قابوسنامه، کتابی است پندی در آیین زندگی، تالیف عنصرالمعالی کیکاوسبن اسکندربن قابوسبن وشمگیربن زیار و تالیف آن به سال ۴۷۵ قمری است ولی دکتر عبدالمجید بدوی بهدلایلی سال تالیف آن را میان سالهای (۴۵۷ - ۴۶۲)هجری قمری یاد میکند.
این کتاب مکرر بهطبع رسیده، از جمله در ایران هفتبار منتشر شده که چاپ پنجم توسط استاد سعید نفیسی بهسال ۱۳۱۲ طبع و چاپ ششم بهاهتمام دکتر عبدالمجید بدوی در تهران به سال ۱۳۳۵ انتشار یافته و همچنین در انگلستان جزو انتشارات اوقاف گیب بهاهتمام «روبن لوی» به سال ۱۹۵۱ منتشر شده و نیز چندبار در هند انتشار یافتهاست.
نام قابوسنامه از نام مولف که در تواریخ بهنام قابوس دوم معروف است، گرفتهاند. وی این کتاب را بهنام فرزندش گیلانشاه، در ۴۴ فصل نوشته، بهاین قصد که اگر وی پس از او حکومت را حفظ کند یا بهرتق و فتق کارهای دیگر بپردازد، بداند چگونه وظایف خود را انجام دهد، و همچنین بهمنظور تربیت فرزند، رسوم لشکرکشی، مملکت داری، آداب اجتماعی و دانش و فنون متداول را مورد بحث قرار دادهاست. روش انشای این کتاب شیوه نثر مُرسَل معمول ِ قرنهای چهارم و پنجم هجری قمری است.