در این نوشتار سعی نگارنده این است تا علاوه بر اشارهای اجمالی بر چگونگی تحولات مطالعات باستانشناسی در ایران و همچنین چگونگی شکلگیری موسسات مربوط به آن، آثار فرهنگی ایران را از آغاز تا پایان استقرار در روستاها یعنی از دوران پارینهسنگی تا سپیده دم شهرنشینی در ایران در حدود ۷۰۰۰ سال پیش، مورد بررسی قرار دهد. لازم به یادآوری است که قسمتهایی از نوشتار حاضر قبلا به صورت مقالات متعدد در نشریات اختصاصی باستانشناسی داخلی و خارجی چاپ و منتشر شده است و بعضا مورد نقد و بررسی نیز قرار گرفته اند. در این نوشتار بازنگری و تجدیدنظرهایی به عمل آمده است و در مواردی نیز مطالب قبلی نیز تا سرحد امکان روزآمد شده اند.