نویسنده در این کتاب خواننده را به دنیای ساده اما پر رمز و راز مولانا در مثنوی میبرد. در دوفصل اول کتاب تصویری کلی و مجمل اما خواندنی و دقیق از زندگی مولانا به دست میدهد، از زیستش در بلخ تا مهاجرتش به قونیه تا سن چهل سالگی که فقیه و به قول خودش سجاده نشینی باوقار بود و سپس زمانی که شمس را میبیند و از خود بیخود میشود و درس و فحص را رها کرده و سماع و عرفان پیشه میکند. در فصل دوم که نام جلال عارف را بر خود دارد او از یاران مولانا و عرفان او به شکلی مجمل و دقیق سخن میگوید.
فصل سوم به چگونگی سرایش مثنوی اختصاص دارد و در آن تحلیلی از چگونگی تولد ۱۸ بیت نخست که به نینامه معروف است،آورده شده است. ویژگی آقای لاهوتی در این کتاب همانا اکتفانکردن به برخی روایتها و آوردن داروی شیرین تحلیل و نقادی بر این روایتهاست. برای نمونه وقتی که به نقل قولهای افلاکی درباره چگونگی سرودن نینامه(۱۸ بیت نخست مثنوی) اشاره میکند، برخی نقلهای او را با پرسشهای مردافکنی روبرو میسازد تا ذهن خواننده را با حواشی و پیچیدگیهای تالیف اثری سترگ همانند مثنوی آشنا سازد.
فصل چهارم به داستان پادشاه وکنیزک اختصاص دارد و در فصول بعد نیز مولف به فراخور داستانابلهان، سخن علی با جهود، حدیث عبادت، و عاقل عاشق را تحلیل میکند. شیوه تحلیل مولف به این صورت است که ابتدا پیشینهای از هر داستان و منابع آن به دست میدهد، و سپس نگاه و روایت و تغییرات مولانا در آن داستان را بیان و در انتها به سراغ روایت و تحلیل داستان با پرداختن به جزییات میرود. کتاب در واقع پژوهشی است در سیر مولانا از خامی تا پختگی، جست وجویی است در احوال مولانا و برخی داستانهای مولانا در مثنوی. این احوال از نی مولانا شروع می شود و تا مرحله عاقل پیش میرود.
در هر منزل بر گوشهای از جهان مولانا پرتوی میافکند تا هر چه بیشتر به دنیای درونی مولانا راه یابد. زبان و نثر به کار رفته در این کتاب ساده اما تحلیلی است و خواننده در کنار خواندن هر روایت، به کوشش مولف با زوایای تودرتوی آن آشنا میشود.