درباره کتاب شیخ محمد خیابانی (علی اذری):
این کتاب غیرداستانی در ژانر تاریخ معاصر و زندگینامه سیاسی است. علی اذری در این اثر، محمد خیابانی (۱۲۵۹-۱۲۹۹ خورشیدی)، روحانی مبارز و نماینده تبریز در مجلس شورای ملی، را از زاویهای میهنی و ضداستعماری تحلیل میکند. کتاب بر نقش خیابانی در مخالفت با اولتیماتوم روسیه و قرارداد وثوقالدوله (قرارداد ۱۹۱۹) با انگلستان تأکید دارد. نویسنده، قیام خیابانی در فروردین ۱۲۹۹ و تشکیل دولت «آزادیستان» را پاسخی به سیاستهای مرکز و تلاش برای احیای مشروطه میداند. این اثر با تکیه بر منابع تاریخی و اسناد، جزئیات پنج ماه حاکمیت خیابانی بر تبریز و سرانجام شکست و کشته شدن او در ۲۲ شهریور ۱۲۹۹ را روایت میکند. کتاب نگاهی مثبت به عملکرد خیابانی دارد و او را در مقابل روایتهای تجزیهطلبانه، قهرمانی در راه حفظ استقلال و آزادی ایران معرفی مینماید.
این کتاب به قلم علی اذری، نویسنده معاصر آذربایجانی، به شرح زندگی، مبارزات و قیام شیخ محمد خیابانی در تبریز علیه قرارداد ۱۹۱۹ و استبداد مرکزی میپردازد و وی را چهرهای میهنی و آزادیخواه معرفی میکند.