درباره کتاب خفی علائی (سید اسماعیل جرجانی):
این کتاب، که به عنوان دومین تألیف پزشکی حکیم سید اسماعیل جرجانی (۴۳۴-۵۳۱ قمری) شناخته میشود، یکی از نخستین دانشنامههای پزشکی به زبان فارسی است . جرجانی پس از نگارش دایرةالمعارف بزرگ خود، «ذخیره خوارزمشاهی»، این اثر مختصر را به نام سلطان علاءالدین اتسز خوارزمشاه و احتمالاً در سال جلوس او (۵۲۱ قمری) به پایان رساند و آن را «خفی» (به معنی جایگرفته در خف یا چکمه) نامید تا پزشکان بتوانند آن را همواره همراه خود داشته باشند . این کتاب، که شهرت آن چنان بود که نظامی عروضی در «چهار مقاله» آن را از منابع ضروری هر پزشک برشمرده، در دو بخشِ مباحث نظری و عملی تدوین شده است . بخش نخست به موضوعاتی مانند تدبیر حفظ صحت، تأثیر هوا و فصلهای سال بر سلامتی، و شناخت نشانههای بیماریها میپردازد، و بخش دوم نیز شامل درمان بیماریهای سرتاپا، تبها، جراحات، شکستگیها و حتی مسمومیتهاست . این اثر که به عنوان مقدمهای بر دانش حفظالصحه و شناخت بحرانهای بیماری شناخته میشود، با حذف مباحث پیچیده و مفصل، بر نکات کلیدی و کاربردی برای درمانهای فوری تمرکز دارد . تصحیح انتقادی این کتاب در سال ۱۳۶۹ توسط علیاکبر ولایتی و محمود نجمآبادی انجام شده است .
این کتاب، خلاصهای فشرده و کاربردی از دانش پزشکی در قرن ششم هجری است که بهدرخواست علاءالدین اتسز خوارزمشاه تألیف شده و بر مباحثی چون حفظ الصحه، تشخیص بیماریها و درمانهای فوری تأکید دارد.