برای انجام اعمال حسابی، زمانی که هنوز کاغذ وجود نداشت، از وسیلهای به نام تخت و تراب استفاده میشد.
در حساب تخت و تراب بر روی سطحی صاف، مقداری شن نرم پهن میکردند و با انگشت یا شیء نوکتیزی اعداد را مینوشتند و محاسب پس از انجام هر عمل در ذهنش، عددی را از روی تخت میکرد و عدد دیگری را جایگزین مینمود. یکی از آثاری که در زمینۀ حساب تخت و تراب تألیف شده، کتاب «جوامع الحساب بالتخت والتراب» است.
این کتاب که از آثار مهم خواجه نصیرالدین طوسی است، در سال ۶۶۳ قمری تألیف شده و نسخههای متعددی از آن وجود دارد. متن اثر با نثری ساده و روان و قابل فهم برای همه نوشته شده است.