چکیده پژوهش

هدف پژوهش حاضر، بررسی روایی و اعتبار دروس زیست شناسی و ادبیات فارسی در امتحانات نهایی نظام آموزشی متوسطه بوده است. جامعه، تمام سوالات امتحانات نهایی رشته­ی علوم تجربی سال سوم مقطع متوسطه در خرداد ماه 1390 بود که جهت بررسی ویژگی­های روان­سنجی این سوالات، عملکرد 600 نفر از دانش­آموزان ناحیه یک شهرستان خرم­آباد در دو درس مذکور، تحلیل شد. در این تحقیق ترکیبی، به منظور بررسی روایی، این امتحانات از نظر ساختار، محتوا، توزیع طبقه­بندی سوالات و میزان پوشش محتوای کتاب با استفاده از نظرات متخصصان موضوعی و در قالب پرسشنامه­های محقق ساخته مورد ارزیابی قرار گرفتند. با کمک طرح­های اندازه­گیری در GT، اعتبار امتحانات مذکور بررسی شد. همچنین، تحلیل سوالات آزمون با استفاده از مدل­های کلاسیک و IRT انجام گرفت. به منظور بررسی وضعیت قبولی آزمودنی­ها و مقایسه عملکرد آن­ها بر اساس جنسیت، از شاخص­های توصیفی و آزمون  tمستقل استفاده گردید. در درس ادبیات­فارسی، تقریباً 95 درصد سوالات بدون اشکال ساختاری بودند که بیانگر وضعیت بسیار مطلوبی است. بیشترین اشکالات ساختاری در درس زیست­شناسی، عدم تناسب بارم سوال با میزان دشواری و اهمیت سوال بود. بر اساس ملاک سهل­گیرانه (6/0)، در دو درس ادبیات فارسی و زیست­شناسی به ترتیب (31/26، 19/67) درصد سوالات ضروری تشخیص داده شدند. تقریباً 60 درصد سوالات در هر دو درس متعلق به سطح دانش بود. هم نمرات دانش­آموزان و هم سوالات از اعتبار بالایی برخوردار بوده اما ضریب تعمیم­پذیری مطلق برای مصححان، کمتر از 70/0 بود که نشان دهنده­ی نامطلوب بودن نمره­گذاری مصححان در هر دو درس می باشد. ضرایب تعمیم­پذیری نسبی بدست آمده برای مصححان نیز نشان داد که روند تصحیح مصححان در درس ادبیات­فارسی، متفاوت و در درس زیست­شناسی، مشابه بوده است. با استفاده از آلفای کرونباخ، ضریب اعتبار برآورد شده­ی آزمون زیست­شناسی و ادبیات­فارسی (97/0، 96/0) تعیین گردید. همچنین بر طبق دو مدل CTT و IRT، دروس از ویژگی­های روان­سنجی مطلوب برخوردار بودند. نمره­ی میانگین دختران در هر دو درس بیشتر از پسران بود. شواهد تجربی بیانگر نقش خنثی مصحح دوم در امتحانات­نهایی بود.

کلید واژه ها :  امتحانات نهایی، اعتبار، روایی، مدل کلاسیک، مدل های IRT، نظریه­ی تعمیم پذیری