چکیده

مقدمه: يكي از علل شايع شكست درمان ريشه غير جراحي، عدم توانايي درمان موثر تمامي كانالهاي ريشه به علت آناتومي پيچيده سيستم كانال ريشه است. با توجه به اینکه تاکنون مطالعه ای جامع و گسترده در مورد بررسی آناتومی سیستم کانال ریشه در دندان های مولر اول و دوم ماگزیلا با استفاده از CBCT در نژاد ایرانی انجام نشده است، لذا هدف این مطالعه بررسی تنوعات و ویژگی های آناتومیک این دندان ها در یک جمعیت از نژاد ایرانی بود.

مواد و روش: در مطالعه حاضر از 250 دندان مولر اول و دوم ماگزيلا انسانی کشیده شده استفاده گردید.. پس از ضد عفوني دندانها،‌ ابتدا تعداد و وضعيت ريشه هابراي هر مورد ثبت گرديد.  تعیین مورفولوژی کانال های دندانی با استفاده از Cone Beam Computed Tomography(CBCT) صورت گرفت، به اين ترتيب كه پس از تهیه کلیشه ها ، تصاویر در هر سه مقطع اگزیال، ساژیتال، و کرونال با کمک نرم افزار Romexis ارزیابی مورفولوژیک شدند. تا تعداد كل کانال هادر هر دندان، تعداد کانال ها در هر ريشه و مورفولوژی كانالها(با استفاده از طبقه بندی  Vertucci  و طبقه بندی مکمل Gulabivala) در يك ريشه تعیین گردد. کلیه ارزیابی ها توسط 2 نفر اندودنتیست کالیبره شده صورت گرفت. داده ها در نرم افزار SPSS  نسخه ی 11.5 وارد شد و درصد فراوانی هر یک از انواع اشکال مورفولوژی ریشه با استفاده از جداول توزیع فراوانی و شاخص های میانگین، میانه و انحراف معیار توصیف گردید.

نتایج: شیوع دندان مولر اول  و دوم سه ریشه به ترتیب 4/98% و 6/97% بود و شیوع دندان مولر اول و دوم چهار ریشه در هر دو مورد برابر 6/1% بود. در 8/0% دندان های مولر دوم دندان ها دو ریشه بودند. در 4/2% مولر های اول و  8/8% مولر های دوم به هم چسبیدگی ریشه ها مشاهده شد. شیوع کانال چهارم در ریشه مزیوباکال مولر اول ودوم به ترتيب 8 /52% و84/16% بود. شايعترين مورفولوژي كانال در ريشه مزيو باكال مولر اول به ترتيب تیپ I ، تیپ VI و تیپ II و در مولر دوم تیپ I ، تیپ III و تیپIV   بود. همچنين در  2/3 % مولر اول و 8/0 % در مولر دوم كانال چهارم در ريشه ديستوباكال مشاهده شد.

نتیجه گیری: بر اساس نتايج اين مطالعه شيوع كانال چهارم در نژاد ايراني نسبتا بالا مي باشد. با توجه به عدم تهاجمی بودن و دقت بالاي CBCT برای شناسایی کانال های اضافي و و اهمیت کشف این کانال ها در موفقیت یک درمان ریشه، لذا استفاده از CBCTحين درمان ريشه در موارد با پيچيدگيهاي آناتوميك توصيه مي گردد.

کلمات کلیدی: مورفولوژی کانال ریشه، مولر اول ماگزيلا، مولر دوم ماگزيلا،CBCT

فهرست

(1) فصل اول: 5

(1-1) پيشگفتار 6

(2-1) كليات 7

1-2-1 تکامل دندان 7

2-2-1 نحوه تشکیل کانال های لترالی 10

3-2-1 شناسایی کانال های لترالی 11

4-2-1 جایگاه و شیوع کانال های لترالی 12

5-2-1 شکل بندی های مختلف کانال های ریشه ای 12

6-2-1 مورفولوژی دندان های مولر اول و دوم ماگزیلا 15

7-2-1 انواع روش های شناسایی مورفولوژی کانال های دندانی به صورت آزمایشگاهی 17

(3-1) مروري بر مطالعات انجام شده 19

(4-1) بيان مساله 38

(5-1) اهداف و فرضيات مطالعه 40

(2) فصل دوم: روش كار 42

1-2 جمعیت مورد مطالعه 43

2-2 حجم نمونه 44

3-2 جمع آوری دندان ها 45

4-2 تهیه کلیشه های CBCT 46

5-2 تعیین مورفولوژی دندان 47

6-2 شیوه نمونه گیری 48

7-2 گردآوري داده ها 49

8-2 روش تجزیه و تحلیل داده ها 49

9-2 متغیر های مورد مطالعه 50

(3) فصل سوم: نتايج 51

(4) فصل چهارم: بحث و نتيجه‌گيري 61

(5) مـنـابـع 71

فهرست تصاوير

شکل 1-1: انواع مورفولو‍ژي كانال ريشه بر اساس طبقه بندی Vertucci 14

شکل 2-1: طبقه بندی مكمل Gulabivala 15

شكل 2-2: دندان داراي چسبيدگي ريشه ها  46

شكل 1-2: دندان هاي مانت شده در آرك 47

فهرست جداول

جدول 1-3: مورفولوژی ریشه های دندان های مولر اول ماگزیلا 54

جدول 2-3: مورفولوژی ریشه های دندان های مولر دوم ماگزیلا 55

جدول 3-3: مورفولوژی کانال های ریشه ای در دندان های مولر اول ماگزیلا 60

جدول 4-3: مورفولوژی کانال های ریشه ای در دندان های مولر دوم ماگزیلا 60