📘 جزوه جامع و فشرده: آنتیبیوتیکها (دهخطی)
۲) 🧫 اهداف داروشناسی (مکانیزم اثر): مهار ساخت دیواره سلولی (پنیسیلین، سفالوسپورین)، مهار سنتز پروتئین (آمینوگلیکوزید، تتراسیکلین)، مهار سنتز اسیدنوکلئیک (فلوروکویینولون/کینولون)، مهار فرآیند متابولیک (سولفانامید) و تخریب غشا سلولی (پلیپپتید).
۳) 🩹 گروه پنیسیلین (β-لاکتام): مهار سنتز دیواره سلولی با اتصال به PBPs؛ شامل طبیعی (پنیسیلین-G)، مقاوم به پنیسیلیناز (آموکسیسیلین/آمپیسیلین) و باز جذب (مثالی با مهارکننده β-لاکتاماز مثل آموکسیسیلین-کلاویولانیک اسید).
۴) 🦴 سفالوسپورینها: دستهها ۱ تا ۵؛ دسته ۱ (سفازولین)، دسته ۲ (سفوروکسیم)، دسته ۳ (سفتازیدیم/سفوترایکسون)، دسته ۴ (سفکسیم) و دسته ۵ (سفپیم)؛ هر دسته با مقاومت بیشتر به β-لاکتاماز و طیف وسیعتر بر باکتریهای گرم منفی پیشرفت میکند.
۵) 🫁 آمینوگلیکوزیدها: (گنتامایسین، نئومایسین، آمیکاسین) مهار سنتز پروتئین با اتصال به ۳۰S؛ طیف محدود (بیشتر گرم منفی) و سمیت کلیوی/گوش؛ با سایر ضدباکتری (مثل فلوکویینولون) سینرژی دارند، اما تداخل با مهارکنندههای عضله امکان دارد.
۶) 🧬 فلوروکویینولون/کینولون: (سیپروفلوکساسین، لوووفلوکساسین) مهار آنزیم DNA Gyrase/Topoisomerase (جلوگیری از بازشدن DNA)؛ طیف وسیع هوازی/گرم منفی؛ دقت به تداخل با فلزها (آهن، کلسیم) و سمیت تاندون (پارگی) و غضروف در جوانان.
۷) 🦷 تتراسیکلین و مکرولیدها: تتراسیکلین (مهار 30S/ سنتز پروتئین) طیف وسیع؛ مکرولیدها (اریترومایسین/آزیترومایسین) مهار 50S؛ هر دو با دقت به کبد و کلیه؛ تتراسیکلین در کودکان <8 سال (رنگگرفتگی دندان) و بارداری محدود است.
۸) 🩹 ضدباکتری ضد سل و ضد قارچ: ضد سل: ایزونیازید، ریفامپین (مهار RNA پلیمراز) و اتیمایسین؛ ضد قارچ: آمفوتریسین-B، آزولها (فلوکونازول، مایکونازول) مهار سنتز ارگسترول غشا؛ هر دو گروه با مانیتورینگ کبد/کلیه.
۹) 🦠 مقاومت آنتیبیوتیکی (AMR): مکانیزمها: تولید آنزیمهای تخریبکننده (β-لاکتاماز و ESBL)، تغییر هدف (تغییر PBPs، ریبوزومها)، تخلیه دارو به (Efflux) و پمپ تخلیه؛ مقاومت متقابل (Cross-resistance) و ESBL/KPC در بیمارستانها جدی است.
۱۰) 🩺 اصول درست تجویز (Antibiotic Stewardship): دوز و دوره مناسب، درست دارو/باکتری/زمان، نمونهبرداری قبل از تجویز، پروفیلاکسی جراحی (تکدوز 30-60 دقیقه قبل) و بازنویسی تدریجی (Rotation)؛ نسبت به فعالیت زمان–وابسته (time-dependent) و فعالیت غلظت–وابسته (concentration-dependent) دقت شود.
۱) 🦠 تعریف و مکانیزم کلی: آنتیبیوتیک مادهای طبیعی، نیمهصنعتی یا صنعتی است که رشد باکتری را مهار (باکتریوستاتیک) یا از بین میبرد (باکتریوسیدال)؛ هدف اصلی: اختلال در ساختمان یا فرآیند حیاتی باکتری بدون آسیب جدی به سلول میزبان.