درباره کتاب تاریخ بخارا (ابوبکر نرشخی):
این کتاب را ابتدا ابوبکر محمد بن جعفر نرشخی (۲۸۶-۳۴۸ق) در سال ۳۳۲ق به زبان عربی و به نام امیر نوح یکم سامانی تألیف کرد و در زمره نخستین مورخان شناختهشدهٔ آسیای میانه به شمار میرود که اصلِ عربیِ اثرش امروزه از میان رفته است . آنچه باقی مانده، ترجمهٔ فارسیِ ابونصر احمد قباوی در ۵۲۲ق است که به درخواست دوستانش، به سبب رغبتِ کمتر مردم به عربی، کتاب را برگرداند و بعدها محمد بن زفر در ۵۷۴ق آن را تلخیص کرد . این کتاب که با تصحیح محمدتقی مدرس رضوی منتشر شده، نهتنها اطلاعاتِ منحصربهفردی از سامانیان و نهادهای شهری چون ارگ، ربض، مسجد جامع و بازارها را دربردارد، بلکه در زمینههای زبانشناسی و سکهشناسی نیز برای محققان سودمند است . شیوهٔ روایتِ آن، که با زبانی ساده و گاه آمیخته با وامواژههای عربی، از افسانههای محلی چون سوگِ سیاوش تا فتح اسلامی و قیام مقنّع را درهممیآمیزد، آن را به گنجینهای از باورها و روایتهای فراموششدهٔ ماوراءالنهر بدل ساخته است .
این کتاب که کهنترین تاریخ محلی برجایمانده به زبان فارسی است، به شرح رویدادها، جغرافیا، فرهنگ و نهادهای شهر بخارا از دوران پیش از اسلام تا سامانیان میپردازد و تصویری بینظیر از حیات شهری فرارود ارائه میدهد.