مفهوم برنامه‌ريزي

 هر كس در زندگي خواست‌هايي داردكه براي رسيدن به آنها طرحي مي‌اندازد و تدبيري مي‌انديشد . خواست‌ها و آرزوهاي بعضي‌ها برآورده مي‌شوند ، خواستها و آرزوهاي بعضي ديگر برآورد نمي‌شود . خواست‌هايي برآورد مي‌شوند كه اولاً مطابق با واقعيات ،و دور از تخيلات و رؤياها هستند . ثانياً، طرح‌ها و تدابير رسيدن به آنها با توجه به منابع ، امكانات ، و محدوديت‌ها تهيه و يا انديشيده مي شوند . به اين ترتيب ، طراحي و نقشه كشيدن براي نيل به هدف‌ها را برنامه ريزي گويند ، نهايت اين كه بعضي برنامه‌ها واقع بينانه طراحي مي شوند و بعضي ديگر حالت آرزويي و خيالي دارند .

 براي برنامه‌ريزي تعاريف متعددي وجود دارد كه هر يك از آنها بيانگر ديدگاه ويژه تعريف كننده و وابستگي او به حوزه‌ي علم و دانش خود و يا گروه‌هاي خاص اجتماعي است مثلاً :

 « برنامه‌ريزي عبارت است از طرح تدابيري كه بتوان به احسن وجه ( يا مناسب‌ترين صورت ) ، از منابع موجود ( ممكن الوجود ) براي نيل به هدف‌هاي مطلوب استفاده كرد .» يا « برنامه‌ريزي فعاليت مستمري است كه نه تنها به مقصد ، بلكه به روش وصول به آن ( مقصد ) و تعيين بهترين مسير نيز توجه دارد .» يا « برنامه‌ريزي تدابير آگاهانه‌اي است كه از طرف مقامات دولتي براي تعيين هدف‌هاي معين ، با توجه به روابط آنها با همديگر ، و با در نظر گرفتن رشد متناسب و هماهنگ و بسيج همه‌ي امكانات براي رسيدن به اين هدف‌ها اتخاذ مي‌شود تا رشد اقتصادي و اجتماعي تمام جامعه در يك دوره معيني از آينده تضمين گردد.»

و سرانجام ، « برنامه‌ريزي فراگردي است مداوم ، حساب شده و منطقي ، جهت‌ دار و دورنگر ، به منظور هدايت و ارشاد فعاليت‌هاي جمعي ، براي رسيدن به هدف‌هاي مطلوب ».

به اين ترتيب ، كار برنامه‌ريزي ، همچنانكه يان تين برگن ، مؤلف كتاب « برنامه‌ريزي مركزي » متذكر شده است ، مشتمل است بر :

(1) پيش بيني و آينده‌نگري است ، و بنابراين سازمان برنامه‌ريزي بايد به ابزارهاي پيش‌بيني مجهز گردد.

(2) مشخص كردن هدف‌‌ها و يا دادن محتوا به هدف‌هاست . از آنجائي كه غالباً هدف‌هاي سياست ( اقتصادي آموزشي و ... ) از دولت و مجلس سرچشمه مي‌گيرند ، به عبارت ديگر ، هدف‌ها را دولتمردان ، كه سياست گذاران ناميده مي شوند ، تعيين مي‌كنند ،‌كار برنامه‌ريزان محتوا بخشيدن به آن هدف‌ها مي‌باشد ، گرچه ، در مورد تعيين هدف‌ها ميان برنامه‌ريزان اتفاق آرايي وجود ندارد . عده‌اي بر اين باورند كه كار برنامه‌ريز بعد از تعيين هدف‌ها به وسيله دولتمردان و سياست گذاران شروع مي‌شود ( مانند راسخ ) ، و عده‌اي ديگر بر اين عقيده‌اند كه برنامه‌ريزي جدا از تعيين هدف‌ها نيست و برنامه‌ريزان با توجه به طبيعت كارشان و اطلاعاتي كه درباره‌ي توقعات و نيازها دارند ، هدف‌ها را نيز بايد تعيين كنند . آنچه واقعيت دارد اين است كه برنامه‌ريز به كليه مسؤلان ، دولتمردان، و سياستگذاران كمك مي‌كند تا تصميمات آگاهانه‌تري را اتخاذ كنند.

(3) و سرانجام هر برنامه‌ريزي مستلزم هماهنگي ميان ابزارها ، عوامل و وسايل مختلف اجراي سياست است .

مراحل برنامه‌ريزي

برنامه‌ريزي ، به طور اعم ، شامل مراحل زير است :

1-         تعيين وتصريح هدف‌(ها) ؛ يعني پاسخ به اين سوال كه : براي چه چيزي بايد برنامه ريخته شود؟

2-         تهيه طرح‌ها و تعيين فعاليت‌ها؛ دراين مرحله طرح‌هاي رسيدن به هدف‌ها به دقت تهيه و تنظيم مي‌شوند و براساس آن فعاليت‌هاي مربوط به طور دقيق پيش‌بيني و مشخص مي‌شوند.

3-         انتخاب روش‌ها از ميان شقوق مختلف براي هماهنگ كردن وهدايت مسير فعاليت‌ها به سوي هدف‌هاي تعيين شده .

4-         تنظيم برنامه زماني براي فعاليت ها.

5-         به مورد اجرا گذاردن يا به مرحله عمل درآوردن طرح‌ها.

6-         سرانجام ، ارزشيابي از نتايج فعاليت‌ها و تعيين ميزان رسيدن به هدف‌ها و يا مشخص كردن موانع و نارسايي‌ها ، و استفاده از نتايج ارزشيابي به عنوان بازخورد در برنامه‌ريزي بعدي .

با توجه به مراحل ياد شده ، برنامه‌ريزي درسي شامل مراحل زير است :

(الف) تعيين هدف‌هاي كلي و عيني ، كه براساس متغييرات و عوامل خارجي ( خارج ازنظام آموزش و پرورش ) ، و با توجه به :

(1)        معرفت و دانش سازمان يافته ،

(2)        آرمانها ، ارزش‌ها و نيازهاي اجتماعي ،

(3)        نيازهاي يادگيرندگان ،

(4)        فرآيند يادگيري ،

تعيين و تصريح مي شوند.

(ب) طراحي حيطه برنامه‌ها و برنامه‌هاي درسي ، كه به وسيله گروه‌هاي مسول برنامه‌ريزي درسي براي مدارس صورت ميگيرند.

بديهي است تصميمات درباره‌ طرح‌هاي برنامه‌ها با توجه به عوامل سياسي و اجتماعي اتخاذ مي‌شوند.

(پ) انتخاب و به مورد اجرا گذاردن روش‌هاي آموزشي ، كه معمولاً به وسيله گروه‌هاي آموزشي و معلمان مسئول صورت مي‌گيرد . دراين مرحله ، معمولاً معلمان در انتخاب شقوق مختلف استفاده از منابع ، و وسايل ارتباط جمعي آزادي بيشتري دارند .

فرمت فایل : Word ( قابل ویرایش )

تعداد صفحات : 26