درباره کتاب پنجاه سال نفت ایران (مصطفی فاتح):
این کتاب که در اوایل سال ۱۳۳۵ خورشیدی منتشر شد，منبعی کلیدی برای فهم تاریخ صنعت نفت ایران محسوب میشود. مصطفی فاتح (۱۲۷۴-۱۳۵۷ شمسی)，که خود از معاونان شرکت نفت ایران و انگلیس بود، در این اثر به شرح خاطرات، مشاهدات و اسناد دوران خدمتش پرداخته است. کتاب در ۱۴ فصل تدوین شده و با مرور کلیاتی درباره نفت در جهان آغاز میشود و سپس به طور مفصل به وقایع مرتبط با نفت در ایران، از جمله کشمکشهای نفتی، قوانین ملیسازی و نقش شرکتهای خارجی میپردازد. جلد دوم این کتاب که حاوی افشاگریهایی درباره قرارداد با کنسرسیوم بود، در شهریور ۱۳۳۷ توقیف و نویسنده بازداشت شد و از انتشار آن جلوگیری به عمل آمد. این اثر با وجود این فرازونشیبها، به عنوان یکی از مهمترین منابع در تاریخ معاصر و اقتصاد سیاسی ایران شناخته میشود و در سالهای بعد توسط ناشران مختلفی مانند «علم» و «پیام» تجدید چاپ شده است.
این کتاب، روایتی مستند از پنجاه سال ابتدایی تاریخ نفت ایران، از قرارداد دارسی تا آستانهٔ ملیشدن، به قلم یکی از مدیران ارشد شرکت نفت ایران و انگلیس است. اثر با ارائه اسناد و آمارهای کمتر دیدهشده، تصویری از کشمکشهای سیاسی و اقتصادی بر سر این ثروت ملی ترسیم میکند.