چكيده:

پارک ملی دریاچه ارومیه پس از مرداب انزلی از جالب‌ترین و زیباترین زیستگاه‌های طبیعی جانوران در ایران به‌شمار می‌رود. دریاچه ارومیه به علت داشتن مزایای طبیعی و مواهب خدادادی می­تواند یکی از عوامل مهم جلب گردشگران اعم از داخلی و خارجی گشته و در صورت توجه مسئولان و سرمایه گذاری بخش خصوصی در ایجاد عوامل جلب توریست، می­تواند یکی از منابع مهمدر رشد اقتصادی این منطقه شود. بنابراین هدف از این تحقیق بررسی تأثیر عناصر اقلیمی در گردشگری منطقه می­باشد، در این پژوهش به منظور مطالعه و شناخت توانمندی­هایگردشگری منطقه از 7 پارامتر اقلیمی، شامل حداقل و حداکثر رطوبت نسبی، بارش، حدافل و حداکثر ماهانه دمای روزانه، سرعت باد و ساعات آفتابی از سال 1995 تا 2010 استفاده شده است و نقاط ضعف، قوت، تهدید و فرصت­های آن را با مدل راهبردی SWOT تحلیل شده و با استفاده ازمدل TCI، تقویم گردشگری دریاچه ارومیه برای جذب توریسم تهیه گردید. نتایج حاصل از این پژوهشنشان می­دهد که منطقه مورد مطالعه دارای پتانسیل بالای گردشگری بوده، ولی تهدیدهایی نیز در منطقهمورد مطالعه وجود دارد. که با این پتانسیل­های بالای جذب گردشگر رقابت می کند. همچنین نتایج مدل TCI نشان می دهد که از لحاظ آسایش اقلیمی مرداد ماه برای گردشگری عالی و ایده­آل، تیر ماه عالی، آذر ماه ناچیز و حاشیه­ای، آبان و دی ماه ناچیز-حاشیه­ای و قابل قبول و بقیه ماه­های سال در شرایط خوب و خیلی خوب و عالی را برای گردشگری دارند.

كليدواژه­ها: دریاچه ارومیه ، اقلیم گردشگری ،TCI،SWOT

فهرست مطالب

شماره و عنوان مطالب

صفحه

فصل اول: کلیات پژوهش

1-1- مقدمه ................................................................................................................................................................................2

1-2- بیان مسئله ........................................................................................................................................................................3

1-3- اهمیت و ضرورت تحقیق ..............................................................................................................................................5

1-4- اهداف تحقیق .................................................................................................................................................................6

1- 5- سوالات تحقیق ............................................................................................................................................................6

1- 6-پیشینه ...........................................................................................................................................................................6

فصل دوم: مبانی نظری تحقیق

2-1- مقدمه .........................................................................................................................................................................11

2-2- اقلیم آسایش ................................................................................................................................................................12

2-3- اقلیم شناسی توریستی.................................................................................................................................................12

2 -4- آب و هوا و توریسم .................................................................................................................................................12

2 -5- توریسم فصلی ........................................................................................................................................................13

2 -5- 1 توریسم تابستانی ................................................................................................................................................14

2 -5- 2 توریسم زمستانی .................................................................................................................................................14

2 -6- دریاچه ارومیه.........................................................................................................................................................15

2 -6-  1- منابع تغذیه آب دریاچه ارومیه ..........................................................................................................................16

2 -6-  2- ویژگی­های اقلیمی دریاچه ارومیه ...................................................................................................................18

2 -6-  3- ویژگی­های محیط طبیعی دریاچه ارومیه ........................................................................................................19

2 -6- 4- محیط انسانی و ساختارهای مدیریتی دریاچه ارومیه ......................................................................................19

2 -7- ارزش­های دریاچه ارومیه ...................................................................................................................................20

2 -7-1-کارکردهای مهم دریاچه ارومیه .....................................................................................................................20

2 -7-2-خدمات مهم دریاچه ارومیه..............................................................................................................................21

2-7-3- فراورده­های مهم دریاچه ارومیه.................................................................................................................................21

2-8- تهدیدات دریاچه ارومیه....................................................................................................................................................21

2-9- موقعیت جغرافیایی منطقه مورد مطالعه..........................................................................................................................22

فصل سوم: مواد و روش پژوهش

3- 1-  مقدمه ......................................................................................................................................................................26

3- 2-  داده های مورد استفاده .............................................................................................................................................26

4 - 3-  شاخص اقلیم آسایش گردشگری (TCI) ............................................................................................................27

4 - 4-  نحوه محاسبه شاخص اقلیم آسایش گردشگری.....................................................................................................30

4 - 5- روشSWOT....................................................................................................................................................30

4-6- استفاده از سیستم اطلاعات جغرافیایی...........................................................................................................................32

4 -6-1- ورود اطلاعات به محیط سیستم اطلاعات جغرافیایی .......................................................................................33

4 -6- 2- ورود داده ها .....................................................................................................................................................33

4 - 6- 3- تحلیل داده ها ................................................................................................................................................33

4 - 7-  جمع بندی ..............................................................................................................................................................34

فصل چهارم: یافته های پژوهش

4- 1-  مقدمه ...................................................................................................................................................................36

4- 2-  محاسبه آسایش حرارتی ......................................................................................................................................36

4- 2-  1- محاسبه شاخص آسایش روزانه(CID)  ........................................................................................................37

4- 2-  2- محاسبه شاخص آسایش شبانه روزی(CIA)  ..............................................................................................38

4- 3-  محاسبه پارامتر بارش ...........................................................................................................................................39

4- 4-  محاسبه پارامتر مقدار ساعات آفتابی ......................................................................................................................41

4- 5-  محاسبه پارامتر باد ................................................................................................................................................42

4-6-  محاسبه مقدار عددی شاخص اقلیم آسایش گردشگری  (TCI)...........................................................................45

4-7- فرایند تکنیک SWOT .......................................................................................................................................46

4-8- بررسی قابلیت ها و تنگناهای گردشگری دریاچه ارومیه .....................................................................................48

4- 8- 1- عوامل داخلی و خارجی موثر بر گردشگری دریاچه ارومیه .............................................................................48

4- 8-  2- تحلیل نقاط قوت، ضعف، فرصت و تهدید ...................................................................................................52

4- 8-  3- نحوه درجه بندی عوامل داخلی و خارجی .....................................................................................................53

4- 9-  جمع بندی ...........................................................................................................................................................56

فصل پنجم: نتایج پژوهش  و پیشنهادات

5- 1-  مقدمه ......................................................................................................................................................................62

5-2- ارزیابی وضعیت اقلیم توریستی دریاچه ارومیه در ماه آوریل ....................................................................................62

5-3-  ارزیابی وضعیت اقلیم توریستی دریاچه ارومیه در ماه می ..........................................................................................63

5-4-  ارزیابی وضعیت اقلیم توریستی دریاچه ارومیه در ماه ژوئن ......................................................................................64

5-5-  ارزیابی وضعیت اقلیم توریستی دریاچه ارومیه در ماه جولای ..................................................................................65

5-6-  ارزیابی وضعیت اقلیم توریستی دریاچه ارومیه در ماه اگوست .................................................................................66

5- 7-  ارزیابی وضعیت اقلیم توریستی دریاچه ارومیه در ماه سپتامبر ................................................................................67

5-8-  ارزیابی وضعیت اقلیم توریستی دریاچه ارومیه در ماه اکتبر ....................................................................................68

5-9-  ارزیابی وضعیت اقلیم توریستی دریاچه ارومیه در ماه نوامبر ....................................................................................69

5-10-  ارزیابی وضعیت اقلیم توریستی دریاچه ارومیه در ماه دسامبر ................................................................................70

5-11-  ارزیابی وضعیت اقلیم توریستی دریاچه ارومیه در ماه ژانویه .................................................................................71

5-12-  ارزیابی وضعیت اقلیم توریستی دریاچه ارومیه در ماه فوریه .................................................................................72

5-13-  ارزیابی وضعیت اقلیم توریستی دریاچه ارومیه در ماه مارس ................................................................................74

5-14-  بحث و نتیجه گیری ...........................................................................................................................................75

5-15- ارائه راهبردها و راهکارهای توسعه گردشگری دریاچه ارومیه .............................................................................75

5-15-  1- راهبردهای رقابتی- تهاجمی .......................................................................................................................76

5- 15-  2- راهبردهای تنوع ...........................................................................................................................................76

5- 15-  3- راهبردهای بازنگری ......................................................................................................................................76

5-15-  4- راهبردهای تدافعی ........................................................................................................................................76

5-16-  پیشنهادات .............................................................................................................................................................77

5-17-  فهرست منابع و ماخذ ..........................................................................................................................................78

فهرست جدول­ها

شماره و عنوان جدول

صفحه

جدول 2–1:رودخانه­های دریاچه ارومیه ............................................................................................................................18

جدول 2–2: نام ، ارتفاع و موقعیت ایستگاه­های مورد مطالعه ...........................................................................................24

جدول 4– 1: نمره زیر شاخصCID  ایستگاه­های مورد مطالعه .......................................................................................38

جدول 4– 2: نمره زیر شاخصCIA  ایستگاه­های مورد مطالعه ........................................................................................39

جدول 4– 3: نحوه طبقه بندی رتبه بارش در شاخص TCI ............................................................................................40

جدول 4– 4: رتبه بارش ایستگاه های مورد مطالعه .........................................................................................................40

جدول 4– 5: طبقات متغیر بارش در شاخص اقلیم توریستی ..............................................................................................43

جدول 4– 6: رتبه ساعات آفتابی ایستگاه های مورد مطالعه ...............................................................................................44

جدول 4– 7: رتبه دهی مولفه باد در شاخص TCI ............................................................................................................45

جدول 4– 8: رتبه سرعت باد ایستگاه های مورد مطالعه ....................................................................................................46

جدول 4– 9:تقسیم بندی TCI برای ترسیم روی نقشه ...................................................................................................48

جدول 4– 10: شاخص TCI ایستگاه های مورد مطالعه ...................................................................................................49

جدول 4– 11: استراتژی های SWOT ...........................................................................................................................50

جدول 4– 12: ماتریس عوامل داخلی و خارجی دریاچه ارومیه .....................................................................................49-52

جدول 4– 13: ماتریس ارزیابی عوامل داخلی دریاچه ارومیه ........................................................................................54-56

جدول 4– 14: ماتریس ارزیابی عوامل خارجی دریاچه ارومیه .........................................................................................56-59

فهرست شکل­ها

شماره و عنوان شکل

صفحه

شکل 2 – 1: محدوده دریاچه ارومیه در شمال غرب ایران ....................................................................................................23

شکل 2 – 2 : موقعیت ایستگاه های مورد مطالعه .................................................................................................................23

شکل 3 – 1: ماتریس SWOT و نحوه تعیین استراتژی ها ............................................................................................31

شکل 4 – 1: شاخص آسایش میچکوفسکی........................................................................................................................37

شکل 4 – 2: سیستم رتبه دهی اثر خنک کنندگی باد در شاخص TCI.............................................................................44

شکل5– 1 : وضعیت اقلیم گردشگری دریاچه ارومیه در ماه آوریل .......................................................................................63

شکل5– 2 : وضعیت اقلیم گردشگری دریاچه ارومیه در ماه می ............................................................................................64

شکل5– 3 : وضعیت اقلیم گردشگری دریاچه ارومیه در ماه ژوئن .........................................................................................65

شکل5– 4 : وضعیت اقلیم گردشگری دریاچه ارومیه در ماه جولای .....................................................................................66

شکل5– 5 : وضعیت اقلیم گردشگری دریاچه ارومیه در ماه اگوست .....................................................................................67

شکل5 – 6 : وضعیت اقلیم گردشگری دریاچه ارومیه در ماه سپتامبر ..................................................................................68

شکل5 – 7 : وضعیت اقلیم گردشگری دریاچه ارومیه در ماه اکتبر .......................................................................................69

شکل5 – 8 : وضعیت اقلیم گردشگری دریاچه ارومیه در ماه نوامبر ......................................................................................70

شکل5– 9 : وضعیت اقلیم گردشگری دریاچه ارومیه در ماه دسامبر ......................................................................................71

شکل5– 10 : وضعیت اقلیم گردشگری دریاچه ارومیه در ماه ژانویه .....................................................................................72

شکل5 – 11 : وضعیت اقلیم گردشگری دریاچه ارومیه در ماه فوریه .....................................................................................73

شکل5 – 12 : وضعیت اقلیم گردشگری دریاچه ارومیه در ماه مارس ....................................................................................74