تدقيق لايههاي مختلف شناسايي حوزههاي حفاظتي و گونهشناسي بافت
بمنظور شناسايي كيفيتهاي ماندگاري در مرفولوژي و كيفيتهاي موجود در بافتهاي تاريخي، لايههاي مختلف فرم شكل يافته و تاريخي براساس معيارهاي تشخيص حوزههاي حفاظتي در هر يك و مكاني كردن آنها درون بافت تاريخي براساس موضوعات زير مورد بررسي قرار ميگيرند.
بديهست كه در اين فرايند هر يك از موضوعات يا لايهها با اتكا به مباني نظري حاكم بر آن به يكي از ابعاد مورد توجه در زمينه شناسايي حوزههاي حفاظتي پرداخته و محدودههاي نهايي از همپوشاني آنها برهم حاصل ميآيد. در اين پروژه هر يك از مراحل و لايهها بصورت جداگانه و با توجه به مباني نظري و معيارهاي موجود در هر يك شناسايي و بصورت نقشه تهيه گردیده تا در نهايت قادر به تهيه نقشه جامعي از محدوده های تفکیک شده و قابل تشخیص از هم باشد.
موضوع تفكيك گونهها و لايهها به شرح زير قابل تقسيم ميباشند:
- لايههاي تاريخي و مراحل توسعه ادواري:
در بناها و فضاهاي شهري مربوط به هر دوران با توجه به مشخصات كالبدي، فضايي و بصري خاصي كه مييابند و براساس تقسيمبندي بناها براساس دوره ساخت و همجواري بناهاي خاص در كنار هم ميتوان مرفولوژيهاي باهويت خاص را از هم تشخيص داد.
- تفكيك گونهها براساس انتظام و نظم كالبدي(نظم مرفولوژي)
نحوه قرارگيري بناها در كنار هم و نوع آرايش فضايي آنها منجر به ايجاد ساختارهايي از همجواري ميگردد كه در ايجاد كيفيتهاي فضايي متفاوت از هم و ايجاد گونههايي از بافت با ويژگيهاي خاص همجوار ميگردد. اين تقسيمبندي براساس حوزههاي حفاظتي هويتي، حوزههاي بازيافت قابل بازسازي و نوسازي و حوزههاي نوسازي شده جديد صورت گرفته است و هر يك از گونهها براساس معيارهاي زير تفكيك و در نقشه مربوط مشخص شدهاند.
الف- مرفولوژي غيرمنتظم جدارهاي.
مشخصات:
- تودهگذاري درشتدانه كه در لبه گذر احداث شده و شكل گذر كاملاً در آن تعريف شده است.
- امتداد تودهها عمدتاً غيرمنتظم و فضاي هندسي خاصي را تعريف نميكنند.
- فضاهاي خالي بصورت حياط مركزي و يا فضاهاي باز كوچك در پشت جداره واقع گرديده كه فاقد هرگونه نظم قرارگيرياند.
ب- مرفولوژي غيرمنتظم.
مشخصات:
معرف شكل و انضباط عمومي و اصيل بافت تاريخي شهر گرگان است.
- تركيببندي توده و فضا فاقد هرگونه نظم هندسي است و همجواريها بگونه اتفاقي و خودرو شكل گرفتهاند.
- اندازه قطعات و تودههاي ساختاري نيز از هيچ قاعدهاي پيروي نمينمايند.
ج- مرفولوژيهاي نيمهمنتظم جدارهاي.
مشخصات:
- تودهها در ارتباط با امتداد منظم خيابان شكل گرفتهاند، دانهبندي درشت و فضاهاي باز كوچك و در مواردي نيز حذف شدهاند.
- اين نوع از مرفولوژيها مرتبط با گذرهاي احداثي نسل اول شكل گرفتهاند.
د- مرفولوژيهاي نيمهمنتظم.
مشخصات:
- بافتهاي نسبتاً معاصر ميباشند كه بر بستر قطعات تفكيك شده احداث گرديدهاند.
- اين قطعات در اواخر دوران مرفولوژيهاي تاريخي احداث شدهاند.
- شكل تفكيك قطعات معمولاً در يك جهت از امتداد خاصي پيروي مينمايد.
- توده و فضا در اين گونه از مرفولوژي نوعي از پيوستگي را دارا ميباشند.
ن- مرفولوژيهاي منتظم رديفي
مشخصات:
- تناسب فضاهاي پر و خالي و نحوه همجواري بطور ضابطهمند انتظام يافتهاند.
- اندامهاي كالبدي در تبعيت از نظم فضايي توده و فضا و نحوه همجواري پر و خالي ضابطهمند بصورت هندسي منتظم شكل گرفتهاند.
- گونهشناسي براساس نظم دانهبندي
- گونهشناسي براساس نظم شبكه دسترسي.
بررسي دسترسيها از جهت نوع ارگانيك (اندامگون) و غيره و نيز ميزان نفوذپذيري بافت از دسترسيهاي فوق يكي از معيارهاي تشخيص كيفيت و گونهشناسي بافت است.
براين اساس گونههاي دسترسي بانظم ارگانيك(اندامگون
- لايه پوشش گياهي
غناي پوشش گياهي و قدمت آنها نيز ميتواند از معيارهاي تعيين حوزههاي ارزشمند محسوب گردد بگونهاي كه پوشش گياهي مشخص شده بعنوان پوشش با قدمت تاريخي
- گونهشناسي مرفولوژي براساس قدرت ابنیه، سبك معماري و عناصر شاخص سبك تاريخي.
گونهشناسي بناهاي معماري موجود و تشخيص شاخصههاي تاريخي و هويتمند در سبك معماري آنها ميتواند بعنوان يكي از معيارهاي تشخيص حوزههاي حفاظتي هويتمند، و از سوي ديگر كيفيت ابنيه حوزههاي قابل نوسازي و بازسازي و حوزههاي نوساز باشد.
بناهای نوساز نیز در لایهای با همین نام دستهبندی میگردد.
تعیین لایههای گونه شناسی بناهای موجود در بافت:
بافت تاريخي شهر گرگان براساس شاخصههاي هويت بومي (Character Area)، عناصر معماري و زمينه محيطي(Context Environment)
به سه حوزه مجزا قابل تقسيم است:
- لايه يكم شامل حوزه ارزشمند تاريخي است كه خصيصه قالب آن سقفهاي سفالي ميباشد. بناهاي موجود در اين لايه را ميتوان براساس تغييرات تدريجي در سيماي عمومي و براساس سبكهاي معماري هر گونه در چهار زير گروه به شرح زير طبقه بندي نمود:
زير گروه اول شامل ساختمانهاي با بيشترين قدمت تاريخي است.
بناهاي قرار گرفته در اين زير گروه مربوط به نسل دوم معماري ميباشند كه بعضاً داراي تزئينات گچي غني ميباشند كه اغلب بصورت قاب
بناهاي موجود در اين زير گروه از نسل سوم معماري بوده كه از مشخصههاي اصلي آن نماي سيماني و پنجرههاي چوبي و اغلب راست گوشه است. اين بناها علارغم تغيير
لايه دوم از دسته بندي حوزه بافت تاريخي، بعنوان حوزه هويتمند بافت تعريف ميشود. خصيصه قالب در اين لايه، سقفهاي شيرواني ميباشد. كه خود سقفهاي شيرواني به گونه سقفهاي با ل
بناهاي با نماي سيماني و پنجرههاي چوبي. بازشوهاي در اين گروه از بناها در مواردي به دايره و بيضي نيز تغيير شكل يافته و شكلهاي سه گانه و پنج گانه(سه دري و پنج دري) نيز
2-2- در اين زير گروه مصالح نما همچنان سيماني است ولي پنجرههاي فلزي يا آلومينيومي جايگزين پنجرههاي چوبي شده است.
3-2- گروه سوم از اين دسته اگرچه همچنان داراي سقفهاي از جنس شيرواني ميباشد اما دچار تغييراتي از جمله سنگكاري در نما شده است.
لايه سوم از دسته بندي كلي صورت گرفته از بناهاي موجود در حوزه بافت تاريخي
بناهاي نوساز موجود در بافت كه عموماً دو طبقه و بيشتر از دو طبقه
ساختمانهاي اين زيرگروه، عمدتاً غير قابل نگهداري و مرمت بوده كه ساختمانهاي
تدقيق لايههاي مختلف شناسايي حوزههاي حفاظتي و گونهشناسي بافت تاريخي گرگان