چکیده

نقش بسزای تمبر، در حمل و نقل مرسولات پستی، چه در داخل کشورها و چه برای ارسال آنها به کشورهای جهان، برکسی پوشیده نیست؛ که با توجّه به قرارگرفتن آن در جغرافیای سیاسی کشورها، اهمیّت بیشتری پیدا می کند. وکشورها، می توانند با استفاده از آن، علاوه بر ارسال مرسولات پستی و دیگر خدمات پستی، فرهنگ و تمدّن و جاذبه های دیگر کشور خود را به کشورهای جهان، بشناسانند؛ در این راستا، کشور ما، که از اوّلین بنیان گذاران پست در جهان می باشد، می تواند با استفاده از تمبر، این سفیران بی نام و نشان، کم هزینه و کوچک، فرهنگ و تمدّن ایران و جاذبه های گردشگری و مذهبی کشورمان را به دیگر کشورها بشناسانند؛ و همین طور می تواند، اهداف عالی انقلاب اسلامی، که همان، ترویج دین اسلام، آزادی، استقلال طلبی کشورهای وابسته به دولت های استعمارگر، ظلم ستیزی، عدالت خواهی و دفاع از حقوق مظلومان می باشد، را در مناسبات سیاست خارجی خود، با کشورهای جهان، قرار دهد.

این تحقیق، به منظور تحلیل و بررسی نقش ژئوپلیتیک تمبر در مناسبات سیاست خارجی ایران، با استفاده از روش تجزیه و تحلیل منطقی و بر اساس شیوه استقرایی و قیاسی و گردآوری اطّلاعات از طریق روش، کتابخانه ای، صورت گرفته است.

لذا، ضمن تجزیه و تحلیل، اهداف ذیل را مدّنظر قرار داده است:

1- تبیین عوامل تأثیرگذار تمبر، بر ژئوپلیتیک جمهوری اسلامی ایران؛

2- ارائه الگوی مناسب استفاده از تمبرهای خاص، برای ارسال نامه به سایر کشورها، جهت تأثیرگذاری بیشتر؛

3- تحلیل چشم انداز ژئوپلیتیک تمبر، بر روابط ایران و سایر کشورها.

لذا، در جهت نیل به اهداف فوق، سؤال زیر مطرح است:

نقش تمبر، در مناسبات ژئوپلیتیک سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران، کدامند؟

در پاسخ به این سؤال، فرضیه های زیر مطرح شدند:

1- تمبر، می تواند نماد هویّت ملّی کشورها محسوب شود.

2- تمبر، می تواند مناسبات سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران، را با سایر کشورها تبیین کند.

با توجّه به یافته های مورد نظر در تحقیق، حاکی از آن است که کشور جمهوری اسلامی ایران، می تواند با استفاده از ظرفیّت های تاریخی، فرهنگی،مذهبی و اجتماعی کشورمان و شناساندن آن به دیگر کشورهای جهان، از طریق نشر و انتشار تمبرهای مشترک، هرچه بیشتر و بهتر در راستای اهداف عالی کشورمان، برای صادرکردن انقلاب اسلامی و شناساندن ابعاد گوناگون آن و همین طور، فرهنگ و تمدّن ناب ایرانی- اسلامی بهره ببرد، که تاکنون کوشش های فراوانی در این راستا، انجام شده است، که در آینده ای نه چندان دور، تمبرهای ایرانی، در سراسر جهان، انتشار و مورد استفاده ی کشورها قرار خواهد گرفت.

واژگان کلیدی: ژئوپلیتیک، تمبر، سیاست، سیاست خارجی، مناسبات سیاست خارجی ایران، ایران.

فهرست مطالب

عنوان                                                                                                       صفحه

مقدّمه............................................. 1

فصل اوّل : چهارچوب تحقیق

1-1- بیان مسأله................................... 2

1-2- سؤال تحقیق .................................. 2

1-3- فرضیه های تحقیق............................... 2

1-4- اهداف تحقیق ................................. 2

1-5- ضرورت و سوابق تحقیق ......................... 2

1-6- روش تحقیق ................................... 3

1-6-1- روش گردآوری اطّلاعات ........................ 3

1-7- ابزار گردآوری اطّلاعات......................... 3

1-8- روش تجزیه و تحلیل اطّلاعات  ................... 3

1-9- محدودیّت ها و تنگناهای تحقیق ................. 3

1-10- سازماندهی پژوهشی ........................... 3

1-11- هدف کاربردی و بهره وری تحقیق................ 3

1-12- تعریف واژگان کلیدی.......................... 4

1-12-1- ژئوپلیتیک................................. 4

1-12-2- تمبر...................................... 4

1-12-3- سیاست    ................................. 4

1-12-4- سیاست خارجی .............................. 5

1-12-5- مناسبات سیاست خارجی ایران ................ 5

1-12-6- ایران .................................... 5

فصل دوّم : مبانی نظری

2-1- مفهوم جغرافیای سیاسی ........................ 6

2-1-1- تعریف جغرافیای سیاسی ...................... 6

2-1-2- ماهیّت و قلمرو جغرافیای سیاسی .............. 6

2-1-3- پیشینه ی مطالعات در زمینه ی جغرافیای سیاسی 7

2-2- مفاهیم پایدار یا مفاهیم جغرافیای سیاسی ...... 9

2-2-1- کشور....................................... 9

2-2-2- تقسیمات کشوری.............................. 10

2-2-2-1- روستا ................................... 11

2-2-2-2- مزرعه.................................... 11

2-2-2-3- مکان .................................... 11

2-2-2-4- دهستان .................................. 11

2-2-2-5- مرکز دهستان ............................. 12

2-2-2-6- شهر...................................... 13

2-2-2-7- بخش ..................................... 13

2-2-2-8- مرکز بخش  ............................... 13

2-2-2-9- شهرستان  ................................ 13

2-2-2-10- مرکز شهرستان............................ 13

2-2-2-11- استان  ................................. 14

2-2-2-12- مرکز استان ............................. 14

2-2-2-13- تابعیّت تقسیماتی ........................ 14

2-2-3- حکومت ..................................... 14

2-2-4- سرزمین (بوم) .............................. 14

2-2-5- مرز ....................................... 15

2-2-5-1- انواع مرزها ............................. 16

2-2-6- قوم ....................................... 20

2-2-7- قومیّت ..................................... 20

2-2-8- ملّت........................................ 22

2-2-9- هویّت  ..................................... 23

2-2-10- ناسیونالیسم .............................. 23

2-2-11- اقلیّت..................................... 23

2-2-12- هویّت ملّی .................................. 24

2-3- نظریّه های جغرافیای سیاسی .................... 27

2-3-1- نظریّه ی فریدریک راتزل و نظریّه ی دولت به مثابه یک موجود زنده .................................................. 27

2-3-2- نظریّه ی ریچارد هارتشورن و«اندیشه ی حکومت» . 28

2-3-3- نظریّه های ژان گوتمن درباره ی قلمروخواهی ... 29

2-3-4- نظریّه ی پیتر.جِی.تیلور و «حکومت به مثابه یک ظرف»   30

2-3-5- نظریّه ی استفان بی.جونز و«نظریّه ی میدان متّحد»در تکوین کشور .................................................. 31

2-3-6- نظریّه ی ابن خلدون.......................... 32

2-4- عوامل تأثیرگذار بر توسعه ی جغرافیای سیاسی کشورها    33

2-4-1- ماهیّت پدیده ی جنگ ......................... 33

2-4-2- ماهیّت پدیده ی ملّی گرایی ................... 33

2-4-2-1- عوامل مؤثّر در ملّی گرایی ................. 34

2-4-3- عوامل ثابت ................................ 34

2-4-3-1- موقعیّت جغرافیایی ........................ 34

2-4-3-2- موقعیّت و شکل های مختلف آن ............... 37

2-4-3-3- فضا و تقسیمات آن ........................ 39

2-4-3-4- وسعت خاک ................................ 40

2-4-3-5- وضع توپوگرافی............................ 41

2-4-3-6- شکل کشور ................................ 43

2-4-4- عوامل متغیّر ............................... 43

2-4-4-1- جمعیّت.................................... 43

2-4-4-2- منابع طبیعی ............................. 44

2-4-5- جهانی شدن ................................. 46

فصل سوّم : مشخّصات تمبر و جغرافیای سیاسی

3-1- تمبر، عامل مهم در جغرافیای سیاسی ............ 47

3-1-1- تعریف تمبر................................. 47

3-1-2- ریشه کلمه تمبر  ........................... 48

3-1-3- نقش تمبر .................................. 48

3-2- تاریخچه تمبر ................................ 49

3-3- شکل تمبر .................................... 53

3-4- تمبر و انواع آن ............................. 55

3-4-1- از نظر شکل هندسی و غیر هندسی .............. 57

3-4-2- از نظر شکل ترکیبی و نوع استفاده از آن ..... 57

3-4-3- از نظر موضوع منتشره در کادر تمبر  ......... 57

3-4-4- از نظرکیفیّت حفظ و نگهداری ................. 58

3-4-5- از نظر نوع استفاده از عنوان تمبر و وابستگی های آن     59

3-5- مشخّصات جغرافیای سیاسی ایران ................. 67

3-6- حوزه های ژئوپلیتیکی مجاور جمهوری اسلامی ایران 68

3-6-1- حوزه ژئوپليتيکی قفقاز آناتولی.............. 69

3-6-2- حوزه ی ژئوپليتيکی خليج فارس................ 72

3-6-3- حوزه ی ژئوپليتيکی دريای عمان و اقيانوس هند 76

3-6-4- حوزه ژئوپليتيکی فلات ايران ................. 77

3-6-5- حوزه ژئوپليتيکی آسيای مرکزی ............... 80

3-6-6- حوزه ژئوپليتيکی دريای کا سپين  ............ 83

3-7- عوامل جغرافيايی.............................. 86

3-7-1- وسعت ايران  ............................... 86

3-7-2- موقعيّت .................................... 87

3-7-3- شکل ....................................... 88

3-7-4- وضع طبيعی و اقليمی......................... 89

فصل چهارم : یافته های تحقیق

4-1- روند توسعه تمبر در ایران..................... 91

4-1-1- تمبرهای سیاسی در جمهوری اسلامی ایران........ 92

4-1-2- تمبرهای فرهنگی در جمهوری اسلامی ایران....... 93

4-1-3- تمبرهای اقتصادی در جمهوری اسلامی ایران...... 93

4-1-4- تمبرهای ملّی- مذهبی در جمهوری اسلامی ایران... 94

4-2- چشم انداز ژئوپلیتیک نقش تمبر در روابط ژئوپلیتیک جمهوری اسلامی ایران ............................................ 94

4-2-1- چشم انداز توسعه ی تمبرهای منطقه ای......... 94

4-2-2- چشم انداز توسعه ی تمبرهای بین المللی....... 98

4-2-3- چشم انداز توسعه ی تمبرهای ملّی  ............ 99

فصل پنجم : نتیجه گیری و ارزیابی فرضیه ها

مقدّمه............................................ 100

ارزیابی فرضیه اوّل ............................... 100

ارزیابی فرضیه دوّم ............................... 100

نتیجه گیری ...................................... 101

پیشنهاد و راهکار................................. 101

منابع و مآخذ .................................... 102

چکیده انگلیسی ................................... 103

فهرست نقشه ها

نقشه 3-1- حوزه های ژئوپلیتیکی مجاور ایران......... 69

نقشه 3-2- حوزه قفقاز آناتولی...................... 70

نقشه 3-3- حوزه ژئوپلیتیکی خلیج فارس  ............. 72

نقشه 3-4- موقعیّت خلیج فارس و دریای عمان........... 74

نقشه 3-5- حوزه ژئوپلیتیکی دریای عمان و اقیانوس هند 76

نقشه 3-6- حوزه ژئوپلیتیکی فلات ایران .............. 78

نقشه 3-7- حوزه ژئوپلیتیکی آسیای مرکزی ............ 80

نقشه 3-8- حوزه ژئوپلیتیکی دریای کاسپین   ......... 83

نقشه 3-9- منطقه بیضی شکل انرژی استراتژیک.......... 85

نقشه 3-10- شکل جغرافیایی ایران.................... 89

فهرست جدول

جدول 3-1- تاریخ استفاده از تمبر در برخی از کشورها 53

فهرست تمبرها

تمبر3-1- اوّلین تمبر دنیا با طرح چهره ی ملکه ی ویکتوریا(پنی سیاه) ، (1840).......................................... 51

تمبر3-2- یک پنی قرمز (1841) ...................... 52

تمبر3-3- تاجگذاری احمدشاه قاجار(1288)............. 56

تمبر3-4- تسخیر لانه ی جاسوسی آمریکا در ایران(1362). 56

تمبر 3-5- روز کودک(1370).......................... 57

تمبر 3-6- تمبرهای میرزا کوچک خان جنگلی............ 58

تمبر 3-7- مالیاتی دادگستری........................ 59

تمبر 3-8- جاری شاهپرک............................. 61

تمبر 3-9- جاری لباس محلّی.......................... 61

تمبر 3-10- جاری ماهی.............................. 61

تمبر 3-11- عید نوروز (1391)....................... 63

تمبر 3-12- عید نوروز (1387)....................... 63

تمبر 3-13- تبلیغاتی گروه صنعتی مینو  ............. 64

تمبر 3-14- تبلیغاتی هواپیمایی ایران (ایر)......... 64

تمبر 3-15- مشترک ایران – روسیه.................... 65

تمبر 3-16- مشترک ایران – پرتغال................... 65

تمبر 3-17- مشترک ایران – پاکستان.................. 65

تمبر 3-18- مشترک چهارجانبه ی ایران – ترکیّه – افغانستان – سوریه.................................................. 65

تمبر 3-19- شخصی................................... 67