مثنوی «سیر العباد الی المعاد» منظومهای عرفانی است که شرح تکامل روح انسان را نشان میدهد. شاعر در این مثنوی موضوعی فلسفی را با مدح ممدوح خود که او را نمونه انسان کامل میداند، همراه کرده و برای بیان این مطلب، بعد از مقدمه و طرح موضوع اصلی (مراحل رشد روح) به مدح وارد شده است.
این منظومه به طور کلی درباره وجود خاکی انسان است که بعد از طی مدارج رشد تا مرحله بیداری بالا میرود. سنایی در این کتاب دو اثر فلسفی قبل از خود را مدنظر داشته است: کتاب «آداب اعرب والفرس» از ابن مسکویه فیلسوف و دیگری رساله «حی بن یقظان» ابن سینا. این تصحیح بر اساس نه نسخه انجام شده است.
در قسمت شرح هم به دلیل اینکه بسیاری ابیات پانویس از شروح بوده و هم برای کاملتر شدن ابیات، آنها نیز به متن اضافه شده که با این کار در قسمت شرح ۷۶۴ بیت نوشته و شرح داده شده است. شرح بیتها به این صورت انجام شده که ابتدا در قسمت اول هر بیت آمده، سپس شرح آن بر طبق نسخه نوشته شده است.