موضوع کتاب حاضر، طرح نظریههای دکتر «علی شریعتی» پیرامون وظایف و مسئولیتهای روشنفکران در جامعه است. این کتاب، مشتمل بر یک سخنرانی با عنوان «روشنفکر و مسئولیت او در جامعه» یک دستنوشته با نام «روشنفکر مسئول کیست؟» از دکتر علی شریعتی است. شریعتی ذیل این عناوین میکوشد تعریفی از روشنفکری ارائه دهد و تفاوت روشنفکر با دانشمند و سیاستمدار را به مخاطب تفهیم نماید.
از جمله سرفصلهای مباحث کتاب میتوان به این موارد اشاره کرد:
«روشنفکر اصل و روشنفکر کپیه»
«مسخ یا وارونگی مفاهیم»
«ملیتگرایی»
«نسبیت حقایق اجتماعی»
«علمپرستی روشنفکر»
«تهاجم و تدافع و نهضت رنسانس»
«یثرب، خاستگاه تمدنی جوشان»
«روشنفکر مسئول کیست؟»