مشارکت به معناي همکاري داوطلبانه از سوي مردم در برنامه‌هاي عمومی است که موجبات توسعه در تمامی ابعاد را فراهم میگرداند. بدین ترتیب ضروري است که توسعه شهرها در درجه اول نفع ساکنان محلی را دنبال نماید به طوري که حقی از شخصی ضایع نشود. از مهمترین ابعاد توسعه شهرها که زندگی روزمره شهروندان را تحت الشعاع قرار میدهد، میتوان بعد اقتصادي را نام برد. افرادي که در محدوده برنامه ریزي طرح هاي شهري زندگی میکنند از بیشترین دانش در زمینه منطقه و امور مربوط به آن برخوردارند. این افراد بیش از سایرین تحت تاثیر تصمیمات قرار داشته و بدین ترتیب بیش از دیگران در معرض خطرات ناشی از تصمیمگیري هاي نادرست مدیران، برنامهریزان و طراحان شهري قرار دارند و بنابراین باید در تصمیم گیريها و تصمیم سازيهاي مرتبط با شهر نقش داشته باشند. مدیران میتوانند از حضور این افراد بسته به شرایط اجتماعی، اقتصادي و فرهنگی آنها، در سطوح مختلف مشارکت شهروندي بهره مند شوند. در این مقاله برآنیم تا با بررسی برخی راهکارهاي ممکن جذب مشارکت عمومی، نحوه ارتباط آن را با توسعه پایدار اقتصادي در شهرها بیان نموده و با ارائه نمونه موردي که بر اساس تحقیقات صورت گرفته در بافت قدیم شهر گرگان میباشد، این ارتباط را به صورت شفافتري نشان دهیم.

مقدمه

امروزه چگونگی توسعه شهرها با توجه به اصول زیست پذیري ، رقابت پذیري و پایداري مورد توجه بسیاري از مدیران شهري میباشد. تکنیکهاي متفاوتی براي تهیه این برنامهها وجود دارد. به عنوان مثال در کشورهاي توسعه یافته طرح هاي نوین بسیاري از جمله طرحهاي سیال ، استراتژیک و ... مورد استفاده قرارمیگیرد. این در حالیست که در ایران مدیران شهري براي کنترل وضعیت شهرها و هدایت آنان به سوي توسعه متناسب از طرحهایی همچون طرحهاي جامع ، تفصیلی و ... استفاده مینمایند. اکثراً تهیه این طرح ها با درنظر نگرفتن نظرات شهروندان تهیه میشود و این امر بی علاقگی آنان در مشارکت را به همراه دارد. بنابراین طرحها تفاوتهایی با تغییرات ایجاد شده پیدا مینمایند و در موارد زیادي اجرا نمی شو ند. این مطلب در بافتهاي قدیم بیشتر به چشم میخورد و مشکل مغایرت و اجرایی نشدن طرحها بیشتر اهمیت مییابد چرا که هسته اولیه شهرها هویت دهنده و قلب تپنده آنان هستند و از طرفی به دلیل فرسوده شدن این بافت افراد غیربومی، با سطح فرهنگی نه چندان بالا و وضعیت اقتصادي نامناسب و سطح اجتماعی پایین ساکن میشوند و این امر نیاز به طرح موثر، کارآمد و اجرایی را نیز دوچندان مینماید. بررسی یکی از مباحثی که در روند تهیه طرحها اجتناب ناپذیر است بعد اقتصادي آن میباشد. بد ین ترتی

طرح مسأله

گردشگري يكي از فعاليت‌هاي مهمي است كه در دهه‌هاي اخير از جايگاه ويژه‌اي در توسعه اقتصادي

برخي كشور‌ها برخوردار بوده است. اين صنعت علاوه بر درآمدزايي، ارزآوري، اشتغال زايي و تبادل فرهنگ ها، سهمي را در ب ين فعاليت‌هاي اقتصادي جهان، از جمله صادرات به خود اختصاص داده است.

ايران به سبب وجود جاذبه‌هاي فراوان طبيعي، تاريخي و فرهنگي در زمره مستعدترين كشور‌هاي جهان محسوب مي شود، ليكن وابستگي شديد درآمد ارزي به صادرات فرآورده‌هاي نفت و گاز‌، موجب كم توجهي به اين فعاليت شده است. از اين روست كه تا كنون و به رغم پتانسيل بالاي اين فعاليت‌، فعاليت گردشگري سهم ناچيزي را در اقتصاد كشور به خود اختصاص داده است. استان گلستان با داشتن تنوع محيط جغرافيايي (جنگل، دريا، بيابان و مرتع)، طبيعت زيبا و ظرفيت‌هاي بالقوه طبيعي‌، فرهنگي و ت اريخي به عنوان يكي از قطب‌هاي مهم گردشگري كشور به شمار مي رود. همچنين دهستان استرآباد جنوبي واقع در شهرستان گرگان داراي چشم هها، آبشار‌هاي طبيعي، زمينه‌هاي كوهنوردي، سنگ نوردي‌، حيات وحش‌، گياهان دارويي و بافت معماري سنّتي بوده است . در اسناد توسعه و برنامه‌هاي آمايشي‌، يكي از مهمترين تعريف « توسعه گردشگري » كاركرد‌هاي آتي استان شده است. به رغم اهميت گردشگري روستايي و صنايع دستي و ارتباط اين دو صنعت به يكديگر و نقش آن‌ها در توسعه روستايي، مطالعه جامعي در خصوص گردشگري روستايي و توسعه صنايع دستي صورت نپذيرفته است تا بتوان از مسائل و مشكلات صنعتگران به اطلاعات لازم دست يافت. با توجه به قابليت‌هاي اين استان در زمينه گردشگري و صنايع دستي‌، اين سؤال ‌ها مطرح است كه گردشگري روستايي چه نقشي در توسعه صنايع دستي دارد؟

ويژگي‌هاي كمي وكيفي گردشگري روستايي در منطقه مورد مطالعه چگونه است؟

در اين تحقيق تلاش شده است با مطالعه وضعيت گردشگري روستايي و صنايع دستي و ارتباط آن‌ها با يكديگر در منطقه استرآباد جنوبي به سؤا ل‌هاي فوق پاسخ داده شود. با توجه به ضرورت مطالعه سيستمي از يك سو و گستردگي استان، دهستان استرآباد جنوبي با دارا بودن صنايع دستي و از جمله مناطق هدف گردشگران روستايي استان گلستان‌، به عنوان منطقه مورد مطالعه انتخاب گرديد . همچنين نزديكي اين دهستان به مركز استان به عنوان مركز ثقل جمعيتي‌، خدماتي و مالي كه طبعاً امكان سرمايه گذاري در گردشگري و صنايع دستي را بالا خواهد برد، از ديگر دلايل گزينش اين منطقه بوده است.

اهداف تحقيق

هدف اصلي

بررسي وضعيت توسعه پايدار شهرستان گرگان

اهداف فرعي

- وضعيت توسعه پايدار دهستان استرآباد جنوبي

- مشخص نمودن وضعيت و سطح گردشگري در دهستان استراباد جنوبي

سابقه تحقيق

بررسي‌هاي انجام شده در كتابخانه ‌ها و آرشيو سازمان ‌ها و اداره‌هاي مرتبط در سطح استان و كشور و همچنين مراكز اينترنتي در زمينه بررسي گردشگري روستايي در دهستان استرآباد جنوبي، نشان دهنده اين مطلب است كه در خصوص موضوع مورد نظر تحقيقات زيادي در گردشگري ايران انجام شده است.

از جمله افتخاري و مهدوي ( 1384 ) با استفاده از روش پيمايش ميداني و به كارگيري الگوي ضمن ارزيابي نقاط ضعف و قوت، شناسايي فرصت ‌ها و تهديد ها، به نقش راهكار‌هاي توسعه گردشگري روستايي و ارائه استراتژي مناسب در جهت توسعه گردشگردي در دهستان لواسان كوچك پرداختند.

به عقيده آنها، برنامه ريزان و سياستگ ذاران همچنان از صنعت گردشگري به عنوان ركن اصلي توسعه پايدار ياد كرده و گفته اند كه

روش تحقیق ( نحوه جمع آوري اطلاعات )

روش تحقیق در این مقاله بدین ترتیب است که ابتدا با بررسی مطالعات کتابخان‌هاي مرتب ط با موضوع، مبانی نظري تکمیل میشود. این بخش شامل توضیحات جامع در ارتباط با مشارکت شهروندي، انواع و سطوح آن میباشد . سپس نمونه موردي پروژه که بافت قدیم شهر گرگان انتخاب شده است بررسی میشود. پس از آن اطلاعات کلی راجع به محدوده مورد مطالعه ارائه میگردد که از بازدید‌هاي میدانی و مطالعات طرح‌هاي فرادست شهر حاصل شده است. به منظور دستیابی به نتایج مشارکت عمومی در اقتصاد شهري مقرر گردید پرسشنامه تهیه شده و با افراد مصاحبه شود. بدین ترتیب با حضور در محدوده به صورت تصادفی 200 نفر به عنوان نمونه موردي انتخاب شدند. این افراد شامل ساکنین، شاغلین و یا استفاده کنندگان بافت و از قشر‌هاي اجتماعی متفاوتی بوده اند. بدین ترتیب داده‌هاي حاصل شده را تاحد بسیار زیادي میتوان به کل جامعه آماري تعمیم داد. در نهایت با توجه به اطلاعات پرسشنامه‌ها و مصاحبات که در بخش‌هاي بعدي شرح داده میشود در انت‌ها نتایج و محصول نهایی این مقاله حاصل میگردد.

مشارکت عمومی 1 و ضرورت حضور آن در تهیه طرح‌هاي توسعه شهري گرچه درباره اهمیت مشارکت براي نیل به توزیع مجدد

انواع مشارکت شهروندي

همانطور که مشاهده میشود، در این تعریف سطوح مشارکت عمومی در 8 پله این نردبان بیان میگردد . بدین ترتیب بسته به اینکه ویژگی‌هاي اجتماعی، اقتصادي، فرهنگی و ... افرادي که حق مشارکت دارند به چه صورت می‌باشد و از طرفی سیاست‌هاي برنامه ریزان و مدیران تا چه حدي امکان حضور افراد را مجاز میداند، مشارکت می‌تواند

یعنی احتمال مشارکت مردمی در یک کار، تابعی از احتمال ذهنی و ادراك شده مردم در رسیدن به هدف و انتظار فایده از این مشارکت است. این انتظار فایده خود به چند عامل وابسته است:

هرچه هزینه دستیابی به هدف کمتر باشد، فایده مشارکت از نظر مردم بیشتر و احتمال مشارکت مردمی افزونتر میگردد، از سوي دیگر هرچه جامعه توسعه یافته تر باشد، میزان مشارکت مردم بالا میرود و احساس محرومیت کاهش می‌یابد.

انواع مشارکت شهروندي

مشارکت را به روش‌هاي گوناگون تقسیم بندي کردهاند. در نظام جامع مشارکت گونه‌هاي متفاوتی براي حضور مردم پیش بینی شده است، تا هر مشارکت کننده بتواند متناسب با شرایط خود در برنامه‌هاي مورد نظر مشارکت کند. یکی از دستهبندي‌هاي مهم در انواع مشارکت توسط تریف به شرح زیر بیان شده است.

به منظور تطبیق نوع و سطح مشارکت متنا

شیوه‌هاي سازمان نیافته و نامنظم

این شیوه ‌ها شیوه هایی هستند که براي ایجاد رابطه مستقیم بین برنامه ریز و مردم طرح شد هاند. در این حالت، هیچ سازماندهی منظمی در مورد شرکت مردم وجود ندارد، بلکه برنامه ریزان م یخواهند بدانند که چه افرادي و یا چه تعدادي

شیوه‌هاي سازمان یافته و منظم

در این روش برنامه ریزان واقفند که چه کسانی و به چه تعدادي در برنامه مشارکت دراند . در جلسه‌اي رسمی، دس تاندرکاران برنامه به وسیله مسئولان برنامه برگزیده می‌شوند. اگر هدف مشارکت همه جانبه مردم باشد، برنامه ریزان باید اطمینان یابند که عموم طبقات جمعیت امکان مشارکت در برنامه را دارند. برعکس اگر برنامه به شرکت

شیوه‌هاي فعال

این شیوه ‌ها به دلیل فعال نامیده می‌شوند که مردم مشارکت مستقیمی در فعالیت‌هاي از پیش تعیین شده‌اي را دارند .

به کارگیري اینگونه شیوه ‌ها تلاشی است که مشارکت مردم در مواردي کاملاً تعریف شده و مشخص انجام گیرد. انتظار می‌رود که با استفاده از این شیوه ‌ها اطلاعات ویژه و مفیدي براي برنام هریزان فراهم شود . در اینجا

شیوه‌هاي انفعالی

این شیوه ‌ها به این دلیل انفعالی نامیده می‌شوند که در این حالت، مردم هیچ گونه ارتباط مستقیمی با برنامه ریزان ندارند و مشارکت مردم به صورت شرکت فعال در جلسه ‌ها و ارتباط مستقیم با برنامه ریزان نیست. یکی از شیوه‌هاي رایج این روش، روش پیمایشی است که بسیار سازمان یافته است و از طرفی از روش شناسی نیرومندي برخوردار است . زیرا می‌توان پیش بینی کرد که چه اطلاعاتی به دست خواهد آمد و آیا اطلاعات به دست

برنامه‌هاي ارتباطی مطابق با نیاز‌هاي مخاطبان.

بحث و گفتگوي چهره به چهره.
راهنما‌هاي گام به گام اخذ آرا به منظور ترغیب ارایه نظرات از گروه‌هاي کوچک.
جلب مشارکت رهبران جامعه و شبکه‌هاي موجود در جامعه.
توزیع و انتشار اطلاعات از مرکز مشارکت در جایی که مردم به طور طبیعی در آنجا هستند، نظیر مغازه ها، سوپرمارکت ها، مدارس، دانشگاه‌هاي علوم پزشکی، محل‌هاي کار و غیره استفاده از رسانه‌هاي جمعی درگیر در بحث اصلی در همه مباحث.
پانل‌هاي تخصصی.

اطلاعات پایه پروژه

بافت تاریخی گرگان که امروزه باقی مانده است داراي آثار و ابنیه قدیمی متعلق به دوران صفویه‌، زندیه و مخصوصاً وابسته به معماري سبک دوره قاجاریه است . در ساخت و ساز بافت قدیم گرگان عواملی مثل آب، خاك، تابش نورخورشید، و همچنین عوامل اجتماعی و فرهنگی نقش بسزایی داشته است. بر اساس مستندات تاریخی، از اواخر دوره قاجار

بدست آمده ب ود (کتابخانه ( عمومی شهر) سازمان فضایی کالبدي ارگ حکومتی شهر را دگرگون نمود.

همانطور که در تصاویر شماره 2 و 3 مشاهده میشود بافت قدیم شهر گرگان داراي 19 محله عرفی می‌باشد . این محلات داراي مراکزي هستند که به صورت میدانچه و یا راسته شکل گرفتهاند و هر ساله برگزاري مراسم مذهبی در اعیام سوگواري ماه محرم در درون این میدان چه ‌ها و مسیرهایی که آن‌ها را به یکدیگر متصل مینماید، صورت

در بین این نمونه آماري 72 % شاغل بوده و در بین این شاغلین 32 % داخل محل‌هاي که در آن ساکن هستند مشغول به کارند و باقی آنان ( 68 %) در خارج از محله مسکونی خود کار میکنند. 20 % این شاغلین مغازه دار داخل بافت بودند که این افراد همگی در خارج از محدوده مورد بررسی ساکن بودند. همانطور که نمودار مشاهده می‌شود شاغلین داخل بافت یک سوم افراد را شامل می‌گردد. بخشی از نمونه آماري که داراي واحد‌هاي تجاري در درون بافت به خصوص در حاشیه معبر امام خمینی (ره) هستند، در خارج از بافت ساکن می‌باشند. یکی از دلایل این امر آن است که واحد‌هاي تجاري حاشیه معابر اصلی بافت قیمت بالایی دارند و افرادي از عهده خرید و اجاره این واحد‌ها بر می‌آیند که از وضعیت مالی مناسبی برخوردار میباشند. مسلماً این افراد به دلایلی همچون تاسیسات زیربنایی نامناسب بافت، فرسودگی آن و ... علاقه‌اي به سکونت در داخل محدوده مورد نظر ندارند و در بخش‌هاي دیگر شهر ساکن هستند.

شماره 1- مقایسه سطح تحصیلات نمونه آماري با جنسیت آن‌ها در بین این نمونه آماري 72 % شاغل بوده و در بین این شاغلین 32 % داخل محل‌هاي که در آن ساکن هستند مشغول به کارند و باقی آنان ( 68 %) در خارج از محله مسکونی خود کار میکنند. 20 % این شاغلین مغازه دار داخل بافت بودند که این افراد همگی در خارج از محدوده مورد بررسی

بیش از 60 % خانوار‌ها داراي درآمد کمتر از 600 هزار تومان هستند و اکثر نمونه آماري که درآمدي بالاتر از 800 هزارتومان دارند افرادي بودند که در حاشیه معابر اصلی داراي واحد تجارياند و در درون بافت ساکن نیستند.

طبق مطالعات صورت پذیرفته، 86 % بومی‌هاي منطقه (افرادي که اصالتاً اهل گرگان هستند و ساکن بافت قدیم میباشند) حاضر به شرکت در سطوح بالاي مشارکت هستند. این در حالی است که 58 % ساکنین غیر بومی سط وح پایین مشارکت را انتخاب نمودهاند (نمودار شماره 3). این امر نشان از این دارد که احساس تعلق ساکنین گرگانی

هیچ فردي گزینه بیش از 8 ساعت را انتخاب ننموده بود در حالیکه 15 % باقی مانده میتوانند 4 تا 6 ساعت و یا 6 تا 8 ساعت از هفته را به مشارکت در حل مشکلات و مسائل محلات خود بپردازند، این در حالی است که در حدود 74 % از این گروه شاغل هستند.

جامعه آماري

جامعه آماري شامل كليه گردشگران و صنعتگران صنايع دستي دهستان استرآباد جنوبي در فصل بهار و تابستان است.

برآورد حجم نمونه و روش نمونه گيري با توجه به اينكه رابطه متقابل گردشگري و صنايع دستي مدنظر اين تحقيق بوده است، بر اساس

نمونه تحقيق

مورد مطالعه قرار گرفته و اطلاعات مورد نياز از طريق تكميل پرسشنامه هايي كه بدين منظور (ويژه

صنعتگران) طراحي شد، به دست آمد. از سوي ديگر‌، نظر به اينكه تحقيق حاضر به موضوع گردشگران و بازاريابي صنايع دستي معطوف است‌، در موضوع گردشگران داخلي و خارجي و با توجه به گردشگران 10، وارد شده به محدوده مورد مطالعه در سال 1387 هزار نفر بود كه با استفاده از فرمول كوكران تعداد نمونه 228 نفر مشخص گرديد.

مفاهيم و مباني نظري تحقيق

مشكلات گردشگري روستايي

- بالا رفتن سطح قيمت‌هاي محلي در كالاها، خدمات افزايش و تغيير كاربري زمين؛

- افزايش مهاجرپذيري منطقه با توسعه گردشگري؛

- تخريب ساخت سنتي منطقه؛

- استفاده از نيروي كار زنان در كار‌هاي كم درآمد؛

- تغيير الگوي فرهنگ و زندگي؛

انواع گردشگري

- گردشگري فرهنگي: كتابخانه ها، موزه ها، بنا‌هاي تاريخي مردم از اين قبيل چيز‌ها مي شود (معصومي ،(105 ،1384

- گردشگري محيطي يا اكوتوريسم 1: اكوتوريسم‌، معادل طبيعت گردي است؛ جاذبه هايي كه به نوعي با طبيعت در ارتباط هستند مانند: كوهنوردي،

- گردشگري سبز 2: هرچند كه در برخي كشور‌ها واژه "گردشگري سبز" به گردشگري در ييلاقات

خوش آب و هوا اطلاق مي شود‌، اما اغلب براي توصيف انواعي از گردشگري به كار مي رود كه بيشتر با انگيزه دوستداري از محيط زيست صورت مي گيرد تا گردشگري انبوه و به عنوان يك شيوه بازاريابي به كار مي رود كه دوستي با محيط

قالب‌هاي گردشگري

گردشگري روستايي در كشور‌هاي مختلف معاني و برداشت ‌ها و خدمات متفاوتي دارد. براي مثال‌، در اسلو واكي مهمترين قالب گردشگري روستايي‌، سياحت در مزارع خانوادگي است؛ جايي كه مهمان به همراه خانواده كشاورز و در اتاق مهمان زندگي مي كند. در يونان مهمترين خدمات گردشگري روستايي تأمين محل استراحت و صبحانه است كه شامل منزل روستايي با لوازم سنّتي آن و صبحانه سنّتي53 ). در مجارستان اصطلاح : است (دربان، 1385 گردشگري دهكده‌اي رايج است . در اندونزي نيز گردشگري روستايي به طور جدي

جاذبه‌هاي گردشگري روستايي

جاذبه‌هاي گردشگري روستايي به دو دسته طبيعي و فرهنگي، تاريخي تقسيم مي شود كه مهمترين

جاذبه‌هاي روستا يا دلايلي را كه گردشگران جذب روستا مي شوند، مي توان به اين شرح بيان كرد:

-گشت و گذار: (گردش در جاده‌هاي فرعي و طولاني كوهستاني و پارك‌هاي طبيعي روستا، دوچرخه سواري، قاطر سواري؛

- فعاليت آبي: (ماهيگيري، شنا، مسافرت در رودخانه (بوسيله قايق‌هاي خانه مانند‌، كرجي‌، موج

سواري روي آب، مسابقه قايقراني، كشتي راني، انواع ديگر وسايل آبي) ؛

- فعاليت‌هاي هوايي(هواپيماي سبك وزن، گلايدر دستي و بالون‌هاي هواي گرم) ؛

- فعاليت‌هاي زميني(تنيس، گلف) ؛

امكانات و جاذبه ‌ها و توسعه گردشگري دهستان استرآباد جنوبي

گردشگري روستايي به دليل ايجاد فرصت‌هاي شغلي و منابع اقتصادي زياد براي دست اندركاران‌، بويژه براي جوامع محلي در جوار فعاليت‌هاي كشاورزي و دامداري‌، صنايع دستي‌، اهميت فوق

العاده‌اي يافته است.

با توجه به اينكه اين روستا‌ها به لحاظ قرارگيري در دامنه‌هاي شمالي البرز و در منطقه كوهپايه‌اي جنگلي، از آب و هواي معتدل خزري متمايل به كوهستاني برخوردار است، علاوه بر اقليم خنك و

مناسب بودن وضعيت هوا در تابستان ‌ها‌، به دليل داشتن جاذبه‌هاي

توصيفي پژوهش

طبقه بندي و توصيف جداول توزيع فراواني

- نگرش گردشگران به نقش گردشگري نتايج حاصل از جدول فوق نشان مي دهد كه 6

درصد نمونه مورد مطالعه نقش گردشگري را در توسعه صنايع دستي در حد زياد و خيلي زياد‌، 7 5 درصد بي تأثير دانسته اند. / درصد كم و 7

- نگرش گردشگران در توسعه صنايع دستي: از سوي ديگر، رونق گردشگري و افزايش ميزان گردشگران در منطقه مورد مطالعه، مي تواند آثار مثبتي در بهبود وضعيت اقتصادي ساكنان اين مناطق، كاهش مهاجرت، توسعه امكانات روستاها، رونق بازار توليدات

بحث و نتیجه گیري

با بررسی پیشینه مطالعات مربوط به مشارکت مردمی نتیجه میگیریم که ایجاد مشارکت موثر امري تدریجی، و تکاملی است که حالت آزمایش و خطا دارد. برنامه ریزي و افراد مورد نظر که از نتایج برنامه بهره می‌برند باید راه‌هاي گوناگون را بیازمایند، شیوه‌هاي غیرموثر را کنار بگذارند و راه‌هاي نوین را برگزینند. به طورکلی نوع و درجه مشارکت مردمی در برنامه ‌ها تا حد زیادي به درجه اطمینان از چگونگی اجراي برنامه‌ها و دخالت مردم بستگی دارد.

با توجه به ویژگیهایی که ساکنین بافت قدیم شهر گرگان دارند نمیتوان انتظار داشت در ابتداي امر سطوح بالاي مشارکت همچون مشارکت بسیجی، قدرت شهروندي و ... بتواند به صورت اجرایی صورت پذیرد . بنابراین در پروژه صورت پذیرفته چهار راهکار مشارکتی پیشنهاد شد:

کمک‌هاي مالی ساکنین و شرکت نکردن در سایر امور : این روش صرفاً مشارکت مالی را شامل می‌شود.

میتواند در ارتباط با مغازه داران حاشیه معابر اصلی و یا اقلیت ساکنینی که از وضعیت منا

منابع

اوکلی، پ. مارسدن، د. 1370 . رهیافت‌هاي مشارکت در توسعه روستایی، منصور محمود نژاد، مرکز تحقیقات و بررسی مسائل

روستایی - وزارت جهادسازندگی.

- منظمی تبار، ج. 1385 . نقش مشارکت مردمی در تقویت امنیت اجتماعی. فصلنامه دانش انتظامی. شماره اول.

- موذن جامی، م. 1378 . نقش مشارکت مردمی در تقویت اجتماعی. فصلنامه دانش انتظامی. شماره دوم.

- سیف الدینی، ف. 1376 . مشارکت مردمی و برنامه ریزي توسعه. مجله علوم اجتماعی و انسانی دانشگاه شیراز. شماره دوم.

دوره دوازدهم.

- منصوریان، ف. 1388 . مشارکت ساکنین بافت قدیم در طرح‌هاي شهري (نمونه موردي شهر گرگان). رساله دوره کارشناسی

دانشگاه مازندران.

تحقيق بررسي وضعيت توسعه پايدار شهرستان گرگان

قیمت: 90,000 تومان پرداخت و دانلود

اگر شما مالک حقوقی این فایل هستید، حتماَ به ما گزارش نمایید. #نسخه_الکترونیکی

دانلود تحقيق بررسي وضعيت توسعه پايدار شهرستان گرگان

دانلود فایل تحقيق بررسي وضعيت توسعه پايدار شهرستان گرگان با لینک مستقیم از سایت فارس فایل. این فایل در دسته 🔺دیجیتال فایل های الکترونیکی » شهرسازی (آموزش_و_پژوهش) قرار دارد و شامل توضیحات کامل، فرمت فایل و اطلاعات دانلود می‌باشد.