این کتاب دربردارنده مجموعه سخنرانیهای دومین کنگره تحقیقات ایرانی است که در دو جلد منتشر شده است. جلد اول حاوی مقالات مربوط به پنج شعبه کنگره انتشار یافته و جلد دوم شامل خطابههای پنج شعبه دیگر است. پنج شعبه جلد اول عبارتند از: شعبه تحقیقات ادبی مربوط به ایران دوره اسلامی، شعبه ادبیات فارسی معاصر، شعبه دستور زبان فارسی، شعبه زبانشناسی و لهجههای ایرانی و شعبه علوم قدیم ایران. طنز چیست/ حسین بهزادی اندوهجردی؛ تمثیل در ادبیات فارسی/ اسماعیل حاکمیوالا؛ فرهنگ لغات و مصطلحات تفسیر ابوالفتوح رازی/ عسکر حقوقی؛ چگونگی داستانپردازی در گلستان و بوستان/ محمد خزائلی؛ علم بلاغت در قرن سوم هجری/ محمد علویمقدم؛ نوعی متمم در زبان فارسی/ جعفر شعار و .... مقالات جلد اول را تشکیل میدهند.