با توجه به مشکلات موجود در شهرهای بزرگ مانند گسترش شهر بر روی اراضی باارزش کشاورزی پیرامون و فرسودگی فضایی – کالبدی بافتهای درونی شهر، لزوم اتخاذ روشها و راهبردهایی جهت برقراری توسعه پایدار شهرها بیش از پیش ضرورت دارد. در این خصوص راهبرد توسعه درون زای شهری، یعنی توجه به بهسازی بافت و نوسازی در بافتهای درونی و فرسوده شهرها- بدلیل وجود توانهای بالقوه و بالفعل موجود در آنها - روشی است که می تواند معضلات فضایی و کالبدی شهرها را حل نماید. اما یکی از موانع دسترسی به توسعه پایدار دورنی شهرها در این بافتها ضوابط و مقررات طرح های تفصیلی می باشد که در اغلب موارد، بدون مبانی علمی و تخصصی ، به عنوان مانعی دست و پاگیر جهت نوسازی اینگونه بافت ها می باشد. از جمله این ضوابط و مقررات، ضوابط ارتفاعی ساختمانها است. تحقیق حاضر در پی بررسی اثربخشی ضوابط و مقررات طرح های تفصیلی بر بهسازی و نوسازی مسکن در بافت فرسوده شهر اصفهان می باشد تا با شناسایی این تاثیرات محدودیت های قوانین شناسایی و راهکارهای اصلاح آنها بیان گردد.

با توجه به موضوع تحقیق، روش بکار رفته شده در این پایان نامه، روش توصیفی – تحلیلی می باشد. درتحقیق حاضر پس از ارائه مولفه های ارتفاعی در بافت های فرسوده و طرح 6 مدل، راهکارهایی مربوطه ارائه می گردد.

فهرست مطالب

عنوان                                                                                                                                صفحه

بخش اول : مبانی نظری و فنی تحقیق

فصل اول : کلیات طرح تحقیق                                                                         

1. طرح مسئله 2
2. سوالات تحقیق 4
3. فرضيات تحقیق 4
4. اهداف تحقیق 5
5. سابقه و ضرورت انجام تحقيق 5
6. کاربرد تحقیق 5
7. استفاده كنندگان از نتيجه پايان نامه ( اعم از مؤسسات آموزشي ،  پژوهشي ،  دستگاههاي اجرايي و غيره ) 6
8. جنبة جديد بودن و نوآوري طرح 6
9. روش انجام تحقيق 6
10.   جامعة آماري و تعداد نمونه 7
11. روش تجزيه و تحليل اطلاعات 7
12. تعریف مفاهیم و اصطلاحات کلیدی 7

1-12-1- اثربخشی 8

1. 8

1-12-3- ضوابط و مقررات شهرسازی 8

1-12-4- طرح تفصیلی 9

1-12-5- بافت فرسوده شهری 9

1-12-6- ضوابط ارتفاع 10

1-12-7- ضوابط سایه اندازی 10

1-12-8- نوسازی 11

1-12-9- بهسازی 12

1-13- جمع بندی و نتیجه گیری 12

فصل دوم : مبانی نظری تحقیق

2-1- مقدمه 14

2-2- توسعه پایدار 15

2-2-1- توسعه پایدار شهری 15

1. 17

2-2- 2-1-شاخص سیاسی 17

2-2-2- 2- شاخص های اجتماعی - فرهنگی 17

1. 18

2-2-2-4- شاخص فناوری 19

2-2-2-5- شاخص زیست محیطی 19

2-3- بررسیبافت هاي شهری 20

2-3-1- بافت تاریخی 20

2-3 -2- بافت قدیم 21

2-3-3- بافت پيراموني يا بافتهاي با اسكان غيررسمي 21

2-3-4- بافت فرسوده 21

2-3-4-1-بافت هاي داراي ميراث هاي شهري 22

1. 22
2. 22

2-3-5- ویژگي عمومي بافتهاي فرسوده 23

2-3- 5- 1-عمر ابنيه 23

2-3- 5- 2-دانه بندي و تعداد طبقات 23

2-3- 5- 3-نوع مصالح 23

2-3- 5- 4-وضعيت دسترسي ها 23

2-3-5- 5- وضعيت خدمات و زير ساختهاي شهري 24

2-4- دیدگاههای نظری در زمینه بهسازی و نوسازی بافتهای شهری 24

2-4-1- اوژن ویوله لودو ( 1879- 1814 م ) 24

2-4-2- جان راسکین (1900- 1818م) 25

2-4-3- کامیلیو سیت (1843-1904م) 26

2-4-4- کامیلو بویی تو (1914-1836) 26

2-4-5- لوکا بلترامی ( 1933-1854) 27

2-4-6- لودویکو کوارونی (1987-1911) 28

2-4-7- گوستاو جیووانی (1873-1947) 29

2-4-8- پاتریس گدس(1854-1932م ) 29

2-4-9- شارل اوارد ژانره مشهور به لوكوربوزيه (1887 -1965 م) 30

2-4-10- کوین لینچ (1984-1918 م ) 31

2-4-11- کنزو تانگه(1913) 32

2-4-12- ادموند بیکن (1910- 2005 ) 32

2-5- روشهای مداخله در زمینه بهسازی ونوسازی بافتهای فرسوده 33

2-5-1- روش حفاظتی - بهداشتی 34

2-5-2- روش حفاظتی - تزیینی 34

2-5-3- روش بازسازی شهری 34

2-5-4- روش مرمتی معماری - شهری برای فضاهای محدود 35

2-5-5-روش جامع مرمت شهری 35

2-6- جمع بندی و نتیجه گیری 36

فصل سوم : مبانی فنی تحقیق

3-1- مقدمه 38

3-2- روشهای تعیین ارتفاع 39

3-2 -1- روش گاباری 39

3-2 -2-روش سطح اشغال زمین و طبقات 40

1. روش سطح فضای باز 41

3-2-4- روش سطح آشکاری آسمان 41

1. روش شاخص روشنایی 43

3-3- عوامل و مولفه های موثر بر ارتفاع پذیری ساختمانها 44

3-3-1- عوامل و مولفه های عام و کلی 45

1. – اقلیمی موثر در  ارتفاع پذیری ساختمانها 45

3-3-1-1-1- عرض جغرافیایی وموقعیت سالیانه خورشید( نقاط اوج و حضیض سالیانه خورشید) 45

3-3-1-1-2- موقعیت خورشید 46

3-3-1-1-3- اقلیم و شرایط آب و هوایی منطقه 48

3-3-1-1-4- توپوگرافی و شیب زمین 50

3-3-1-2- عوامل ومولفه های حقوقی و قانونی ارتفاع پذیری ساختمان ها 51

3-3-1-2-1- منطقه بندی ارتفاعی شهر 52

3-3-1-2-2- حرایم و محدودیتهای ارتفاعی 52

3-3-2- عوامل و مولفه های خاص و موضعی 53

3-3-2-1- ویژگی ها و مشخصات فضایی – کالبدی فردی پلاک و ساختمان 54

1. 54
2. 59

3-3-2-1-3- الگوی کالبدی ساخت مسکن 60

3-3-2-1-4- مساحت زمین 61

3-3-2-1-5- مقطع و شکل طبقاتی ساختمانهای سایه پذیر 61

3-3-2-1-6- شکل همجواری ساختمان با ساختمانهای پیرامون 64

3-3-2-1-7 - نحوه قرار گیری ، نسبت و چیدمان باز شوها و پنجره های 65

3-3-2-1-8- سطح اشغال 66

3-3-2-1-9- شکل سطح اشغال (ترکیب توده و فضا ) 66

3-3-2-1-10- جهت گیری پلاک نسبت به معبر یا دسترسی پلاک به معبر 74

3-3-2-2- ویژگیها و مشخصات فضایی – کالبدی گروهی پلاک ها و ساختمانهای همجوار و بافت 77

3-3-2-2-1- الگوی شبکه معابر 78

3-3-2-2-2- عرض معابر 78

3-3-2-2-3- جهت معابر 79

3-4- جمع بندی و نتیجه گیری 79

فصل چهارم : مروری بر تجارب طرح های توسعه شهری در جهان

4-1- مقدمه 82

4-2- نگرشی به تاریخچهطرح های توسعه شهری در جهان 83

4-2-1- تجارب انگلستان 89

4-2-2- تجارب فرانسه 93

4-2-3- تجارب کشور آلمان 96

4-2-4-تجارب کشور ایالات متحده آمریکا 98

4-2-5- تجارب چین 100

4-2-6- تجارب ژاپن 100

4-3- جمع بندی و نتیجه گیری 106

فصل پنجم : جایگاه طرح های توسعه شهری در نظام برنامه ریزی شهری ایران

5-1- مقدمه 108

5-2- بررسی اصطلاحات قانونی 109

5-2-1- قانون 109

5-2-1-1- قانون اساسی 109

5-2-1-2- قانون عادی 109

5-2-1-3- آیین نامه 110

5-2-1-4- تصویب نامه 110

5-2-1-5- بخشنامه 110

5-3- تجارب ایران در نظام برنامه ریزی شهری 111

5-4- نظام طرحهاي توسعه شهري در ایران 117

5-4-1- طرح های جامع 118

5-4-2- طرح های  توسعه و عمران شهر و حوزه نفوذ 118

5-4-3- طرح های هادی شهری 119

5-4-4- طرح های جزئیات شهرسازی 119

5-4-5- طرح های آماده سازی زمین 120

5-4-6- طرح های  شهرستان 120

5-4-7- طرح های  منطقه شهری 121

5-4-8- طرح های بهسازی و نوسازی بافتهای قدیم 121

5-4-9- طرح های تفصیلی 122

5-5- جمع بندی و نتیجه گیری 123

فصل ششم : ضوابط و مقررات ارتفاع پذیری بافت های شهری

6-1- مقدمه 125

6-2- ضوابط و مقررات عام سایه اندازی بافت های شهری 126

6-2-1- تصویب طرح های ملی موثر در توسعه شهرها 126

6-2-2- ضوابط منطقه بندی و تعیین تراکم های ساختمانی و کاربری اراضی در طرح های توسعه

• 126
• 127

6-2-4- ضوابط و مقررات منطقه بندي مسكوني شهرها به مجتمع آپارتماني، چندخانواري و تك واحدي در جهت حفظ حقوق همسايگي در واحدهاي مسكوني به لحاظ تأمين نور، آفتاب و عدم اشراف 129

6-2-5- كنترل تراكم ساختماني و تعيين سطح اشغال در مناطق مسكوني ( براساس حفظ سرانه فضاي باز، تشويق بلندمرتبه سازي، كاهش سطح زيربناي مسكوني و عدم تفكيك ) 130

6-2-6- ارتفاع ساختمان ( تعداد طبقات روی پیلوت ) با توجه به عرض ترافیکی گذرهای اطراف 131

6-2-7- احداث ساختمان هاي (6) طبقه و بيشتر در شهر تهران 132

1. جلوگیری از افزایش محدوده شهرها 133

6-2-9- موضوع بافت هاي فرسوده شهري 133

6-2-10- شاخصهای شناسایی بافت هاي فرسوده شهري 134

6-2-11- اعطای تراکم تشویقی در بافتهای فرسوده شهری 134

6-2-12- آیین نامه اجرایی قانون ساماندهی و حمایت از تولید و عرضه مسکن 135

6-3- ضوابط و مقررات خاص ارتفاع پذیری بافت های شهری 136

6-3-1- مقدمه 136

6-3-2- ضوابط و مقررات ساختمانی و شهرسازی طرح تفصیلی شهر اصفهان 136

1. - تعریف مفاهیم 138

6-3-4- ضوابط و مقررات عمومي 140

1. 1- مشرفیت، معماری و نحوه استقرار بناها 141
2. 2- پارکینگ ها 143

6-4- جمع بندی و نتیجه گیری 143

بخش دوم : تجزیه و تحلیل یافته ها و ارائه راهکارهای پیشنهادی تحقیق

فصل هفتم : شناخت اجمالی نمونه موردی

7 -1- مقدمه 147

7-2- معرفی اجمالی شهر اصفهان 148

7 -2-1موقعیت جغرافیایی شهر اصفهان 148

7-2-2- توپوگرافی شهر اصفهان 148

7-3- مهمترین عناصر اقلیمی در شهر اصفهان 149

1. 150

7-3-2- ساعات آفتابی 151

7-3-3- موقعیت خورشید 152

7-3-4- سایر عناصر اقلیمی 156

7-4- بررسی تحولات جمعیتی در سرشماریهای رسمی کشور 156

7-5- تاریخچه شکل گیری ساختار فضایی – کالبدی شهر اصفهان 160

7-6- شناخت بافت فرسوده در سطح مناطق شهری اصفهان 164

7 -7- طرح های توسعه شهری در اصفهان 168

7-7-1- طرح های جامع کوکس (1338 ه.ش ) 169

7-7-2- طرح جامع و تفضیلی ارگانیک 170

7-7-3- طرح منطقه اصفهان 172

7-7-4- طرح تجدید در طرح جامع وتفضیلی ارگانیک 173

7-7-5- طرح بازنگري طرح تفصيلي 174

7-8- جمع بندی و نتیجه گیری 176