چکیده

امروزه برنج غذاي اصلي بيش از نصف جمعيت جهان داده و در پنج قاره و بيش از چهل كشور برنج زراعت مي‌شود. برنج از جمله وعده‌های اصلی غذایی مردم ایران می‌باشد که تا سال 1340 ايران ساليانه كم و بيش برنج صادر مي‌كرد و از آن به بعد در نتيجه بهبود وضع اقتصادي مردم و ازدياد سريع جمعيت با وجود اقدامات بزرگ دولت در تهيه مقادير زياد برنج كشور، نتواست جواب‌گو باشد و کشور واردكننده برنج نيز مي‌باشد. با توجه به وجود اقلیم‌های مختلف در کشور برنج در شرایط آب و هوایی خاص، محدوديت‌هاي اصلي توليد برنج، كميابي روز افزون نيروي كار، كمبود آب و تغيير الگوي كار كشاورزي از حالت برآورده كردن نياز‌ها به سمت تجاري كردن زمين‌ها، مقابله با فرايند آزادسازي تجارت جهاني، حفظ منابع طبيعي، تغيير الگوي مصرف غذايي، مالكيت زمين‌ها و ساختار توليد مي باشد. در شرايط اقتصادي جديد، كشاورزي محوريت خود را تا حدودي از دست داده، بيش از پيش پيچيده تر شده و به صورت تنگاتنگي مرتبط با اقتصاد جهاني است. موضوعاتي كه توسعه كشاورزي در حال حاضر با آنها مواجه است بسيار متفاوت با گذشته است مي باشد. سرمايه گذاري كافي، اساسي و درازمدت براي توليد فناوي‌هاي نوين مانند برنج هيبريد و بيوتكنولوژي جهت افزايش توليد و تامين نيازهاي غذايي آتي بشر ضروري به نظر مي رسد. با توجه به اهمیت آن در این پژوهش سعی شده تا ضمن بررسی داده‌ها از طریق روشهای میدانی، کتابخانه‌ای و آماری SPSS عوامل مختلف جوی و اثرات هریک بر رشد برنج مورد ارزیابی کمی قرار گیرد تا با اعمال یک مدیریت صحیح کشاورزی بتوان به بهره‌گیری مناسب از طبیعت منطقه مورد مطالعه دست یافت.

واژه‌های کلیدی: برنج، اقلیم، لنجان، زرین‌شهر.

فهرست مطالب

عنوان                                                  صفحه

چکیده 1

فصل اول: کلیات

1-1 پیشگفتار 3

1-2 مقدمه 7

1-3 طرح مسأله 8

1-4- پیشنه تحقیق 9

1-5 اهمیت تحقیق 10

1-6 اهداف تحقیق 11

1-7 فرضیات: 12

1-8- شیوه کار و ابزار تجزیه و تحلیل 12

فصل دوم: موقعیت طبیعی، کشاورزی، تأثیرات آب و اقلیم بر گیاه برنج در منطقه

بخش اول: لنجان 14

2-1 جغرافیای طبیعی 14

2-2 موقعيت و مشخصات جغرافيايي لنجانات 14

2-2-1 موقعيت رياضي 14

2-2-2 موقعيت سياسي 15

2-2-3 موقعیت جغرافیایی 15

2-3 ناهمواری‌ها 15

2-3-1 ارتفاعات 16

2-3-2 کوهپایه‌ها و دشت‌ها 16

2-3-3 دره زاینده‌رود 16

2-4 آب و هوا 17

2-5 منابع آب 17

2-5-1 زاینده‌رود 17

2-5-2 چشمه سارها 18

2-5-3 قنوات و چاه‌ها 18

2-6 وضع جريان آب در حوضه‌هاردنگ و دشت لنجان 19

2-6-1 تغييرات جريان آب حوضه‌هاردنگ 19

2-7 بادها 19

2-8 لنجان و سیر تقسیمات کشوری 19

2-9 جغرافیای تاریخی 21

2-9-1 وجه تسمیه 21

2-9-2 منابع و مستندات تاریخی 22

2-9-3 آثار تاریخی 23

بخش دوم: زرین‌شهر 25

2-10 جغرافیای طبیعی 25

2-11 موقعیت 25

2-12 زمین‌شناسی 26

2-13 ناهمواری‌ها 27

2-13-1 ارتفاعات 27

2-13-1-1 ارتفاعات شمال غربی- جنوب شرقی 28

2-13-1-2 ارتفاعات غربی، شرقی 28

2-13-1-3 ارتفاعات پراکنده 29

2-13-2 دشت‌ها و صحراها 30

2-13-3 بستر زاینده‌رود 30

2-14 آب و هوا 32

2-15 بادها 32

2-15-1 بادهای دایمی 32

2-15-2 بادهای موقتی 33

2-15-2-1 بادهای بهاری 33

2-15-2-2 باد تابستانی 33

2-15-2-3 بادهای پاییزی 33

2-15-2-4 بادهای زمستانی 33

2-16 منابع آب 33

2-16-1 زاینده‌رود 34

2-16-1-1 مادی کمال‌آباد 37

2-16-1-2 مادی علیای ریز 38

2-16-1-3 جوی پاکندال 39

2-16-2 قنات‌ها( کاریزها) و چاه‌ها 40

2-16-2-1 قنات یا کاریز چیست؟ 41

2-16-2-2 اجزای قنات 41

2-17 اوضاع اقتصادي لنجان 43

2-17-1 اهميت كشاورزي در لنجان 43

2-17-2 تحلیل تعداد روزهای یخبندان 45

2-18 زرین‌شهر در سیر تقسیمات کشوری 47

2-18-1 جغرافیای تاریخی 47

2-18-2 وجه تسمیه 48

2-18-3 آثار کهن 49

بخش سوم: برنج 50

2-19 پیشنه برنج‌کاری در ایران 50

2-20 عوامل مؤثر در مقدار مصرف آب شالیزار 51

2-21 آب و هوا 52

2-22 مراحل زندگی بوته برنج 54

2-23 آفات برنج 55

2-24 بیماریهای برنج 55

2-25 علفهای هرز برنج 55

2-26 ارقام مهم برنج كشور 55

2-27 عملیات زراعی شالیکاری در استان اصفهان 56

2-27-1 خزانه 56

2-27-2 کاشت در زمین اصلی 58

2-27-3 داشت 59

2-27-4 برداشت برنج 61

2-27-5 برداشت با دست 62

2-27-6 برداشت با کمباین غلات 63

2-27-7 برداشت با دست و خرمنکوبی با کمباین 63

2-27-8 تنگناها 64

2-27-9 پیشنهادات 64

2-28 شالیکوبی 64

2-28-1 مزیت نمک 66

2-28-2 دلائل خرد شدن 66

2-28-3 ضایعات 67

2-29 نگرشي به وضعيت برنج كشور 68

2-29-1 ارقام برنج استان اصفهان 68

2-29-2 زمان كاشت برنج در استان اصفهان 69

2-30 برنج 70

2-31 بیماریهای برنج در ارتباط با شرایط اقلیمی 73

2-31-1 بیماری بلاست 73

- اثر شرایط محیطی روی توسعه بیماری بلاست 76

2-31-2 بیماری سوختگی غلاف برگ برنج 78

2-31-3 بیماری پوسیدگی ساقه 81

2-31-5 بیماری سیاهک دروغی برنج 83

فصل سوم: روش تحقیق

3-1 مقدمه 87

3-2 روش تحقيق 87

3-3 جامعه آماری 88

3-4 روش نمونه گیری 89

3-5 ابزار اندازه گیری 89

3-6 روشهای تجزیه و تحلیل داده‌ها 89

فصل چهارم: تجزیه و تحلیل آماری

4-1 آمار استنباطی 91

فرضیه اول: بارندگی بر تولید برنج تأثیر دارد. 91

فرضیه دوم: دما بر تولید برنج تأثیر دارد. 93

فرضیه سوم: رطوبت بر افزایش خرده برنج تأثیر دارد. 96

فصل پنجم: نتیجه‌گیری و پیشنهادات

5-1 نتیجه‌گیری 99

5-2 پیشنهادات 101

منابع.......................................... 111

5-3 فرصت‌هاي فني براي افزايش پايداري توليد برنج 107

فهرست جداول

عنوان                                                  صفحه

جدول (2-1) ماه‌هاي مختلف بر حسب متر مكعب..........

جدول (2-2) دشت‌ها و صحراهای اطراف ریز (زرین‌شهر)...

جدول (2-3) تقسیم آب زاینده‌رود طبق طومار شیخ بهایی بین دهستانهای حقابه بر.........................................

جدول ( 2-4) میزان آب موردنیاز برای آبیاری آبی برنج در نقاط برنج‌خیز استان اصفهان.............................

جدول (2-5) آمار برنج (شلتوك).....................

جدول (2-6) تغییرات دوره کون نسبت به درجه حرارت را در بیماری بلاست.................................................

جدول (2-7) شرایط مطلوب اقلیمی برای گسترش بیماری‌های برنج 

جدول (4-1) تولید برنج برحسب میزان بارش...........

جدول (4-2) همبستگی دو متغیرتولید برنج و میزان بارش

جدول (4-3) رگرسیون دو متغیرتولید برنج و میزان بارش

جدول (4-4) خلاصه مدل..............................

جدول (4-5) معنی‌داری کل مدل.......................

جدول (4-6) گزارش بتاها...........................

جدول (4-7) تولید برنج برحسب دما..................

جدول (4-8) همبستگی دو متغیرتولید برنج و  دما.....

جدول (4-9) رگرسیون دو متغیرتولید برنج و دما......

جدول (4-10) خلاصه مدل..............................

جدول (4-11) معنی‌داری کل مدل.......................

جدول (4-12) جدول بتاها............................

جدول (4-13) مقایسه میانگینهای درصد خرده برنج و رطوبت

فهرست اشکال

عنوان                                                  صفحه

نقشه (2-1) توپوگرافی شهرستان لنجان...............

نقشه (2-2) محدوده شهرستان لنجان (زرین‌شهر)........

شکل (2-3) موقعیت زرین‌شهر در ایران................

نقشه (2-3) زمین‌شناسی شهرستان زرین‌شهر.............

نقشه (2-4) ارتفاعات زرین‌شهر......................

نقشه (2-5) ارتفاعات شهرستان لنجان (زرین‌شهر)......

نمودار (2-6) سیستم‌های موجود تبدیل شالی به برنج در منطقه لنجان

نمودار(4-1) نمودار آمبروترميك شهرستان زرین‌شهر....