزمون را گذرانده اند می سنجد.
به طور خلاصه ، در ارزشیابی هنجاری هدف عمده این است که تعیین کنیم یک دانش آموز در
مقایسه با دانش آموز دیگر ، چه وصفی دارد
ارزشیابی هنجاری و آزمونهای مبتنی بر ملاك نسبی در سنجش هوش و استعداد و نیز در سنجش
شخصیت و سایر جنبه های عاطفی به کار می روند . در این آزمونها هیچگونه ملاك از پیش تعیین
شده ای مورد استفاده واقع نمی شوند ، بلکه در آنها عملکردهای آزمون شوندگان با یکدیگر مقایسه
می شوند.
مثال : آزمونهای کنکور سراسری دانشگاهها و مسابقات علمی نمونه هایی از آزمونهای ملاك نسبی
( هنجاری ) به شمار می روند.
نمرات آزمونهای هنجاری به صورت توزیع طبیعی پراکنده می شوند . در این توزیع اکثر نمرات
حول هوش میانگین قرار دارند و تعداد کمی از آنها بسیار بالاتر از میانگین و به همان نسبت هم
تعداد کمی از نمرات بسیار پایین تر از میانگین قرار دارند.
ارزشیابی تکوینی ، تشخیصی و تراکمی
اجرای آزمون و ارزشیابی از آموخته های دانش آموزان تنها به پایان دوره آموزشی منحصر نمی
شود ، بلکه ارزشیابی یک جریان مستمر است که هم در ضمن آموزش و هم در پایان باید انجام
پذیرد . بدین منظور شیوه های ارزشیابی مختلفی وجود دارند که در جریان آموزش و یادگیری مورد
استفاده قرار می گیرند .
ارزشیابی آغازین:
نخستین ارزشیابی معلم که پیش از فعالیت های آموزشی او به اجرا در می آید ارزشیابی آغازین
نامیده می شود.
ارزشیابی تکوینی یا مستمر:
آن چه عمدتا به منظور کمک به اصلاح موضوع مورد ارزشیابی یعنی برنامه یا روش آموزشی ، مورد
استفاده قرار می گیرد ، ارزشیابی تکوینی نام دارد.
هدف ارزشیابی تکوینی آگاهی یافتن از نمره یادگیری دانش آموزان برای تعیین نقاط قوت و ضعف
یادگیری آنان و نیز تشخیص مشکلات روش آموزشی معلم در رابطه با هدفهای آموزشی معین و
مشخص است . این ارزشیابی در طول دوره آموزشی ، معین زمانی که فعالیت آموزشی معلم در
جریان است و یادگیری در حال تکوین و شکل گیری است انجام می شود .
ارزشیابی تشخیصی :
نوعی از ارزشیابی تکوینی است که با هدف تشخیص مشکلات یادگیری دانش آموزان در یک
موضوع درسی به کار میرود و معمولا در جریان آموزش انجام می گیرد.از طریق ارزشیابی تشخیصی
می توان معلومات و مهارتهای لازم دانش آموزان را برای ورود به مطالب جدید تشخیص داد ونیز
معیاری است برای سنجش رفتار ورودی دانش آموزان که به کمک آن می توان نقطه شروع فعالیت
های آموزشی را مشخص کرد. همچنین می توان از کج فهمیهایی که منجر به اشتباهات دانش
آموزان می شود تصویر دقیقی به دست آورد.
ارزشیابی تراکمی یا پایانی:
در ارزشیابی تراکمی تمام آموخته های دانش آموزان در طول یک دوره آموزشی تعیین می شوند و
هدف آن نمره دادن به دانش آموزان و قضاوت درباره اثر بخشی کار معلم و برنامه درسی با یکدیگر
است. به وسیله این ارزشیابی می توان یاد گیری های متراکم دانش آموزان را در طول یک دوره
آموزشی اندازه گیری کرد و چون معمولا در پایان دوره آموزشی به عمل می آید به آن ارزشیابی
پایانی نیز می گویند.
هدف ارزشیابی تراکمی
هدف ارزشیابی تراکمی هم نمره دادن و اتخاذ تصمیمهای پرورشی (ارتقاء دانش آموزان به کلاسهای
بالاتر ، دادن امتیازهای تحصیلی ، اعزام به دوره های عالی تر تحصیلی ، اعطای بورس تحصیلی و
غیره ) و هم تعیین اثربخشی کار معلم و میزان توفیق او در پیاده کردن مراحل مختلف طرح آموزشی
است .
عیوب ارزشیابی پایانی
-1نمی توان از آن برای اصلاح روش آموزش بهره برد؛ زیرا پس از پایان دوره آموزش صورت می
پذیرد.
-2نمی توان از آن برای رفع اشکالات یادگیری دانشجویان بهره گرفت.
-3بیشتر با حافظه سر و کار دارد تا ظرفیت های خلاق شاگردان و غالباً به نتایج عینی منجر نمی
گردد.
-4عامل تصادف در موفقیت یا ناکامی ارزشیابی پایانی دخالت دارد.
-5نمره گرایی یکی از مشکلات و عیوب ارزشیابی پایانی است که نه تنها سیستم آموزشی ما بلکه
سراسر جهان را فرا گرفته است.
-6ارزشیابی پایانی نمی تواند میزان تغییر رفتارها را سنجش نماید، چون تغییر رفتار در طول زمان
انجام می پذیرد و برای بررسی آن به بیش از یکی دو بار ارزشیابی- ارزشیابی مستمر- نیاز است و
مشخص است که ارزشیابی پایانی نمی تواند به خوبی تغییر رفتار را اندازه گیری و درباره فراگیر
داوری نماید.
جدول مقایسه ی ویژگی های انواع ارزشیابی آموزشی
انواع ارزشیابی
ویژگی هاورودی(آغازین)تکوینیتشخیصیتراکمی1هدف-1آگاهی از توانایی هاو
آمادگی های قبلی دانش
آموز
-2جبران نارسایی های
احتمالی-1آگاهی از
نحوه ی یاد
گیری دانش
آموز
-2تشخیص
مشکلات روش
آموزشی معلم-1تشخیص
مشکلات یاد گیری
دانش آموز
-2آگاهی از ضعف
ها
-3آگاهی از زمینه
های ضعف
-4تعیین روش
های مناسب رفع
مشکلات برای معلم-1نمره دادن
تصمیم گیری
برای
ارتقاءدادن
امتیاز تحصیلی
-2تعیین
میزان کارایی
واثر بخشی فعا
لیت های معلم2زمان برگزاریآغازسالتحصیلی(ابتدای
آموزش)در طول دوره
آموزشیدر طول دوره ی
آموزشیپایان دوره ی
آموزشی در
صورت ضرورت
در طول دوره
می توان
استفاده کرد3محتوی و
محدوده ی
سؤالاتسؤالات مربوط به تمام
اندوخته های دانش اموز
در طول دوره ی
آموزشی قبلیسؤالات به
صورت
محدودواز
بخش های
معین کتابسؤالات به صورت
محدودومربوط به
یک موضوع درسی
معین استسؤالات مربوط
به تمام
اندوخته های
دانش آموز در
طول دوره ی
آموزشی است4کیفیت آزمون
ها(ابزار جمع
آوری اطلاعات)آزمون های ملاکی –یا
وابسته به ملاك مطلقآزمون های
ملاکی –یا
وابسته به ملاك
مطلقآزمون های ملاکی
–یا وابسته به ملاك
مطلقآزمون های
هنجاری –
وابسته به ملاك
نسبی
آزمون های
ملاکی (در
تصمیم گیری
برای ارتقاء)
تعریف ارزشیابی پیشرفت تحصیلی:
ارزشیابی پیشرفت تحصیلی عبارت از سنجش عملکرد یادگیرندگان و مقایسه نتایج حاصل با
هدفهای آموزشی از پیش تعیین شده به منظور تصمیم گیری در این باره که آیا فعالیت های آموزشی
معلم و کوششهای یادگیری دانش آموزان به نتایج مطلوب انجامیده اند و به چه میزانی.
الف) تعریف اصطلاحات و مفاهیم ارزشیابی پیشرفت تحصیلی
اندازه گیری ( :) Measurementاندازه گیری فر آیندی که تعیین می کند یک شخص یا یک
چیز چه مقدار از یک ویژگی برخوردار است.
« اندازه گیری عبارت است از فرایندی که تعیین می کند یک شخص یا یک شی تا چه میزان از یک
ویژگی برخوردار است .» «گِی »1991
مانند اندازهگیری قد، وزن، سرعت، هوش، پیشرفت تحصیلی و ...
آزمون ( :)testآزمون وسیله یا روشی نظام دار برای اندازه گیری نمونه ای از رفتار است.
اندازه گیری یک فرایند است، این فرایند نیاز به یک وسیله دارد که به آن آزمون می گویند.
برای اندازه گیری ویژگیهای مختلف اشیاء و افراد ، وسایل مختلفی به کار می روند ، مثلاً برای اندازه
گیری ویژگیهای طول و وزن اشیاء از متر و ترازو استفاده می شود.
آزمودن ( : )testingوقتی که برای اندازه گیری یکی از ویژگی های روانی یا تربیتی یک فرد یا
گروهی از افراد از آزمون استفاده می شود به این عمل یا فعالیت آزمودن می گویند.
« اندازه گیری مفهوم گسترده تری دارد زیرا آزمودن نوع خاصی از اندازه گیری است»
سنجش ( : )Assessmentسنجش به یک تحلیل جامع و چند وجهی از عملکرد گفته می شود.
سنجش از آزمودن و اندازه گیری مفهوم گسترده تری دارد « سنجش یک اصطلاح کلی است و به
صورت فرایندی تعریف می شود که برای گردآوری اطلاعات مورد نیاز تصمیم گیری درباره دانش
آموزان، برنامه های درسی و سیاست های آموزشب مورد استفاده قرار می گیرد. « اگن و گاوچاك
.»2001
تفاوت میان سنجش و اندازه گیری و آزمودن در این است که هم اندازه گیری و هم آزمودن عموماً
با کمیت سرو کار دارند.اما نتیجه سنجش علاوه بر کمیت ، بصورت غیر کمّی (توصیفی ) گزارش می
شود.
تعریف کیفیت: ( در ارزشیابی پیشرفت تحصیلی)
« کیفیت عبارتست از دانش،مهارت ها و توانایی هایی که از دانش آموزان پس از آموزش انتظار می
رود.»« نیکتو» 2001
مثال: تعیین کیفیت افراد در یک مسابقه مقاله نویسی یا مرور نوشته های دانش آموز و مرور نمره
های وی.
علاوه بر ارزشیابی پیشرفت درسی دانش آموزان، ارزشیابی با موضوع های دیگری سرو کار دارد.
مثال: عملکرد معلمان و مدیران، روش های آموزشی، برنامه های درسی دوره های آموزشی، مواد
آموزشی، پروژه های آموزشی و سازمان های آموزشی.
یک ارزشیاب، ابتدا هدف های کلی برنامه درسی را مشخص می کند و سپس میزان تحقق آن ها را
بررسی می کند.
پرسشنامه( : )Questionnaireمجمو عه ای سوال که به روش علمی تهیه شده و ارزشیاب یا
پژوهشگر از طریق آن قادر به جمع آوری اطلاعات مورد نیاز جهت انجام طرح خود می باشد.
سوال عینی( : )Objective itemsبه سوالاتی اطلاق می شود که می تواند به طور عینی نمره
گذاری شود. این سوال چنان است که افراد پاسخی را از میان فهرستی از پاسخ ها انتخاب می کنند.
تنه سوال ( :)Stemبخش مقدماتی یک سوال عینی را تنه سوال گویند.
سوال انشایی ( : )Essay itemsنوعی سوال که دانش آموز تقریبا پاسخی طولانی را که تا چند
بند می رسد نوشته و سازمان دهد.
سوال جور کردنی( : )Matching itemعبارت از سوالی که شامل دو ستون سؤال وجواب است
واز دانش آموز خواسته می شود که بین موارد دو ستون ارتباط را پیدا کند.
سوال چند گزینه ای( : )Multiple choice itemعبارت از شکلی از سوال است که در آن
آزمایش شونده پاسخ صحیح را از یک فهرست کزینه های محتمل انتخاب می کند .
سوال صحیح.غلط( : )True – False itemعبارت از شکلی از سوال است که در آن امتحان
شونده بیان می دارد که آیا جمله ای که در اختیارش قرار داده شده صحیح یا غلط است .
نمره گذاری تحلیلی ( :)Analytic Scoringعبارت از نوعی نمره گذاری سوالات انشایی است
که در آن نکات خاص هر پاسخ صحیح شناسایی شده و به طور جداگانه نمره گذاری می شود.
جدول مشخصات( : )Table of specificationsعبارت از یک جدول دو بعدی است که شامل
محتوا و فرآیند شناختی مورد استفاده در طرح ریزی یک آزمون می باشد .
امتحان( : )Examinationعبارت است از تعدادی سوال که به صورت گزینش تصادفی از جامعه
ای از سوال ها تهیه می شود و یا به عبارت دیگر عبارت از یک وسیله یا روشی که در آن آزمودنی
ها با تعدادی سوال های همخوان و هماهنگ با یکدیگر مواجه می گردند ، یا به انجام فعالیت های
علمی وادار می شوند ، که در آن نتیجه این شرایط و در خاتمه موقعیت ، می توان تواناییهای افراد
شرکت کننده در امتحان مقایسه کمی به دست آورد.
: )Validity (روایی
روایی اصطلاحی است که آزمون برای تحقق بخشیدن به آن درست شده است اشاره می کند به
سختی دیگر آزمونی دارای روایی است که برای اندازه گیری آنچه موردنظر است مناسب باشد.
پایایی( : )Relidityپایایی یک وسیله اندازه گیری به دقت آن اشاره می کند .یک آزمون درصورتی
دارای پایایی است که اگردریک فاصله ی زمانی کوتاه چندین باربه گروه واحدی ازافرادبدهیم نتایج
حاصل نزدیک به هم باشد.
ب)تعریف عملیاتی واژه های ارزشیابی و امتحانات درقلمروکاری اداره کل سنجش و
ارزشیابی تحصیلی :
ضوابط سنجش وارزشیابی پیشرفت تحصیلی :مجموعه قوانین مدون وتصویب شده توسط شورای
عالی آموزش و پرورش می باشد که اهداف ارزشیابی و سنجش توان تحصیلی دانش آموزان براساس
مقررات را دربر می گیرد.
امتحانات داخلی: امتحاناتی است که طبق برنامه معین وبا همکاری مشترك کارکنان آموزشی
واداری واحد آموزشی زیر نظر مدیر انجام می شود درامتحانات داخلی تهیه سؤالها وتصحیح اوراق
امتحانی برعهده معلملن مربوط می باشد.
امتحانات هماهنگ : عبارت از امتحاناتی است که دربعضی درسها طبق برنامه ی معین و سؤالهای
یکسان درسراسرکشور یاسراسراستان توسط اداره ی کل سنجش و ارزشیابی تحصیلی ویا سازمان
آموزش و پرورش استان دفترمدارس خارج از کشور تهیه و درمحل واحدآموزشی زیر نظر مدیر
انجام می شود.در امتحانات هماهنگ تصحیح اوراق امتحانی بر عهده معلمان مربوط می باشد.
امتحانات نهایی : امتحانات درسهایی از پایه سوم متوسطه است که به صورت سراسری (کشوری)
با برنامه همزمان و سؤالهای یکسان توسط اداره کل سنجش ارزشیابی تحصیلی تهیه می شود
وزیرنظر سازمان آموزش وپرورش استان
دفتر مدارس خارج از کشور به وسیله عوامل اجرایی امتحانات (هیئات ممتحنه ) که از طرف ادارات
آموزش و پرورش شهرستان ها و مناطق معین می شود برگزار می گردد درامتحانات نهایی برگزاری
امتحان و تصحیح اوراق به صورت متمرکز انجام می شود.
تاییدیه تحصیلی : به سنتی گفته می شود که مندرجات مدارك تحصیلی دوره های مختلف در
آن مورد تایید قرا ر می گیرد.
ارزش تحصیلی : به سندی اطلاق می شود که نشان دهنده ارزش مدرك تحصیلی ازنظر علمی و
استخدامی با توجه به آراء صادره ازمراجع ذی صلاح قانونی باشد.
بانک سؤال : بانک سؤال مجموعه نسبتا وسیعی از پرسشهای آزمونهای پیشرفت تحصیلی است
که براساس محتوا وویژگیهای رون سنجی مانند سطح دشواری و رو.ایی ملاکی در سؤال طبقه بندی
و سازماندهی شده است.
تعریف ارزشیابی تکوینی یا مستمر : آنچه عمدتا به منظور کمک به اصلاح موضوع مورد
ارزشیابی یعنی برنامه یا روش آموزشی ، مورد استفاده قرار می گیرد ، ارزشیابی تکوینی نام دارد.
ارزشیابی تکوینی یا مستمر درآموزش متوسطه : درنظام آموزش وپرورش دوره متوسطه
ارزشیابی تکوینی برای اصلاح موضوع ارزشیابی و به منظور تقویت اعتماد به نفس تحکیم آموخته
های دانش آموزان ،آگاهی معلمان ازنقاط قوت وضعف درسی ونحوه عملکرد دانش آموزان
درفرایندیاددهی. یادگیری و پرورش روحیه تحقیق ، تفکر ،تلاش ، ابتکاروفعالیت های گروهی -
تدارك بازخورد مناسب به صورت مستمرازنحوه مشارکت دانش آموزدرفعالیت های
یاددهی.یادگیری واتخاذ روشهای مناسب به منظوربهبود فرایند انجام شود.
ارزشیابی پیشرفت تحصیلی و ویژگی های آن:
ارزشیابی فرآیندی نظامدار برای جمعآوری، تحلیل و تفسیر اطلاعات است تا وضعیت تحقق
اهداف و میزان دستیابی به آنها مشخص شود.
ارزشیابی به معنی تعیین داوری با تأکید بر ویژگی مهم کیفیت است.
در ارزشیابی پیشرفت تحصیلی کیفیت عبارت است از: داوری در مورد دانش، مهارتها و
تواناییهایی که از یادگیرنده پس از انجام فرآیند یاددهی انتظار میرود.
چون یاددهی فرآیندی دو سویه است، پس برای داوری درست باید علاوه بر یادگیرنده ، تمام
عوامل تأثیرگذار بر موضوع و فرد مورد ارزشیابی قرار بگیرند.
ممکن است بخشی از عوامل تأثیرگذار بر فرآیند یاددهی بین یادگیرندگان مشترك باشند ولی
تعداد این عوامل به قدری کم است که نمیتوان برای آنها نقش تعیینکننده قائل شد. در
مورد عوامل غیرمشترك این نقش و تأثیرگذاری کاملاً برعکس است. یعنی تعداد عوامل فردی
مؤثر بر یادگیری آنقدر متنوع و گسترده است که هیچ سهم مشترکی برای مقایسۀ بین آنها
نمیتوان قائل شد.
عوامل مشترك در فرآیند یاددهی عبارتند از: موضوع درس، کتاب درسی، محیط و فضای
مدرسه و کلاس، شخص دانشآموز و معلم، ابزارهای فیزیکی مورد استفاده.
بخشی از عوامل مؤثر فردی در فرآیند یاددهی عبارتند از: سبک و شیوة یادگیری، سطوح
یادگیری، شخصیت و الگوهای تربیتی و رفتاری یادگیرنده، تأثیرگذاری و تأثیرپذیری از محیط
پیرامونی، مهارتها و تواناییهای جذب در یادگیرنده، نحوه و میزان آشنایی، استفاده و تسلط
بر مهارتهای یادگیری و ... .
آزمون صرفاً یکی از روشهای جمعآوری اطلاعات در ارزشیابی آموزشی است. از این روش با
لحاظ نمودن شرایطی خاص میتوان برای اندازهگیری استفاده کرد.
آزمونهای ارزشیابی پیشرفت تحصیلی یکی از شیوههای متنوع آزمونهای ارزیابی
توانایی است.
در آزمونهای ارزشیابی پیشرفت تحصیلی اولویت با اندازهگیری کیفی مهارتها و تواناییهای
فنی (آموختهها و تجربهها) است.
اصول حاکم بر ارزشیابی پیشرفت تحصیلی:
به منظورنظام بخشی به فعالیت های ارزشیابی پیشرفت تحصیلی دانش آموزان با توجه به رویکردها
ونگرشهای نوین درتعلیم وتربیت.اصول زیرتحت عنوان (اصول حاکم برارزشیابی پیشرفت تحصیلی
) تعیین شده است.
-1جدایی ناپذیری ارزشیابی ازفرایند یاددهی-یادگیری:
ارزشیابی دانش آموزان باید به عنوان بخش جدایی ناپذ یر فرآیند یاددهی-یادگیری ونه به عنوان
نقطه پایانی آن تلقی شود.
-2استفاده ازنتایج ارزشیابی دربهبود فرآیند یاددهی-یادگیری واصلاح برنامه ها وروشها:
هدف غایی ارزشیابی ، اصلاح وبهبود فرآیند یاد دهی-یادگیری است ونتایج ارزشیابی ها
بایددراصلاح برنامه ها وروشها مورداستفاده قراگیرد
-3هماهنگی میان هدف ها محتوا روش های یاددهی-یادگیری و فرآیند ارزشیابی:
در ارزشیابی باید تناسب و هماهنگی بین هدف ها، محتوا و روش های یاددهی-یادگیری مربوط به
هردرس مورد توجه قرار گیرد.
-4توجه به آمادگی دانش آموزان :در طراحی و اجرای انواع برنامه های ارزشیابی باید به آمادگی
های جسمانی ، عقلی ، عاطفی و روانی دانش آموزان توجه شود.
-5توجه به رشد همه جانبه دانش آموزان:
در ارزشیابی باید به جنبه های مختلف رشد بدنی، عقلی ،عاطفی، اجتماعی، اخلاقی و حرکتی دانش
آموزان توجه شود.
-6توجه همه جانبه به دانش ها، نگرش ها و مها رت ها:
در ارزشیابی، متناسب با محتوای آموزش و پرورش باید به حیطه دانش ها، نگرش ها و مهارتهای
دانش آموزان توجه شود0
-7توجه به ارزشیابی دانش آموز از یادگیری های خود (خود ارزشیابی:)
در ارزشیابی باید شرایطی فراهم شود که دانش آموز نیز بتواند از یادگیریها و عملکرد های خود و
دیگر دانش آموزان ارزشیابی کند .
-8ارزشیابی از فعالیتهای گروهی:
در نظام ارزشیابی ،علاوه بر ارزش یابی فردی، باید از فعالیتهای گروهی نیز ارزشیابی به عمل آید
-9توجه به فر آیند های فکری منتهی به تولید پاسخ:
در ارزشیابی باید علاوه بر پاسخ نهایی، به فرآیندی که منجر به تولید پاسخ شده است توجه کرد0
-10تاکید بر نو آوری و خلاقیت:
در ارزشیابی باید با تاکید بر روش حل مساله ، زمینه رشد و شکوفایی دانش آموزان را فراهم کرد.
-11تنوع روش ها و ابزار های اندازه گیری و سنجش پیشرفت تحصیلی:
با توجه به اهداف ، ماهیت و نوع موارد ارزشیابی ، از انواع مختلف روش ها و ابزارهای ارزشیابی
(مانند پرسش های شفاهی ،آزمون های عملی ،انواع پرسش های عینی و انشایی، روشهای مشاهده
رفتار ، پوشه های مجموعه کار ، ارایه مقالات و طرح ها ، گزارش مربوط به فعالیت های تحقیقاتی ،
ارزشیابی عملکردی ، ارزشیابی مستمر ، انواع دست ساخته ها ، روش خود سنجی و ...) استفاده
می شود .
-12استفاده از انواع ارزشیابی:
در فر آیند یاددهی- یادگیری لازم است با توجه به هدف ها ، محتوا و روش های تدریس از انواع
ارزشیابی ها ( از قبیل تشخیصی، تکوینی، مجموعی، هنجار مرجع، هدف مرجع ، درونی، بیرونی ،
ملی و ...) استفاده شود.
-13استقلال مدرسه ومعلم در فرآیند ارزشیابی:
در فرآیند ارزشیابی باید استقلال مدرسه و معلم در چار چوب سیاست های کلی آموزش و پرورش
حفظ شود .
-14اصل رعایت قواعد اخلاقی و انسانی در ارزشیابی:
به موجب این اصل ، ارزشیابی باید به گونه ای سازماندهی و اجرا شود که موجب خدشه دار شدن
حقوق ، تعاملات انسانی ، اعتماد به نفس و سلامت روانی دانش آموز یا معلم نگردد .
-15اصل توجه به تفاوت های فردی:
در انجام ارزشیابی پیشرفت تحصیلی می بایست به تفاوت های فردی دانش آموزان توجه شود.
-16ضرورت هماهنگی در تحقق اصول ارزشیابی:
در به کارگیری اصول فوق الذکر باید میان سازمانها ، مراکز ، ادارات، واحدها و سایر بخش های
مسئول ارزشیابی در مورد روش ها ، ابزارها، معیار ها و برنامه های اندازه گیری و سنجش پیشرفت
تحصیلی دانش آموزان، تعهد و هماهنگی کامل وجود داشته باشد.
ضرورت تغییر ارزشیابی سنتی(نمره ای) و اجرای ارزشیابی کیفی – توصیفی
-1افت کیفیت یادگیری در مدرسه
-2تغییرات ایجادشده در برنامه های درسی دوره دبستانی (علوم، خوانداری و نوشتاری، هدیه های
آسمان و توجه به سبک های یادگیری ( دست ورزی، تصویری، کلامی)
-3طرح نظریه های جدید در علوم تربیتی ( عبور از پارادایم رفتار گرایی و توجه به ساختن گرایی)
در رویکرد ساختن گرایی، دانش آموز فعالانه در جریان یادگیری درگیر شده و دانش خود را می
سازد.
-4ضعف نظام ارزشیابی موجود( تهدید، سرزنش، تمسخر، مقایسه های نادرست، ایجاد حس رقابت
به جای رفاقت و ... )
شیوههای نوین ارزشیابی پیشرفت تحصیلی در آموزش و پرورش:
یکی از ابزارهای مهم ارزشیابی از عملکرد فراگیران، آزمون میباشد که به روشهای متفاوتی اعمال
میشود. آزمونها به دو دسته آزمونهای توانایی شامل آزمونهای استعداد و پیشرفت تحصیلی و
آزمونهای عاطفی شامل آزمونهای شخصیت، نگرش و علاقه تقسیم میشوند. امروزه علاوه بر
ارزشیابی تکوینی و تراکمی که در گذشته بیشتر استفاده میشد، از شیوههای نوین ارزشیابی
پیشرفت تحصیلی به شرح زیر استفاده میشود:
الف) ارزشیابی از عملکرد: به هرگونه رفتار و فعالیتی که از دانش آموز سر میزند، بطوری که قابل
مشاهده و اندازه گیری باشد، عملکرد گفته میشود. در آموزش میتوان تکلیف یا فعالیت را در
اختیار دانش آموز قرارداد تا در فرصت تعیین شده آن را انجام دهد و معلم نیز بر اساس معیارهای
از قبل تعیین شده به ارزشیابی آن میپردازد.
ب) روش آزمایش: دقیقترین و در عین حال موثرترین روش ارزشیابی است، زیرا آزمایش یک
مشاهده کاملاً کنترل شده است که در علومی مثل فیزیک، شیمی و علوم تجربی میتوان از آن
استفاده کرد. برای کشف رفتار یادگیری در یک موقعیت معین تنها میتوان از روش آزمایش کمک
گرفت، این روش تنها روشی است که اطلاعات قابل اطمینانی را فراهم میآورد.
پ) پروژههای گروهی یا انفرادی: در بیشتر دروس علوم انسانی مثل جامعه شناسی ، فلسفه ،
ادبیات، روان شناسی ، جغرافی و تاریخ میتوان به دانش آموزان بصورت فردی یا گروهی موضوعات
مربوط را تعیین کرد و در اختیار آنها قرارداد تا با رعایت چهارچوب مورد نظر آن را به پایان برسانند.
استفاده از این روش برای دانش آموزان مفید و بسیار موثر است، زیرا هدف یادگیری است و دانش
آموزان بدین وسیله بیشتر یاد میگیرند.
ت) مشاهده طبیعی: در این روش، معلم رفتار دانشآموز را در یک موقعیت طبیعی مشاهده و میزان
یادگیری وی را ارزشیابی میکند. این روش از این نظر که میتواند در دسترس همه باشد و رفتار
فرد را مورد مطالعه قرار میدهد حائز اهمیت است.
ث) پورت فولیو ) (Port folioیا مجموعه کارها (پوشه کار): از این روش معلمان میتوانند بیشتر
استفاده نمایند، زیرا در آن دانشآموزان برای نشان دادن تواناییها و پیشرفت کارخود، مثالها و
مواردی از جریان کار خود را با خود به کلاس میآورند و برای ارزشیابی در اختیار معلم می گذارند.
امتیاز مهم این روش آن است که یادگیرندگان ارزشیابی از خود را میآموزند که بر علاقه و انگیزش
آنها تأثیر مثبت دارد.
ج) نوشتن مقالههای تحقیقی و انتقادی: در این زمینه میتوان به دانش آموزان گفت مقاله بنویسند،
از مقالههای نوشته شده استفاده نمایند و به نقد و بررسی آن بپردازند، لازم است در این روش
شرایط مقاله نویسی رعایت گردد و دانش آموزان هنگام ارائه آن به بیان مطالب آن بپردازند تا مورد
ارزشیابی قرار گیرند.
ح) نوارهای صوتی : امروزه استفاده از وسایل کمک آموزشی فرایند یاددهی – یادگیری را تسهیل
میکند، لذا در برخی دروس مثل زبان انگلیسی، زبان عربی و ... میتوان از نوارهای شنیداری
استفاده کرد، در این شیوه معلم از دانش آموزان میخواهد آنچه میشنوند را بصورت خلاصه
یادداشت کنند تا ارزشیابیشان آسان گردد، این روش مهارت گفتاری دانش آموزان را افزایش
میدهد.
خ) نوارهای ویدیوئی : متخصصان تکنولوژی اعتقاد دارند %75یادگیری از طریق حس بینایی انجام
میگیرد، مشاهدة فیلمهای ویدیوئی میزان یادگیری دانش آموزان را افزایش میدهد، لذا در دروس
مختلف میتوان فیلمهایی را جمع آوری، گزینش و در اختیار دانش آموزان قرارداد تا ضمن مشاهده
و پس از آن چکیده مطالب را یادداشت کرده و مورد ارزشیابی قرار گیرند.
د) یادداشتهای فراگیران: در جلسات آموزشی میتوان از فراگیران خواست تا مطالب تدریس شده
را یادداشت برداری کنند، زیرا یادداشت برداری یکی از شیوههای یادگیری محسوب میشود و در
عین حال باعث کاهش فراموشی و جلوگیری از پدیدة تداخل میشود.
ذ) گزارشهای گاه شماری فراگیران: در این زمینه میتوان با دانش آموزان مصاحبه کرد که
گزارشهای خود را در ارتباط با مواد درسی گوناگون به کلاس درس ارائه دهند، این گزارشها
میبایستی در چهارچوب مطالب یادگیری باشد تا ارزشیابی آنها فراهم گردد.
و) ارزیابی کوشش مدار : در این روش معلم به شناسایی و تشخیص بیشتر دانش آموزان میپردازد
یعنی مشخص میکند فراگیران چه کارهایی را میتوانند انجام دهند و از عهدة انجام چه کارهایی
بر میآیند و چه کارهایی را نمیتوانند انجام دهند تا معلم بدین وسیله براساس علاقه و انگیزه نیز
به ارزشیابی آنها بپردازد، زیرا وقت آن رسیده است که معلمان از حوزة عاطفی فراگیران نیز
ارزشیابی بعمل آورند.
هـ) ارزشیابی گام به گام : گام به گام عبارت از تکالیفی است که در هر برنامه آموزشی به دانش
آموز جهت کار در کلاس یا منزل ارائه میشود و ممکن است این تکلیف با کمک خود دانش آموز
نیز تعیین شود. صاحبنظران روان شناسی معتقدند که با در نظر گرفتن تفاوتهای بین فردی و درون
فردی، نمیتوان از همه دانش آموزان انتظار یکسانی داشت، لذا عمدهترین هدف این ارزشیابی
کشف، شناخت و پرورش استعدادها و رسیدن به حد تسلط دانش آموزان در طول تحصیل است.
نمونه هایی از روش های ساختار یافته در ارزش یابی مبتنی بر عملکردها:
الف) فهرست های وارسی )چک لیست ها(
فهرست وارسی در عبارت است از فهرست اقدامات، فعالیت ها و یا رفتارهایی که مشاهده کننده
در طول مشاهده ثبت می کند.
فهرست های وارسی تنها حضور یا عدم حضور یک ویژگی یا رفتار را در یک موقعیت خاص نشان
می دهند. ویژگی مهم فهرست های وارسی آن است که از طریق آنها به سادگی می توان مراحل
انجام یک کار یا تولید یک محصول را کنترل کرد. استفاده از فهرست های وارسی این فرصت را
برای معلم فراهم می کند که در جریان آموزش و یادگیری چگونگی و نحوه تحقق یافتن هدف های
آموزشی را تعقیب کند و به سرعت به نقاط ضعف و قوت فراگیران پی ببرد. چنانچه معلم برای هر
یک از دانش آموزان فهرست های وارسی جداگانه ای تهیه کند به آسانی می تواند اطلاعات به دست
آمده را با هم مقایسه کرده و به نقاط قوت و ضعف دانش آموزان در کلاس خود پی ببرد.
ب) مقیاس های درجه بندی
مقیاس های درجه بندی در واقع همان فهرست های وارسی هستند با این تفاوت که علاوه بر نشان
دادن حضور یا عدم حضور یک ویژگی یا رفتار میزان و سطح آن را نیز معین می کنند ( )6از مقیاس
های درجه بندی غالباً برای ارزش یابی عملکرد فراگیران «حوزه های مهارتی و نگرشی» استفاده
می شود. با این مقیاس ها به آسانی می توان وجود یک خصیصه یا رفتار را در فراگیران رتبه بندی
کرد. رتبه ها را می توان با مقیاس عددی یا نگاره ای مشخص نمود.
پ) نگرش سنج ها
نگرش سنج ها نوعی پرسش نامه هستند که از طریق آنها دانش آموزان اطلاعاتی درمورد طرز تلقی
و نگرشی که نسبت به محتوای دروس، فعالیت های یاددهی، یادگیری، نحوه عملکرد معلم هرچند
وقت یکبار می تواند چنین پرسش نامه ای را تدارك دیده و برای ارزیابی فعالیت های مربوط به
آموزش و یادگیری از آنها استفاده کند.
بهتر است این پرسش نامه ها به گونه ای تهیه شوند که پرسش های آن دارای پاسخ های بسته
باشند و دانش آموزان بدون نوشتن نامه و نشان خود به آنها پاسخ دهند.
ت) روش واقعه نگاری
گزارش مکتوب درباره یک رویداد مشخص را واقعه نگاری گویند.
معمولاً از روش واقعه نگاری بیشتر در زمینه های مربوط به سازگاری اجتماعی استفاده می شود،
ولی معلمان می توانند از آن برای مطالعه و بررسی رفتارهای خاص یک دانش آموزی استفاده کنند.
برای مثال اگر با دانش آموزی روبرو هستیم که از شرکت در فعالیت های گروهی اجتناب می کند،
می توانیم با تهیه چند مورد گزارش کتبی از رفتار واقعی او در چند موقعیت آموزشی مانند ساعت
ورزشی، هنگام کار در آزمایشگاه یا کارگاه، و... اطلاعات با ارزشی برای شناسایی علل این رفتار
جمع آوری کرده و سپس برای کاهش یا رفع آن برنامه ریزی کنیم. در روش واقعه نگاری باید به دو
نکته اساسی توجه کرد یکی آنکه پس از مشاهده یک رخداد بلافاصله در اولین فرصت به ثبت موارد
مشاهده شده بپردازیم، دیگر آنکه توصیف و نتیجه گیری از یک مشاهده را جدا از شرح واقعه
مشاهده شده انجام دهیم.
ث) روش مصاحبه
معلم می تواند با پرسش های از قبل تنظیم شده در موقعیت های اتفاقی که پیش می آید با دانش
آموزان خود به گفتگو بپردازد و درمورد فرآیند آموزش و یادگیری، علایق دانش آموزان، برداشت
ها و نقطه نظرات آنها، اطلاعاتی جمع آوری کند.
ج) تکالیف و تمرین های درسی
تکالیف درسی که به دانش آموزان داده می شود تا در کلاس یا در منزل انجام دهند نمونه های
مناسبی برای ارزش یابی ساختار یافته محسوب می شوند.
بررسی این تکالیف اعم از تکالیف نوشتنی، ترسیم نقشه ها، ساختن وسیله ها، جمع آوری نمونه
هایی از اشیاء، مواد، و... می تواند اطلاعات دقیقی درمورد میزان پیشرفت یادگیری دانش آموزان و
تشخیص توانایی ها، علائق و نقاط قوت و ضعف آنها فراهم آورد.
چ) روش پوشه های کار دانش آموزان
در این روش معلم مجموعه ای از نمونه کارها و فعالیت هایی را که دانش آموز در طول سال تحصیلی
انجام داده است را پس ازارزش یابی در یک پوشه نگاهداری و بایگانی می کند.
حسن عمده پوشه کار در آن است که تصویر روشنی از سوابق، فعالیت ها و نحوه عملکرد یادگیرنده
را دراختیار معلم قرار می دهد.
پوشه کار سوابقی را فراهم می آورد که معلم با مراجعه به آنها به راحتی می تواند در مورد فرآیند
پیشرفت کار و نحوه یادگیری دانش آموزان قضاوت کند و در صورت نیاز در این مورد به والدین
دانش آموزان و اولیای مدرسه گزارش دهد.
علاوه بر پوشه های کار فردی می توان برای هر یک از گروههای یادگیری در کلاس نیز یک پوشه
کار گروهی تهیه کرد و در آن نمونه فعالیت ها، تولیدات و کارهای گروه را در آن نگاهداری نمود.
شیوه های دیگر ارزش یابی
●مشاهده رفتار
معلم برای آنکه ادراك و شناخت درستی از شاگرد داشته باشد می تواند رفتار او را در موقعیتهای
مختلف درسی و در برخورد با شاگردان به صورت داستان یا شرح حال به نگارش درآورد.
وی در این باره همچون گزارشگر واقعیتها نظر خود را با صراحت و صداقت و دور از هرگونه پیش
داوری، آن گونه که مشاهده کرده است، شرح دهد.
مشاهده رفتار شاگردان در کلاس علاوه بر دست یافتن معلم به یک رشته حقایق عینی معرف تغییر
رفتار شاگرد نیز خواهد بود و این امر در آزمونهای انشایی و عینی امکان پذیر نیست. معلم باید
گاهگاهی به بازبینی رفتارها و استنباط های نخستین خود بپردازد تا ببیند به تغییرات رفتاری در
شاگرد پدید آمده است. این امر بی شک از لحاظ معلم برای پایایی رفتار شاگرد ضرورت دارد.
●طرح ها و گزارش ها
طرحها و گزارش هایی که شاگرد در فعالیتهای درسی و آموزشی فراهم می کند به نوبه خود بیانگر
موفقیت شاگرد در هدفهای تربیتی و یادگیری است. شاگرد بدین وسیله توانایی ها، آفرینش ها و
استعدادهای شخصی خود را به منصه ظهور می رساند و غالبا بیشتر از شیوه آزمونها یا تستها به
کسب دانش توفیق پیدا می کند.
طرحها به ویژه وسیله خوبی برای شاگردانی به شمار می آیند که دارای مشکلات زبانی هستند و
نمی توانند در کلاس به گونه ای دلخواه و موثر اظهارنظر کنند. یکی از تدبیرهای ارزنده معلمان این
است که شاگردان خود را به نحوی وادار به تهیه طرحها و گزارشهای علمی و هنری کنند و نتیجه
کار خود را به صورت گزارشهای کتبی و مصور ارائه دهند.
ارزشیابی توصیفی چیست؟
ارزشیابی توصیفی، شکلی از ارزشیابی تحصیلی-تربیتی است که در آن معلم با مشارکت فعال و
دانش آموز و اولیای ایشان با استفاده از ابزار های مختلف به جمع آوری اطلاعات در زمینه تلاش
ها، پیشرفت ها و موفقیت های دانش آموزان می پردازد و با طبقه بندی تحلیل و تفسیر اطلاعات
به آنها کمک می کند تا بهتر یاد بگیرند و مشکلات یادگیری خود را به کمک اولیا و معلمان برطرف
کنند.
هدف اصلی در ارزشیابی توصیفی بهبود شرایط یادگیری دانش آموزان با از بین بردن
اضطراب های نامطلوب ناشی از برگزری امتحانات و بازخورد های عددی است.
ویژگی های ارزشیابی توصیفی:
-1در ارزشیابی توصیفی به جای دادن نمره به دانش آموز از عبارت های کیفی مثل تلاش خوبی
داشته ای، با تلاش به موفقیت رسیده ای، برای موفقیت باید بیشتر تلاش کنی، با انجام تمرین بیشتر
مشکل شما برطرف می شود و ... استفاده شود.
-2ارزشیابی توصیفی به زمان خاص محدود نمی شود این ارزشیابی در کل جریان یادگیری، در
فعالیت های خارج از کلاس و در محیط زندگی جریان دارد.
-3تلاش و دشد کودکان همانند موفقیت آنان ارزشمند است و فقط به موفقیت ها امتیاز داده نمی
شود بلکه، تلاش و پیشرفت نیز امتیاز دارد.
-4همانگونه که یادگیری دانش آموزان در حوزه های مختلف و سطوح متفاوت است، سنجش و
ارزشیابی آن نیز باید با استفاده از ابزار هایی باشد که بتواند این یادگیری ها را بسنجد. پوشه کار،
آزمون ها، مشاهدات از جمله ابزارهایی است که در ارزشیابی توصیفی مورد استفاده قرار می گیرد.
-5در ارزشیابی توصیفی اصل بر ارتقای دانش آموزان به پایه های بالاتر است مگر در موارد بسیار
نادر و زمانی که دانش آموزان دارای ناتوانایی های ذهنی باشند.
-6کارنامه دانش آموزان علاوه بر عملکرد درسی، عملکرد اجتماعی و عاطفی و جسمانی-فیزیکی
را منعکس می کند.
محاسن و معایب الگوی ارزشیابی توصیفی:
-1افزایش اعتماد به نفس دانش آموزان.
-2تکیه نداشتن به نمره ی بیست . 20
-3افزایش پارامترها جهت تشخیص سطح یادگیری هر درس بطور جداگانه و در نتیجه یافتن ضعف
دانش آموزان.
-4ایجاد رابطه ای صمیمی تر بین معلم و دانش آموز .
-5تکیه بر کار و آموزش علمی و عملی.
-6افزایش شور و نشاط و شادابی دانش آموزان و روحیّه ی آنان درکلاس و مدرسه.
-7حذف اضطراب ناشی از امتحان و نمره که به نوعی استرس مانعی جدی برای فرایند یاددهی و
یادگیری خواهد بود.
-8در این طرح یادگیری عمیق و پایدار صورت می گیرد و روش علمی که همان حل مساله است
انجام می پذیرد.
-9افزایش روحیّه ی همیاری ،همکاری،همدلی و ... در دانش آموزان .
-10افزایش حس مسئولیّت پذیری در دانش آموزان.
-11چون دانش آموزان کم کار در کنار دانش آموزان فعّال قرار می گیرند از این جهت آنها نیز به
نوعی خود را با محیط تطبیق می دهند.
-12روانی و روایی کار برای معلّم کلاس و دانش آموز.
-13انگیزه هاکه همانا جرقه های ایجاد خلاقیت در ذهن دانش آموزان است شکل می گیرد.
-14افزایش رقابت مثبت در دانش آموزان .
-15کلّ دانش آموزان در امر یادگیری دخالت دارند و همین باعث ایجاد مهارت های اجتماعی و
مهارت های زبان آموزی در سطح عالی می گردد.
-16رفتارهای دانش آموز بهتر مورد مشاهده قرار می گیرد و می توان آن را مورد مطالعه قرار داد.
-17هر دانش آموز با توجّه به فعّالیتش با خودش مقایسه می شود و پیشرفتش مورد ارزشیابی و
تقدیر قرار می گیرد(.اصل تفاوتهای فردی).
-18از بین رفتن احساس ناتوانی و ضعف دانش آموزان در حضور دیگر دانش آموزان.
-19ایجاد مهارت و توانایی برای بر طرف کردن نیازهای فردی.
-20این طرح باشرایط و موارد پیشرفت در دنیای جدید همگام است.
-21برای اندازه گیری فرایندهای ذهنی و بازده حاصل از آن مناسب است.
-22دانش آموزان را در موقعیّت های حل مساله قرار می دهد.
-23دانش آموزان را وادار به کارگیری دانش فرا گرفته قرار می دهد.
-24جنبه های مختلف دانش و درك فراگیر را می توان مطالعه نمود.
-25دانش آموز را وادار به عمل کردن ،تولیدکردن و خلق کردن می نماید.
-26ایجادحس موثّر بودن در دانش آموز.
-27برخورداری ازکارنامه توصیفی و تشریح ضعف و قوّت های آموزشی و پرورشی هر دانش آموز.
-28نبود استرس در دانش آموز و خانواده ی ایشان.
-29سهل و آسان نمودن ادامه ی تحصیل و فراهم نمودن زمینه ی مناسب طی کردن آموزش
عمومی برای کلیّه ی دانش آموزان.
-30اولیا به طور مستمر در جریان پیشرفت یا افت فرزندشان قرار گرفته و در این مورد بیشتر
احساس مسئولیت می نمایند.
-31ایجاد روحیّه ی خود باوری در دانش آموز تا در آینده بتواند گوینده ی خوب، شنونده ی خوب،
محقق و منتقد خوبی گردد.
-32انجام فعالیتهای مشابه به فعالیتهای دنیای واقعی در کار روزانه دانش آموزان.
و...
معایب ارزشیابی توصیفی:
-1ایجاد زمینه برای دانش آموزان کم کار و آنان که برحسب شرایط مجبورند به مدرسه بروند و
بستر آماده برای شانه خالی کردن از انجام تکلیف.
-2ایجاد زمینه برای معلمان کم انگیزه و یا بی انگیزه به گونه ای که خود این طرح دست ایشان را
نسبتا باز می گذارد.
-3عدم تعریف پارامترهای مورد نظربه گونه ای که هرکدام ازاین پارامترها بر اساس توان و ظرفیت
و علاقمندی هر همکار در امرتعلیم و تربیت می تواند متغیر باشد.
-4ازآن جائی که انجام این طرح مستلزم وقت زیاد است به نظرمی رسد که تراکم دانش آموز به
طور مستقیم برروی کار و فعّالیت یک همکار موثّر می باشد و چنانچه به این موضوع توجّه نشود به
لحاظ این که معلّم و لو هر چند علاقمند، امّا به خاطر این که از بودجه بندی عقب نماند مجبور است
به شیوه های دیگر ارزش گذاری متوسّل شود.
-5تعداد دانش آموز در کلاس در میزان موفقیت موثّر است.
-6به علّت این که نمره اهمیّت ندارد حسّ رقابت از بین می رود و دانش آموزان به مرور انگیزه ی
خود را از دست می دهند. (طبق گفته ی معلّمین مجری طرح ،برای بچّه ها چگونگی و کیفیّت مطالعه
خیلی مهم نیست).
-7چون تعداد چک لیستها و فرمهایی که برای هردانش آموز یا هر گروه تکمیل می گردد زیاد است
معلّم فرصت زیادی را برای این کار صرف می کند و عملا دقّت و توجّه کمتری در ارزشیابی صورت
می پذیرد.
-8استفاده ازفرمهای متعدّد بودجه زیادی می طلبد وشایداصل فدای فرع گردد.
-9چون مدارك مشخّصی برای ارزشیابی وجودندارد می تواند فضای مناسبی برای معلّمان باری به
هرجهت وبی انگیزه فراهم کندتاباخونسردی وبی خیالی فقط درکلاس وقت بگذرانند،چراکه هیچ
گونه مدرکی مبنی برچگونگی کیفیّت آموزشی آنها موجود نیست و وجود ندارد.
-10دشوار شدن ارزشیابی ازکلاس توسّط مدیر.
راه کارهای ارزشیابی توصیفی برای برطرف کردن مشکلات:
الف) مهم ترین هدف ارزشیابی توصیفی، ایجاد تغییر در دیدگاه ها و نگز های مسوولان، مدیران،
آموزگاران و والدین نسبت به ارزشیابی تحصیلی است. زیرا اصلی ترین عامل ناکارآمدی روش های
فعلی، نگاه نادرست به هدف های مستتر در هر یک از روشهاست که منجر به استفاده نادرست از
آنها می شود. به عنوان مثال آزمون و آزمودن اگر با هدف شناخت تغییرات حاصل از یادگیری که
بیانگر تلاش ها و فعالیت های معلم، دانش آموز و والدین گرامی است به کار رود و از نتایج آن؛
-1برای کمک به دانش آموزان در جهت تلاش بیشتر و فعالیت دقیق تر
-2توسط معلم و والدین در جهت برنامه ریزی مناسب تر استفاده شود، این عمل نه تنها ناپسند
نیست بلکه عین صواب است.
ب) راهکار دیگری که پیش بینی شده، جایگزینی بازخوردهای کیفی و توصیفی به جای بازخوردهای
نمره ای است. نمره برای دانش آموز فقط به عنوان علامتی است که برخی از رفتارهای خوشایند و
یا ناخوشایند دوستان، معلمان، اولیا و دیگران را به دنبال دارد. اما تأثیری در شناخت نقاط قوت،
ضعف، توانمندی ها و محدودیت ها ندارد. اما باز خوردهای کیفی به دانش آموزان انگیزه و تلاش
بیشتر در یک فضا و شرایط آرام و برای معلم، توجه دقیق بر ابعاد یادگیری دانشآموزان و برای اولیا
آگاهی از وضعیت تحصیلی و وظیفه و مسوولیتی که در قبال آن دارند، می دهد. نباید حذف نمره
را از بازخوردهایی که به دانش آموز داده می شود با حذف ارزشیابی، یکسان تلقی کرد. ارزشیابی
به صورت دقیق تر، کامل تر، با ابزارهای مناسب تر با هدف یاری به دانش آموز و اولیا آنان در طول
سال تحصیلی انجام می شود؛ اما نتیجه با کلمه، عبارت، جمله و ... اعلام می گردد.
اگر یادتان باشد گفته شد از جمله مشکلات ارزشیابی قدیمی کم توجهی به تمامی آموخته ها و
یادگیری های دانش آموزان، مثلاً در زمینه علاقه، انگیزه، احساسات، نگرش ها، توانایی ها، مهارت
ها، کارهای علمی و ... است. مواردی که به جرأت می توان گفت هدف اصلی و اساسی دوره ابتدایی
رشد و شکوفایی آنهاست، که در ارزشیابی توصیفی برای هر یک از آنان ابزار و گروه، روش مشاهده
و ابزاری تحت عنوان سیاهه رفتار در نظر گرفته شده است. بنابراین، معلم گرامی ضمن توجه به این
بعد یعنی بعد اجتماعی، آن را با روش و ابزار درست ارزشیابی میکند و اطلاعات حاصله را
بررسی،تجزیه و تحلیل کرده و از نتایج آن برای تصمیم گیری درخصوص تنظیم برنامه آموزشی
خود و اطلاع به والدین برای فراهم کردن زمینه تلاش و فعالیت بیشتر همراه با انگیزه لازم، به کار
می برد.
ج) با توجه به اینکه برگزاری امتحانات در زمانی غیر از زمان آموزش و یادگیری انجام می شود،
فاصله زمانی بین آموزش و ارزشیابی و امتحان، آن را به یک موضوع اضطراب آور و نگران کننده
تبدیل کرده است. از طرف دیگر براساس نتایج یک یا چند امتحان در مورد آینده دانش آموز تصمیم
گیری می شود و این امر باعث شده هم والدین و هم دانش آموزان و حتی معلمان دچار ترس و
اضطراب شوند. برای رفع این مشکل در ارزشیابی توصیفی امتحان و آزمون به شکل مستقل و در
زمان ویژه برای آن کار وجود ندارد. بلکه معلم در زمانی که مشغول آموزش و دانش آموز در حال
یادگیری است، آزمون های مورد نظر اجرا شده و همزمانی ارزشیابی و آموزش و یادگیری ضمن
حذف اضطراب ناشی از حضور در جلسات امتحانی، آن را به مرحله ای از یادگیری و جزء فرآیند
یادگیری تبدیل می کند .
د) مشارکت و همکاری در هر کاری علاقه و تعهد افرا را به آن کار افزایش می دهد. از آنجایی که
ارزشیابی تحصیلی در طرح ارزشیابی توصیفی یک فرصت یادگیری تلقی می شود و برای یادگیری
و بهبود شرایط آن انجام می گیرد، مشارکت دانش آموز و وابدین در این موضوع در کنار معلم بسیار
ارزشمند و حیاتی است. زیرا دانش آموز با بررسی روند تلاش خود از همان ابتدا مدیریت و فرایند
های یادگیری خود را بتدریج بر عهده می گیرد و والدین نیز با مشارکت در امر ارزشیابی فرزندشان
ضمن احساس وظیفه بیشتر، برنامه ریزی های آگاهانه تری برای بهبود وضعیت تحصیلی آنها انجام
می دهند.
ه- و بالاخره در ارزشیابی توصیفی تمام تلاش معلم، والدین و خود دانش آموز در طول سال صرف
فرایند«ارزشیابی شناخت از وضعیت یادگیری - تلاش برای یادگیری بهتر - ارزشیابی شناخت
بیشتر و دقیقتر - تلاش برای یادگیری بهتر» می شود و دانش آموزان فرصت جبران کاستی های
احتمالی متراکم نشده و تا پایان توبت اول یا سال حفظ نمی شوند، بلکه هر زمان که شناسایی طرح،
اصل بر ارتقاء دانش آموز به پایه بالاتر است و فقط معدود دانش آموزانی که مشکل جدی در
توانمندی های عقلی و ... دارند بنابر اصل «هر دانش آموزی با توجه به تفاوت های فردی به زمان
متفاوتی برای یادگیری نیاز دارند» تکرار پایه می نمایند.
محاسن ارزشیابی توصیفی و ضعف های ارزشیابی قدیمی در زیر آمده است:
محاسن ارزشیابی توصیفی
-1شناخت عمیق تر و دقیق تر از دانش آموز
-2کاهش اضطراب نامطلوب و فعالیت های دانش آموز در کنار موفقیت
-3توجه به تلاش ها و فعالیت های دانش آموز در کنار موفقیت
-4به خدمت گرفتن ارزشیابی برای آموزش و یادگیری بهتر
-5مشارکت دانش آموز و والیدن در ارزشیابی
-6حمایت از کودك و توجه به حقوق آن در کلاس و مدرسه
-7ایحاد فضای محبت و همدلی بین دانش آموزان
-8شناسایی مشکلات یادگیری در زمان مناسب و تلاش برای رفع آن
معایب ارزشیابی قدیمی(نمره ای)
-1محدود شدن به ارزشیابی از دانش آموز و اطلاعات
-2اضطراب آور بودن نمره و امتحان
-3کم توجهی به تلاش ها و فعالیت ها و تأکید بیش از حد بر موفقیت
-4تفکیک یادگیری از ارزشیابی
-5ایجاد فضای رقابتی، البته ناسالم در بین دانش آموزان
-6کم توجهی ابعاد عاطفی و مهارتی
-7کم توجهی به ویژگی های سنی، شرایط روحی کودك
-8عدم توجه به مشکلات یادگیری و توجه صرف یه نمرات پایانی
بازخورد
برخلاف ارزشیابی سنتی، که معلم، واکنش خود را در مقابل عملکرد دانش آموزان، با ارائه ی نمره
نشان می داد؛ امروزه معلم از عبارات توصیفی انگیزاننده ای که دانش آموزان را هدایت می کند تا
به سمت و سوی اهداف و خواسته های آموزشی حرکت کنند استفاده می نماید. بازخورد، در واقع
فعالیتی است که جریان یادگیری را در کلاس عمق میبخشد. بازخوردهای توصیفی، به دلیل سهولت
در برقراری ارتباط و انتقال دقیقترِ منظور و مقصود معلّم، از عهده ی این منظور بهتر برمی آید.
فعالیتهای یادگیری دانش آموز از طریق باز خورد، در مسیر انتظارات آموزشی قرار میگیرد.
" با وجود بازخورد توصیفی است که ارزشیابی، رشد دهنده ، توانمندساز و پویا می شود."
یک بازخورد کامل، دارای مولفه هایی شامل: ارتباط موثر، بیان پررنگ نقاط قوت، بیان نقاط
ضعف با احتیاط و ارائه ی توصیه یا رهنمود. به بیانی دیگر، بازخورد مؤثر، جان ارزشیابی کیفی –
توصیفی است.
تبدیل مقیاس کمی 0تا 20به مقیاس های رتبه ای( خیلی خوب، خوب، قابل قبول، نیاز
به تلاش بیشتر/ نیاز به تلاش و آموزش مجدد)
این مقیاس ها، سطوح یادگیری دانش آموز را نشان می دهند.
خیلی خوب:
در صورتی که عملکردهای دانش آموز در هر درس، بر اساس اهداف و انتظارات آن درس و اطلاعات
حاصل از منابع و ابزارهایی که در سنجش و ارزشیابی او در آن درس مورد استفاده قرار گرفته اند،
نشان دهنده دستیابی به هدف درسی با حداقل نقص و تسلط کامل وی بر فرایند و نتیجه یادگیری
خود در موقعیت های جدید و غیرتکراری باشد، رتبه ( سطح دستیابی ) خیلی خوب تعلق می گیرد.
به بیان ساده تر، در این سطح از یادگیری، فراگیر به همه ی اهداف آموزشی تسلط یافته و گاهی
احتمال ضعف جزئی دارد که خود، متوجه شده و برطرف می کند.
خوب:
در صورتی که عملکردهای دانش آموز در هر درس، بر اساس اهداف و انتظارات آن درس و اطلاعات
حاصل از منابع و ابزارهایی که در سنجش و ارزشیابی اودر آن درس مورد استفاده قرار گرفته اند،
نشان دهنده دستیابی به هدف ماده درسی با نقایص اندك وی بر فرایند و نتیجه یادگیری خود و
توانایی به کارگیری آموخته ها در موقعیت جدید باشد، خوب تعلق می گیرد. در ضعف های جزئی
نیاز به تذکر کوتاه معلم برای رفع مشکل خویش دارد.
قابل قبول:
در صورتی که عملکردهای دانش آموز در هر درس، بر اساس اهداف و انتظارات آن درس و اطلاعات
حاصل از منابع و ابزارهایی که در سنجش و ارزشیابی او در آن درس مورد استفاده قرار گرفته اند،
نشان دهنده دستیابی به هدف ماده درسی با نقایصی کمتر از آنکه مانع یادگیری موفقیت آمیز
بعدی و به کار گیری آموخته ها در موقعیت های مشابه باشد، سطح دستیابی وی قابل قبول است.
نیاز به تلاش و آموزش بیشتر:
در صورتی که عملکردهای دانش آموز در هر درس، بر اساس اهداف و انتظارات آن درس و اطلاعات
حاصل از منابع و ابزارهایی که در سنجش و ارزشیابی او در آن درس مورد استفاده قرار گرفته اند،
نشان دهنده دستیابی به هدف ماده درسی با نقایصی که مانع یادگیری های موفقیت آمیز بعدی وی
شود، نیازمند آموزش و تلاش بیشتر است.
پس معادل قرار دادن مقیاس کمی با رتبه ای به طور مثال از 17تا 20برابر با خیلی خوب
و از این نوع قضاوت ها صحیح نبوده و غیر علمی است.
ارائه گزارش پیشرفت تحصیلی به جای کارنامه ی کمی:
این گزارش بر خلاف کارنامه ی کمی که شامل فهرستی از نام دروس و نمره هاست، گزارش پیشرفت
تحصیلی دانش آموز را که شامل توصیفی از وضعیت وی است، به والدین بازخورد میدهد. هم چنین
در این گزارش تنها به وضعیت درسی صرف توجه نمی شود، بلکه به ابعاد عاطفی، جسمانی و
اجتماعی توجه می شود .در گزارش پیشرفت تحصیلی، والدین به روشنی در می یابند که در چه
بخش از انتظارات آموزشی، قوت و ضعف دارد.
نمونه ای از گزارش توصیفی عملکرد درسی ریاضی:
شهریار پرتلاشم، در درس ریاضی تلاش خوبی داشته و پیشرفت او کاملا محسوس است. او ریاضی
را به خوبی می فهمد و با علاقه در فعالیتهای یادگیری آن مشارکت می کند . او حالا می تواند جهات
اصلی را تشخیص دهد و دو مجموعه را از نظر تعداد با هم مقایسه نماید . همچنین شهریار می تواند
از یک تا پنج را به شیوه های مختلف نمایش دهد و مفهوم جمع را با کمک ابزار مختلف نمایش می
دهد . با علاقه مندی الگوها را شناسایی و ادامه می دهد و با توجه به قوانین مربع های شگفت انگیز
می سازد و کامل می کند.پیشنهاد می شود الگوهای جدید و خلاقانه با ابزار یا رسم شکل بسازد و
آن ها را ادامه دهد.
وظایف والدین در ارزشیابی توصیفی :
ارتباط نزدیک ، مداوم و مستمر دانش آموز با والدین و تمایل و علاقه وافر پدران و مادران در کمک
به فرزندان خود در امور تحصیلی و تربیتی و همچنین ضرورت هماهنگی و همکاری بین معلم و
والدین به ویژه در ارزشیابی نقش و جایگاه آنها را در این موضوع ممتاز کرده است .
به برخی از مهمترین وظایف والدین در ارزشیابی توصیفی اشاره می شود:
حضور منظم ، مستمر و فعال مدرسه برای آگاهی از وضعیت تحصیلی فرزندشان
ارائه اطلاعات مربوط به فعالیت های دانش آموز در منزل به معلم
کمک به دانش آموز در انجام وظایف،تکالیف خارج از کلاس و مدرسه و راهنمایی،هدایت آن
کمک به معلم در تولید پوشه کار و حفظ و نگهداری آن
اجرای پیشنهادهای معلم در خصوص فرزندشان متناسب با شرایط ظرفیت های خانواده
ارزشیابی از عملکرد فرزند در منزل با روش های توصیفی و ارائه نتیجه به معلم در مدرسه
مطالعه جزوات ، بروشورها و مشاهده فیلم ها و یا نرم افزارها در خصوص برنامه
شرکت در برنامه ها و جلسات توجیهی که برای این منظور برگزار می شود
مشارکت فعال در تکمیل برگ شرح حال دانش آموز
از آنجا که رویکردهای علوم تربیتی جدید، برای معلم در جریان آموزش، نقش یاریگر، تسهیل
کننده و فراهم آورنده ی فرصت ها را قائل هستند؛ لذا معلم، در انجام و ایفای نقش معلمی خود،
بیش از گذشته، به شناخت عمیق تر و درك درست تفاوت های فردی دانش آموزان نیازمند است.
برای این منظور راهکارهای گوناگونی در مقابل معلم وجود دارد. یکی از این راه ها تکمیل برگ شرح
حال است.
توصیه می گردد اولیای محترم در یک تعامل صمیمانه با معلم فرزندشان، اطلاعات درست و واقعی
از قوت ها ، توانایی ها، ضعف ها و به طور کلی ویژگی های جسمی ، عاطفی و اجتماعی فرزند خود
در اختیار معلم قرار دهند.
وظایف والدین در رابطه با پوشه کار:
از آنجا که پدران و مادران از طریق پوشه کار ، امکان می یابند تا دقیق تر و عمیق تر در جریان
روند آموزش فرزندشان قرار گیرند، نقاط قوت و ضعف او را بشناسند و نقش مثبت و سازنده و فعال
در هدایت تحصیلی او داشته باشند؛ و با توجه به اینکه پوشه یکی از عناصر مهم در ارزشیابی
توصیفی به شمار می رود، لذا مدرسه از والدین محترم انتظار دارد که:
پیش از سال تحصیلی یا در اوایل آن نسبت به تهیه یا تولید پوشه کار مناسب( به تشخیص معلم )
با مدرسه و آموزگار همکاری داشته باشند؛ هر ماه ( با صلاحدید معلم ) نسبت به بررسی پوشه کار
فرزند خود اهتمام ورزند؛ هر فصل با بررسی دقیق پوشه کار، نمون برگ مخصوص والدین را تکمیل
و تقدیم معلم نمایند.
خلاصه سخن آنکه، مشارکت در ارزشیابی دانش آموزان به شیوه نوین ( کیفی – توصیفی ) هم حق
و هم وظیفه ی والدین است و آنگاه این ارزیابی به طور موفق اجرا می گردد که اولیای دانش آموزان
با چیستی، چرایی و چگونگی این برنامه آشنا شده و با دقت در نقش خویش و انجام صحیح و به
موقع آن، همراه موثری برای معلم باشند تا دانش آموز در تعامل آن ها به خوبی در تمام جنبه های
فردی و اجتماعی رشد نموده و پرورش یابد.
ارزشیابی پیشرفت تحصیلی:
سنجش عملکرد یادگیرندگان و مقایسه نتایج حاصل با اهداف آموزش از پیش تعیین شده، به منظور
تصمیم گیری در این باره که آیا فعالیت های آموزش معلم و کوشش های یادگیری دانش آموزان یا
دانشجویان به نتایج مطلوب انجامیده اند و به چه میزانی.
در ارزشیابی پیشرفت تحصیلی دو اقدام ضروری است:
-1تعیین اهداف آموزش -2سنجش عملکرد یادگیرندگان
-1اهداف آموزشی
حیطه های سه گانه ی تعیین اهداف رفتاری:
هدف های ویژه رفتاری می بایست در سه حیطه تعیین شود :
-حیطه شناختی ( داشتن دانش ومهارت های ذهنی )
– حیطه عاطفی ( احساسات و نگر شها )
– حیطه روانی حرکتی (مهارتهای عملی)
حیطه شناختی( داشتن مهارت های ذهنی ) :
شامل آن دسته از اهداف آموزشی است که مستلزم حفظ کردن ، یاد آوری ، بازشناسی آموخته ها
می باشد. آموزش های حیطه شناختی می تواند به پیدایش توانایی ها و مهارتهای ذهنی منتهی
شود .
این حیطه شامل 6مرحله می باشد :
-1دانش (آگاهی ، معلومات ، حفظیات ) : رفتارهای که با به خاطر سپردن و یادآوری مطالب آموزشی
همراه هستند 0مثل : داشتن انواع اطلاعات تئوریک
- فهمیدن : باعث معنی دارشدن و رضایت بخش شدن یادگیری می شود 0در این مرحله فراگیر
از دانش خود ، استفاده کاری یا عملی می برد .
افعالی که در این مرحله میتواند بکار برود شامل : مثال زدن – حل کردن – توجه کردن – توضیح
دادن – تشریح کردن
-3کاربرد : در سطحی پیچیده تر است 0فراگیردر شرایط خاصی مطالب قبلی را که دانسته و
فهمیده به کار می گیرد و بدون کمک دیگران آن را عملی می سازد 0مثلا می داند در شرایط اپیدمی
یک بیماری چه باید بکند ؟
نمونه افعالی که در این مرحله میتواند به کار برد شامل : محاسبه کردن – نمایش دادن – پیش بینی
کردن – تولید کردن
-4تجزیه و تحلیل : مطالب آموزشی را به اجزائ آن تقسیم نموده و به تحلیل روابط بین اجزا
می پردازد 0
به طور مثال فراگیر بر مبنای آموخته های خود می تواند ، آسیب پذیرترین گروه جامعه را تعیین
کند 0
افعال استفاده شده در این مرحله عبارت است از : اثبات کردن – با نمودار نشان دادن
-5ترکیب : ( خلاقیت ) : توانایی اتصال اجزا و ایجاد یک ساخت جدید
مثلا : توانایی صحبت کردن در مورد مطلب آموخته شده در قبل برای یک گروه - نوشتن مقاله
پژوهشی افعالی که استفاده می شود عبارت است از : سخنرانی کردن – داستانسرایی کردن
-6قضاوت یا ارزشیابی : بالاترین حد یادگیری در حیطه شناختی –
به معنی توان قضاوت در مورد پدیده ها –شخص به اتکا مراحل قبل یادگیری خود به نقد وبررسی
یک پدیده می نشیند اظهار نظر می کند و نظرات دیگران را رد یا تایید می کند 0
حیطه عاطفی : ( ارتباطی – نگرشی ) :
نگرش عبارت است ار رفتاری که بیان کننده احساس یا اعتقاد باشد .احساس و اعتقاد دونفر که
دانش یکسانی دارند ، نسبت آگاهی هایشان می تواند یکسان نباشد 0
حیطه عاطفی از علاقه و احساس که در اثر آموختن ایجاد می شود حکایت می کنند رابطه دانش ،
عاطفه مثل رابط علم و ایمان است 0
حیطه عاطفی 5سطح دارد :
-1توجه : ( علاقمندی – آمادگی برای یادگیری ) – در این مرحله فراگیر توجه می کند – سوال
می پرسد 0
-2واکنش ( پاسخ دادن ) : علاوه بر توجه ، در بحث شرکت میکند – فعالانه پاسخ میدهد –
داوطلب انجام کاری می شود
-3ارزش گذاری : فراگیر برای یادگیری و پیشرفت ارزش قائل میشود 0فراتر از جزوه را مطالعه
میکند ، پیشنهاد جدید در زمینه تدریس می دهد
-4تدوین : ( سازمانبندی ) : ارزش های مختلف را که به آن اعتقاد دارد در هم ادغام میکند و
بین آنها رده بندی میکند 0برای ارزشهای مختلف آموخته شده سلسله مراتب قائل می شود .
-5درونی شدن ارزشها :عالی ترین سطح یادگیری است 0ارزشها برای مدت طولانی در وی
تثبیت می شود 0و این ارزشها موجب هدایت رفتار می شود 0
در عالی ترین سطح 0فرد احساس می کند متعهد است راهی را که خود انتخاب کرده به دیگران
منتقل کند0
حیطه روانی – حرکتی ( مهارتهای عملی ) :
اهداف یادگیری عبارت از ایجاد و تکمیل یک مهارت عملی خاص(مهارت در فکر و در حرکت )
فراگیر باید کار خاصی رابا سرعت خاصی در زمان خاصی با ویژگیهای مشخص انجام دهد .
این حیطه دارای 5سطح است :
-1آمادگی و تقلید : مشاهده عمل و تقلید آن
-2اجرای مستقل : انجام عمل بدون کمک گرفتن از دیگران
-3سرعت و دقت عمل : انجام صحیح عمل با دقت و ظرافت کار و سرعت مناسب
-4هماهنگی حرکات : آمیختن بیش از یک مهارت و انجام هماهنگ حرکات
-5عادی شدن فعالیت : انجام عمل به صورت خودکار
مثال یاد گیری رانندگی توسط فرا گیر می تواند گویا باشد . فرد در ابتدا به نحوه رانندگی نگاه کرده
، تقلید می کند ، سپس بدون دخالت دیگران ماشین را به راه می اندازد ، سپس مهارت پیدا کرده
و این کار را سریع انجام می دهد ، در مرحله بعد می تواند همزمان با رانندگی کار دیگری نظیر
صحبت کردن را انجام دهد و در مرحله نهائی تمام کارهائی که برای رانندگی لازم است به طور خود
کار و غیر ارادی انجام می دهد .
تهیه طرح ارزشیابی پیشرفت تحصیلی
طرح ارزشیابی پیشرفت تحصیلی شامل یک جدول به نام جدول مشخصات درس یا کتاب است
جدول مشخصات یک جدول دو بعدی است با تعدادی ردیف و ستون متناسب با محتوا و هدفهای
آموزشی درس. در ردیف بالای جدول که بعد محتوا نام دارد اجزای مطالب درس یعنی موضوع هایی
که درس داده شده اند نوشته می شوند و در ستون کنار آن که بعد هدف نامیده می شود فهرست
هدفهای آموزشی قرار می گیرند.
در بعد هدف جدول مشخصات هدفهای آموزشی بر طبق طبقه بندی های هدفهای آموزشی بلوم
که به آن اشاره شد. دسته بندی می شوند این بعد جدول می تواند هم هدفهای حوزه ی شناختی و
هم هدفهای حوزه های عاطفی و روانی حرکتی را شامل شود.
در درون خانه های جدول مشخصات تعداد یا درصد سوالهای آزمونی که قرار است تهیه شود نیز
نشان داده می شود. برای تعیین و توزیع سوالها دو نکته باید در نظر گرفت:
اول- توجه به اهمیت مطلب درسی و هدفهای آن،
دوم- مقدار زمانی است که صرف آموزشی آن مطلب و هدفهایش شده است.
جدول مشخصات آزمون:
بهترین آزمون، آزمونی است که تمام مطالب(محتوی) و کلیه ی هدفهای آموزشی آن درس را شامل
شود.
جدول مشخصات آزمون به ایجاد تعادل بین آموزش و سنجش کمک می کند.
همانطور که گفتیم ارزشیابی پیشرفت تحصیلی مستلزم انجام دو فعالیت است:
-1تعیین و توصیف هدف های آموزشی یا هدف های یادگیری
-2سنجش یا اندازه گیری عملکرد یادگیرندگان
مهمترین گام در تهیه آزمون های پیشرفت تحصیلی تهیه جدول مشخصات برای موضوعی است
که قرار است آزمون آن تهیه شود.
جدول مشخصات یک آزمون دو بعدی است با تعدادی ردیف و ستون ، در ردیف بالای جدول که
بعد محتوا نام دارد اجزای مطالب درس نوشته می شوند و در ستون کنار آن که بعد هدف نامیده می
شود فهرست هدف های آموزشی قرار می گیرند.
نقش جدول مشخصات آزمون
یک آزمون پیشرفت تحصیل خوب آزمونی است که به بهترین شکل منعکس کننده ی تمامی هدف
های آموزشی همه ی محتوای درسی باشد. از لحاظ نظری، بهترین آزمون برای یک درس یا یک
موضوع آزمونی است که تمامی مطالب و کلیه ی هدف های آموزشی آن درس را شامل شود.
آزمونی که سوال های آن حاوی نمونه درستی از هدف ها و محتوای درس باشند یک آزمون خوب
یا به اصطلاح یک ازمون دارای روایی خواهد بود.
جدول مشخصات به معلم یا آزمون ساز کمک می کند تا از مجموع بزرگی از سوالات ممکن نمونه
ای را به خوبی معرف محتوا و هدف های درس باشند انتخاب کنند.
جدول و فرمول توزیع سؤالات به بخشهای مختلف:
بعد محتوی
بعد هدففصل 1فصل 2فصل 3فصل 4دانشفهمیدنکاربستنتعداد سوالهادرصد سوالهابرای تعیین درصد سؤالها به بخشهای مختلف باید به سؤالات ذیل پاسخ داد:
-1کدام بخش از محتوا و هدفها دارای حجم بیشتری است و دقت آموزش را به خود اختصاص داد؟
-2کدام هدفها از نظر کاربرد و نگهداری حافظه اهمیت بیشتری دارد؟
-3کدام قسمت درسی از اهمیت بیشتری برخوردار است؟
نحوه توزیع سؤالات باید متناسب با جواب این سؤالها باشد:
چنانچه بخشهای مختلف از نظر اهمیت و کاربرد یکسان باشند برای توزیع سوالات به بخشهای از
فرمول زیر استفاده می کنیم:
= نسبت ساعت تدریس هر بخش
تعداد ساعت ها یی که صرف تدریس آن بخش شده
تعداد کل ساعت های تدریس
کل سؤالات × نسبت ساعت تدریس هر بخش= تعداد سؤالهای هر بخش
انواع آزمون ها
انواع آزمونهای پیشرفت تحصیلی کتبی:
آزمونهای تشریحی
آزمون های تشریحی به دو دسته تقسیم می شوند:
-1آزمون های گسترده پاسخ -2آزمون های محدود پاسخ
-1آزمون گسترده پاسخ: در آزمون های گسترده پاسخ ، آزمون شونده برای پاسخ هیچ محدودیتی ندارد و
او آزاد است تا هر گونه که مایل است پاسخ دهد. مثال: قانون جاذبه و تأثیر آن را بر علم زمین شناسی شرح
دهید.
-2آزمون های محدود پاسخ : در آزمون های محدود پاسخ ،آزمون شونده در پاسخ دادن به سوال ها آزادی
کامل ندارد و سازنده ی آزمون پاسخ دهنده را ملزم می کند تا پاسخ های خود را در چهار چوب شرایطی
محدود سازد. مثال: توضیح دهید چرا آب در 111درجه به جوش می آید؟ پاسخ خود را در یک پاراگراف
بنویسید.
بازپاسخ
(تولید پاسخ)
بسته پاسخ
(عینی)
تشریحی
کوته پاسخ
محدوده پاسخ
گسترده پاسخ
کامل کردنی
پرسشی
تشخیصی
صحیح-غلط
جور کردنی
چند گزینه ای
محاسن و معایب آزمونهای تشریحی:
محاسن :
-1تهیه آزمونهای تشریحی از تهیه آزمونهای عینی آسان تر است.
-2توانایی پاسخ دادن به سؤالها را می سنجد نه توانایی انتخاب پاسخها را.
-3موقعیتهای واقعی تری را از آزمونهای عینی به آزمون شوندگان عرضه می کنند .
معایب:
-1این آزمونها نمونه کوچکی از محتوای درس و هدفهای آموزش را اندازه می گیرند.
-2تصحیح برگه های امتحان این گونه آزمونها نمی تواند با دقت و به طور عینی انجام گیرد.
-3تصحیح برگه های امتحانی این آزمونها بسیار وقت گیر است .
بزرگترین امتیاز آزمونهای تشریحی این است که آزمون شوندگان را وا می دارند تا اندیشه های
خود را بطور منطقی ، منسجم و سازمان یافته بیان کنند و در این کار خلاقیت خود را نشان دهند .
این است تفادوت عمده آزمونهای تشریحی و آزمونهای عینی..... قواعد زیر به منظور تحقق کاستن
از معایب این سئوالها پیشنهاد شده اند.
قواعد تهیه سؤالات تشریحی:
-1در نوشتن سؤالات آزمون، دقت کنید با رسم مشخصات آن درس، سؤالات به طور مستقیم به هدفهای
آموزشی آن درس مرتبط باشد.
-2صورت سؤالات تشریحی را عباراتی کاملاً روشن و واضح بنویسید و از کلی گویی و ابهام در بیان بپرهیزید.
-3از کاربرد کلمات «چه کسی، چه وقت، کجا و...» بپرهیزید.
-4تا حد امکان از سؤالهای تازه و جدید استفاده کنید.
-5در سؤالاتی که به ابراز عقیده مربوط می شود باید از آزمون شونده بخواهیم مستند پاسخ دهد،تنها عقیده
شخصی خود را نگوید.
-6به آزمون شوندگان حق انتخاب چند سؤال از میان سؤالات را ندهید.
-7برای پاسخ به سؤالات وقت کافی در نظر بگیرید.
قواعد تصحیح سؤالهای تشریحی:
-1پاسخ سؤالها بر اساس هدفی که در سؤال گنجانده شده تصحیح کنید.
-2با انتخاب یک کلید پاسخ از دخالت عوامل نامربوط جلوگیری کنید.
-3پاسخ را سؤال به سؤال تصحیح کنید نه ورقه به ورقه.
-4هنگام تصحیح ورقه های امتحانی از شناسایی نام صاحبان آنها خودداری کنید.
-5در صورت امکان از یکی دو نفر از همکارانتان بخواهید که تصحیح شما را دوباره تصحیح کند.
-6تمام پاسخهای آزمون شوندگان به یک سؤال را در یک نشست و بدون وقفه تصحیح کنید.
-7به نمرات سؤالهای قبل نگاه نکنید.
-8بر روی برگه آزمون اشتباهات دانش آموزان را تصحیح کنید و نظرخود را بنویسی.
آزمونهای کوته پاسخ
تعریف آزمون کوته پاسخ:
آزمون کوته پاسخ از مجموعه ای سئوال مختصر که غالباً برای سنجش هدفهای آموزشی سطح پایین مطرح
می شوند تشکیل می یابد . سئوالهای آزمون کوته پاسخ از آزمون شونده می خواهند تا کلمه ، عبارت ، جمله
، عدد ، یا علامتی را در پاسخ به یک سئوال یا تکمیل یک جمله بنویسند .
مجموعه ای از سؤالهای مختصر که دارای پاسخهای بسیار کوتاه و برای سنجش و هدفهای آموزشی سطح
پایین طرح می شود تشکیل شده است(.نیکتو 1883و لهمان)1884
آزمونهای کوته پاسخ حد وسط بین آزمونهای تشریحی و عینی است . شباهت این نوع آزمون با آزمونهای
تشریحی آن است که در هر دو آنها به صورت سئوال بوسیله طراح سئوال تهیه می شود و جواب آنها را آزمون
شونده تهیه می کند .
شباهت آزمون کوتاه پاسخ با آزمون تشریحی در این است که در هر دو سوال به وسیله طراح سوال تهیه می
شود و جواب را آزمون شونده تهیه می کند. شباهت آزمون کوتاه پاسخ با آزمون عینی در این است که جواب
آزمون ها بسیار کوتاه و همچنین تصحیح پاسخ ها با دقّت و عینیت انجام می شود .
انواع آزمونهای کوته پاسخ:
الف= نوع پرسشی
ب= نوع کامل کردنی
ج-نوع تشخیصی
کاربرد آزمونهای کوته پاسخ:
آزمونهای کوته پاسخ برای اندازه گیری هدفهای شناختی سطح پایین استفاده می شود. (گرانلاندولین)1881
-- 1توانایی نشان دادن ارزش مکانی اعداد، تشخیص اندامهای یک موجود زنده، تعریف یک مثلث و ...
- 2توانایی حل مسایل عددی در ریاضیات و علوم.
-3توانایی حل کردن معادلات ریاضی و شیمیایی.
-1پایتخت عراق کجاست؟
-2یک مگابایت چند کیلو بایت است؟
-1یکی از روش های خوب مطالعه------ از نکات مهم درس
است.
)12+2(:3= ----------- -2
-1نام گروه آزمایشی هر رشته را مقابل آن
بنویسید.
مهندسی عمران-------
ژنتیک ----------
حقوق ----------
مهندسی پزشکی -----------
-2بعد از عناصر شیمیایی نام آنها را بنویسید.
سدیم----------
کلسیم---------
پتاسیم-------
باریم---------
محاسن و معایب آزمونهای کوته پاسخ :
محاسن :
-1اجرای آنها آسان است
-2تقلب را کاهش می دهند.
-3نسبت به آزمونهای عینی چند گزینه ای ، صحیح-غلط و جور کردنی اطلاعات تشخیصی بیشتر اختیار
معلمان می گذارند.
-4سهولت تهیه سؤالات و تصحیح پاسخهای آنها .
معایب :
-1نمی توان از آنها برای سنجش هدفهای بالای یادگیری استفاده کرد و کاربرد آنها حداکثر به سطح هدفهای
فهمیدن و کاربستن محدود می شود.
-2کاربرد زیاد آنها ، سبب تشویق یادگیرندگان به حفظ کردن اطلاعات جزئی و بی اهمیت خواهد شد.
-3تصحیح و نمره گزاری پاسخ این آزمونها به دقت و سرعت آزمونهای عینی عملی نیست .
قواعد تهیه سؤالهای کوتاه پاسخ:
- 1هر سؤال باید موضوع مهمی را شامل شود.
- 2صورت سؤالات را کاملاً روشن بنویسید.
- 3صورت سؤال را از روی کتب عیناً نقل نکنید.
- 4در سؤالهایی که پاسخ آنها عدد است، واحد مقیاس را با دقت مشخص کنید.
- 5در سؤالات کامل کردنی تنها و عبارات مهم را حذف کنید.
- 6در سؤالات کامل کردنی تعداد زیادی جای خالی منظور نکنید.
- 7تا آنجایی که ممکن است جای خالی را در قسمت پایانی سؤال قرار دهید.
- 8تا حد امکان به جای سؤالهای کامل کردنی، از سؤالهای پرسشی استفاده کنید.
-8در سؤالهای کامل کردنی، از کاربرد اشارات و مواردی که جواب سؤال را مشخص کند خوداری کنید.
آزمون های صحیح ــــ غلط و جور کردنی
تعریف آزمون های عینی:
آزمونهای عینی ( )obje ctireآزمون هایی که در آنها هم سوال و هم جواب در اختیار آزمون شوندگان قرار
می گیرند و آزمون شوندگان درباره جواب های داده شده تصمیماتی می گیرند و یا اعمالی انجام می دهند .
انواع آزمونهای عینی
الف - آزمون های صحیح- غلط : در این آزمونها تعدادی سوال یا جمله در اختیار دانش آموز قرار میگیرد
و او صحیح یا غلط بودن آن را تعیین میکند.
ب - آزمونهای جور کردنی: در این آزمون،دانش آموز تعدادی پاسخ را با تعدادی پرسش جور می کند.
ج - آزمون های چند گزینه ای : در این آزمون، آزمون شونده جواب صحیح را از میان تعدادی جواب
پیشنهادی انتخاب می کند.
انواع سؤالهای صحیح غلط:
-1نوع صحیح- غلط: یک جمله خبری، محاسبه عددی یا معادله در اختیار آزمون شونده قرار می گیرد
تا درستی یا نادرستی آن را تعیین کند
مثال: معلم در ابتدای کلاس باید با طرح پرسشهایی اطمینان یابد آیا دانش آموزان درس قبلی را فرا گرافته
اند؟ صحیح – غلط
مثال : مجموع زاویه های داخلی هر چهار ضلعی 361درجه است . صحیح – غلط
-2نوع بله – نه: آزمون شونده جواب یک جمله پرسشی را با بله یا نه مشخص می کند.
مثال: آیا فلسفه یک علم است؟ بله- نه
مثال : مرکز استان آذربایجان غربی شهر ارومیه است ؟ بله – نه
صحیح - غلط
جور کردنی
چند گزینه ای
- 3نوع اصلاحی: جمله ای به دانش آموز داده می شود که در آن غلطی وجود دارد و او باید غلط را تشخیص
دهد، آن را خط بزند و درستش را بنویسید .
مثال: جذر عدد 8 ،64است
بنویسد.. دانش آموز باید عدد 8را خط بزند و صحیح آن که 8است رامزیت آزمون اصلاحی:
در این نوع آزمون علاوه بر بازشناسی، بازخوانی هم صورت می گیرد، زیرا آزمون شونده برای پاسخ به سوال
هم باید جز غلط را تشخیص دهد(بازشناسی) و هم درست آن را بنویسد(بازخوانی.)
- 4نوع خوشه ای: تنه سوال بصورت جمله ناتمام نوشته می شود و به دنبال آن تعدادی جواب قرار می
گیرد.در این سوالها، هر یک از جواب های پیشنهادی به عنوان صحیح یا غلط مورد قضاوت قرار می گیرد.
مثال: میانگین حسابی:
- 1یکی از اندازه های گرایش مرکزی است. صحیح- غلط
- 2کمتر از میانه است تحت تأثیر نمرات خیلی بزرگ یا خیلی کوچک قرار می گیرد. صحیح- غلط
-3رابطه همبستگی بین دو متغیر را نشان می دهد. صحیح- غلط
محاسن و معایب آزمونهای صحیح – غلط
محاسن:
-1وسیله مستقیم و ساده برای سنجش بازده آموزشی به حساب می آیند.
-2بیان موضوع های درسی در قالب عبارت های ساده انجام می شود.
-3تهیه آن آسان است.
-4تصحیح آن عینی است و مصحح دخالتی ندارد.
-5در هر آزمون ، تعداد زیادی سوال طرح می شود .
معایب:
-1این آزمونها اغلب برای سنجش اطلاعات جزئی و کم اهمیت به کار می روند
-2حدس زدن کور کورانه در آنها خیلی زیاد است.
-3کاربرد زیاد آنها سبب تأکید بی مورد بر حفظ طوطی وار اطلاعات کم اهمیت می شود.
-4آنها بیشتر برای سنجش هدفهای سطح پایین مفیدند و توانائیهای پیچیده سطح بالا را اندازه نمی گیرند .
قواعد تهیه سؤالهای صحیح – غلط:
- 1سؤالها را تا حد امکان مختصر، ساده و روشن بنویسید.
- 2جمله هایی را بکار ببرید که درست یا غلط بودن آن ها برای کسانی که موضوع را یاد گرفته اند آشکار
باشد.
- 3از کاربرد کلماتی چون همه، بعضی وقتها، غالباً، هرگز و از این قبیل خودداری کنید.
- 4سعی کنید تمام سؤالات صحیح- غلط هم اندازه باشند.
- 5سؤالهای صحیح- غلط را از روی جمله های کتب ننویسید.
-6سعی کنید از مطالب بی اهمیت بپرهیزید.
آزمون جورکردنی
آزمونهای جور کردنی از دو ستون سؤالات و پاسخها تشکیل شده است که آزمون شونده باید پاسخ مربوط به
هر سؤال را به آن سؤال مرتبط سازد. آزمونهای جور کردنی از تعدادی سئوال تشکیل می شوند که هر یک از
آنها شامل دو ستون است . یک ستون معرف پرسشها و ستون دیگر نشان دهنده پاسخ هاست . وظیفه آزمون
شونده آن است که پاسخها را با پرسشهای مربوط جور کند .
آزمونهای جور کردنی فقط به الگوی بالا منحصر نمی شوند . و الگوهای دیگری را نیز می توان به کاربرد .
برای مثال ، می توان نقشه ای را که در آن نقاط مختلفی با شماره یا حروف مشخصی مشخص شده اند در
اختیار دانش آموزان گذاشت و از آنان خواست تا این شماره هایی حروف را با نام شهرها ، دریاچه ها ، رودخانه
ها یا مواردی از این قبیل جور کنند .
انواع آزمون های جور کردنی
الف ) آزمون های جور کردنی معمولی: تعدادی پرسش و پاسخ در کنار هم که معمولاً تعداد پاسخ ها از
پرسش ها بیشتر است.
ب ) نوع رده بندی یا فهرست اصلی : یک طرح رده بندی ارائه می شود و از دانش آموز خواسته می شود
تا هر سوال را طبق این طرح رده بندی کند.
مثال: ستون سؤالات ستون پاسخ
(پ) -1پنی سیلین
(ث) -2پرتو ایکس
(الف) -3رادیو
(ج) -4واکسن فلج
(ب) -5قلب مصنوعی
(ت) -6گردش خون
الف- ماری کوری
ب- دی باکی
پ- فلمینگ
ت- هاروی
ث- رونتگن
ج- سالک
چ- پاستور
محاسن سوالات جور کردنی
-1برای آزمون دانش اصطلاحات،تعاریف،تاریخ ها و سایر موارد مربوط به روابط ساده بسیار مناسبند.
-2برای سنجش یادگیری هایی که با کلمات چه کسی،چه چیزی،چه زمانی و کجا مشخص میشوند.
-3می توان با این آزمون نمونه نسبتاً بزرگی از محتوا و اهداف آموزشی را در زمان معینی مورد سنجش قرار
دهد.
-4تصحیح سوالات جور کردنی با سرعت و سهولت امکان پذیر است و نظر شخصی مصحح دخالتی ندارد.
معایب آزمون های جور کردنی:
-1درصورت عدم دقت در طراحی سوالات، باعث یادگیری طوطی وار و مطالب سطحی میشود.
-2پیدا کردن مجموعه ای از پرسش ها که به اندازه کافی شبیه هم باشند تا بتوان برای آنها مجموعه پاسخهای
همگونی پیدا کرد کار دشواری است.
-3و در بعضی موارد: ابهام در راهنمایی ها، طولانی بودن پرسش ها و پاسخ ها نا همگون یا مبهم بودن پاسخ
ها و مبهم بودن پرسش ها.
قواعد تهیه سؤالات جور کردنی:
- 1پرسشها و پاسخهای متجانس و همگون انتخاب کنید.
- 2طول سؤال و پاسخ را کوتاه انتخاب کنید.
- 3در راهنمای سؤالات، اطلاعات لازم را درباره نحوه مقایسه و جور کردن پرسشها و پاسخ ها در اختیار دانش
آموزان قرار دهید.
- 4همه پرسشها و پاسخهای یک سؤال را در یک صفحه قرار دهید.
- 5در صورت امکان فهرست پاسخها را به طور منطقی مرتب کنید.
- 6در فهرست پرسشها از جملات نیمه تمام استفاده نکنید.
- 7پرسشها را با شماره و پاسخ ها را با حروف مشخص کنید.
- 8هر یک از پاسخها باید برای تمام پرسشهای یک سؤال درست جلوه کند.
-8از نوشتن سؤالهایی که پرسشها و پاسخهای آن ها کاملاً با هم جور می شوند بپرهیزید.
آزمون چند گزینه ای
آزمون چند گزینه ای:
سؤالهای چند گزینه ای متداول ترین نوع سؤالهای عینی است که هم در سنجش تواناییها و هم در سنجش
میزان پیشرفت تحصیلی یادگیرندگان از ان استفاده می شود.
در این نوع سؤالها تعدادی محدودی پاسخ در اختیار آزمون شوندگان قرار داده می شود ، و آنها باید از بین
پاسخ های ارائه شده پاسخ درست یا بهترین پاسخ را انتخاب کنند.
یک سؤال چند گزینه ای ازسه قسمت به قرار زیر تشکیل می شود:
-1جزء اصلی یا تنه سؤال: این قسمت مسئله یا موضوعی است که سؤال قصد اندازه گیری آن را دارد . این
قسمت معمولا بصورت جمله استفهامی یا جمله ناتمام ارائه می شود.
=2جزءگزینه درست یا پاسخ درست: این جزء همان قسمتی است که آزمون شونده باید آنرا انتخاب کند.
-3جزءگزینه های انحرافی: این جزء حاوی گزینه های است که وظیفه منحرف کردن آزمون شوندگانی را دارد
که نمی دانند گزینه درست کدام است .
آزمون چند گزینه ای:
قسمت های مختلف سوال چند گزینه ای
انواع آزمونهای چند گزینه ای:
- 1نوع تنها گزینه درست: در این نوع سؤال که ساده ترین نوع سؤالهای چند گزینه ای است ،تنها یکی از
گزینه ها درست است و بقیه گزینه ها کاملاً نادرست است.
مانند: در کدام یک از مقیاسهای اندازه گیری زیر انجام همه عملیات ریاضی مجاز است؟
الف) اسمی šب) نسبتیšپ) فاصله ایš ت) ترتیبیšمثال : اگر R 3 = 27باشد ، Rبرابر است با:الف : 3ب : 8ج : 11د: 31-1قسمت اصلی یا تنه سؤال stem
-2گزینه درست key
-3گزینه های انحرافی distractor
- 2نوع بهترین گزینه : در این نوع سؤال همه گزینه درست است ،اما یکی از گزینه از همه آنها درست تر
است.
مثال: کدام مورد تعریف کامل تری از یادگیری است؟
الف) کسب اطلاعات تازه در آموزش
ب) ایجاد تغییرات نسبتاً پایداردر توان رفتاری یاد گیرنده
ج) ایجاد تغییرات مطلوب و مورد نر در رفتار یادگیرنده
د) توانایی به خاطر سپردن و یادآوری تجارب پیشین
- 3نوع منفی:در این نوع سؤال تنه سؤال به صورت منفی بیان می شود و همه گزینه ها بجز یکی از آنها
درست هستند.
مانند : کدامیک از هدفهای زیر به صورت رفتاری بیان نشده است ؟
دانش آموز باید بتواند:
الف)تعریف آزمون­را در یک سطر بنویسدš
ب)در باره مبارزه با گرانفروشی سخنرانی کند š
پ)معلومات­خود­را­حتی­الامکان بالا ببردš
ت) زیرکلمات مترادف دریک فهرست خط بکشدš
مثال: کدامیک از عبارتهای زیر درباره ویروس درست نیست؟
الف) ب) ج) د)
محاسن استفاده از آزمونهای چند گزینه ای
-1این آزمونها از سایر آزمونها انعطاف پذیرترند.
-2در یک زمان محدود تعداد زیادی از هدفهای آموزشی را اندازه گیری کرد.
-3نسبت به آزمونهای صحیح – غلط کمتر امکان حدس زدن کورکورانه را به آزمون شونده می دهند.
-4پاسخها به سادگی و با عینیت کامل قابل تصحیح هستند.
-5اگر گزینه های انحرافی به خوبی تهیه شوند ، منبع بسیار مناسبی برای تشخیص مشکلات دانش آموزان
خواهند بود .
معایب آزمونهای چند گزینه ای
-1ساختن این آزمونها بسیار دشوار است.
-2معلمان اغلب سئوالهای چند گزینه ای را در حد سنجش اطلاعات جزکی و کم اهمیت می نویسند.
-3مستلزم صرف وقت زیاد است.
-4در صورت اعمال نمره منفی دانش آموزانی که خطر می کنند از سایر دانش آموزان نمره بهتری می گیرند.
قواعد تهیه سؤالهای چند گزینه ای:
- 1هر سؤال باید یک موضوع یا یک هدف آموزشی را در بر گیرد. (نیکتو )1883
- 2بیشتر از یک مسأله یا یک مطلب در هر سؤال قرار ندهید.
- 3سؤالات را کاملاً روشن و واضح بنویسید.
- 4از تکرار مطالب در گزینه ها خودداری کنید.
- 5مطالب اصلی سؤال را به طور کامل در تنه سؤال بنویسید.
- 6همه گزینه های یک سؤال باید متجانس و به موضوع واحدی مربوط باشد.
- 7سؤال را طوری بنویسید که پاسخ درست تنها پاسخ درست یا درست ترین پاسخ باشد.
-8از به کار بردن اشاره های دستوری نامربوط خودداری کنید.
- 11در سؤالات منفی کلمات منفی را برجسته کنید.
- 11از نوشتن سؤالاتی که هم متن سؤال منفی و هم پاسخ منفی خودداری کنید.
- 12تا حد امکان تاز گزینه همه موارد فوق خودداری کنید.
- 13از طرح سؤالهای گمراه کننده بپرهیزید.
- 14دو گزینه متضاد که یکی از آنها درست است بکار نبرید.
- 15محل گزینه درست را میان گزینه های انحرافی تصادفی انتخاب کنید.
- 16برای هر سؤال بین 3تا 5گزینه در نظر بگیرید.
- 17عبارتهای هیچکدام یا هیچ یک از موارد فوق را زیاد بکار نبرید.
- 18تنها در صورت لزوم از آزمونهای چند گزینه ای استفاده کنید.
اجرا ، نمره گذاری آزمونها
اجرا ، نمره گذاری آزمونها
شما در فصل های پیش با روش تهیه طرح آزمون و نحوه نوشتن آزمونهای مختلف آشنا شدید . در این فصل
روش اجرای آزمونها ، طرز تصحیح پاسخها و روش نمره گذاری یاد خواهید گرفت . همچنین با استفاده از
نتایج حاصل از آزمون خود به تجدید نظر در آن و رفع نواقص و اشکالات آن اقدام کنید .
شرایط اجرای آزمون
اولین گام در اجرای آزمونهای پیشرفت تحصیلی آماده سازی آزمونها و شرایط اجرای آنهاست . تهیه پرسشنامه
ها و پاسخنامه ها ، ترتیب پشت سر هم قرار گرفتن سئوالهای مختلف ، و زمان و مکان آزمون نیاز به دقت
فراوان دارند . مجموعه این عوامل باید به گونه ای باشند که برای هر یک از آزمون شوندگان حداکثر امکانات
را ، به منظور بهترین عملکرد آْنان ، فراهم آورند .
ترتیب سئوالهای آزمون
ترتیب قرار دادن سئوالهای مختلف یک آزمون به دنبال یکدیگر :
-1سئوالهای صحیح – غلط -2سئوالهای جور کردنی -3سئوالهای چند گزینه ای
-4سئوالهای کوته پاسخ -5سئوالهای تشریحی
علاوه بر گروه بندی سئوالهای بر حسب نوع ، لازم است سئوالهای مختلف هر نوع را نیز بر حسب موارد زیر
دسته بندی کنید !
-1سئوالهای مربوط به هر طبقه از هدفهای آموزشی مانند : دانش ، کاربرد ، و ... به دنبال هم قرار دهید .
-2سئوالها را از ساده به دشوار مرتب کنید .
-3در تنظیم سئوالهای یک آزمون سازمان اصلی مطالب را حفظ کنید .
نوشتن دستور العمل یا راهنمای آزمون :
راهنمای آزمون باید مختصر و مفید باشد و به طور آشکار به آزمون شونده بگوید که چه کاری را انجام دهد .
مهرنزولیهان ( ) 1884گفته اند که راهنمای آزمون باید اطلاعات زیر را در اختیار آزمون شوندگان قرار دهد.
.
-1زمان لازم برای هر قسمت -2ارزش هر سؤال -3مجاز یا غیر مجاز بودن حدس زدن
اجرای آزمون
شرایط اجرای آزمون های پیشرفت تحصیلی باید به گونه ای باشد که از هر لحاظ آسایش جسمی و فکری
آزمون شوندگان را تأمین نماید علاوه بر شرایط فیزیکی ، شرایط درونی آزمون شوندگان نیز بر عملکرد آنان
تأثیر دارد مهمترین این عوامل اضطراب زیاد است . پژوهش ها نشان می دهد اندکی اضطراب سبب افزایش
دقت و کوشش آزمون شونده می شود ، اما اضطراب زیاد بر عملکرد او تأثیر منفی دارد .
روایی و پایایی آزمون
متخصصان اندازه گیری و ارزشیابی برای آزمونهای مختلف ویژگیهای زیادی را برشمرده اند ، از جمله می توان
عینیت ، سهولت اجرا ، سهولت نمره گذاری ، عملی بودن ، سهولت تعبیر و تفسیر ، روایی و پایایی را نام برد .
از میان این ویژگیها آنچه از بقیه مهمترند دو ویژگی روایی و پایایی هستند .
روایی آزمون
روایی اصطلاحی است که به هدفی که آزمون برای تحقق بخشیدن به آن درست شده است اشاره می کند.
بنابراین آزمونی دارای روایی است که برای اندازه گیری آنچه موردنظر است کافی و مناسب باشد.
سه هدف عمده از آزمونهای مورد استفاده در آموزش و پرورش
-1آیا سئوالهای آزمون از محتوای درس یا موضوع موردنظر یک نمونه خوب ارائه می دهند ؟
-2آیا نمرات آزمون عملکرد فعلی یا آتی دانش آموزان را پیش بینی می کنند ؟
-3آیا نمرات با مفاهیم نظری یا سازه های که آزمون برای سنجش آن درست شده است مربوط می شوند ؟
سه مورد بالا به ترتیب سه نوع روایی محتوا ، پیش بینی و سازه را نشان می دهند .
روایی محتوایی
روایی محتوایی به این مطلب اشاره می کند که نمونه سئوالهای مورد استفاده در یک آزمون تا چه حد معرف
کل جامعه سئوالهای ممکن است که می توان از محتوا یا موضوع موردنظر تهیه کرد . هرچه آزمون از این
لحاظ بهتر باشد ، دارای روایی بیشتر است . بنابراین ، اگر معلم فیزیک بخواهد برای درس خود یک آزمون
پیشرفت تحصیلی روا بسازد ، آزمون او باید در برگیرنده نمونه ای درست و دقیق از مطالب درس فیزیک باشد.
روایی پیش بینی
نمرات آزمون واقعاً برای انجام نوعی پیش بینی بکار می روند ، اما چون در روایی همزمان داده های پیش بینی
کننده و پیش بینی شونده همزمان جمع اوری می شوند ، هدف آزمون پیش بینی ، پیش بینی ملاک نیست
، بلکه هدف آن جانشین ساختن آزمون پیش بینی با آزمون ملاک است .
روایی سازه
یک آزمون در صورتی دارای روایی سازه که نمرات حاصل از اجرای شان به مفاهیم سازه های نظریه مورد نظر
مربوط باشند . برای مثال ، یک آزمون یا پرسشنامه اضطراب در صورتی دارای روایی سازه است که نمرات
حاصل از آن به سازه هایی که در نظریه های اضطراب آمده اند ارتباط داشته باشد . "معنی سازه به معنی
مفهوم بسیار نزدیک است ."
پایایی آزمون
پایایی یک وسیله اندازه گیری به دقت آن اشاره می کند . یک آزمون در صورتی دارای پایایی است که اگر
آن را در یک فاصله زمانی کوتاه چندین بار به گروه واحدی از افراد بدهیم نمرات حاصل از این چندین بار اجرا
نزدیک به هم باشند .
رابطه بین پایایی و روایی
رابطه بین روایی و پایایی از این قرار است که یک آزمون باید پایا باشد تا بتواند روا باشد . اگر آزمونی در هر
بار اجرا در مورد تعدادی دانش آموز نتایج مختلفی بدست بدهد آن آزمون یک آزمون پایا نخواهد بود . پس
برای اینکه یک آزمون روا باشد باید پایا باشد ، یعنی پایایی شرط روایی است ، اما روایی بر پایایی ضروری
نیست .
برای مقایسه پایایی و روایی نتایج تیراندازی با سه تفنگ را بررسی می کنیم . چنانکه مشاهده کنیم نتایج تیر
اندازی با تفنگ الف هم پایاست و هم روا ، یعنی همه تیرها به هدف خورده اند . نتایج تیر اندازی با تفنگ ب
پایا است اما روا نیست ، زیرا تیرها همه تقریباً به یک نقطه اصابت کرده اند اما آن نقطه مورد نظر تیر انداز
نیست . نتایج تیراندازی با تفنگ پ نه پایا است و نه روا چون تیرها به نقاط پراکنده و مختلف اصابت کرده
اند..
عوامل مؤثر بر پایایی آزمون
1با افزودن تعداد سئوالات یک آزمون ، پایایی آن نیز افزایش می یابد
-2با متناجس تر و همگون تر کردن سئوالات یک آزمون ، پایایی آزمون افزایش می یابد .
-3افزودن تعدادی سئوال دارای ضریب دشواری متوسط ، پایایی آزمون افزایش می یابد .
-4آزمونهای سرعت معمولاً از آزمونهای دارای سرعت کمتر ضریب پایایی بیشتری نشان می دهند.
""Remind yourself that there are far better things ahead of you than what
you left behind, so keep walking and never look back.""
""به خودت یادآوری کن که چیزهای بهتری سر راهت قــرار دارن تا چیزهایی که پشت سرت جا گذاشتی،
پس به قدم زدن ادامه بده وهرگــز به عقب نگاه نکن.""