درباره کتاب خزران (آرتور کستلر):
آرتور کستلر (۱۹۸۳-۱۹۰۵)، نویسنده و روزنامه‌نگار مجارستانی-بریتانیایی (و خود یهودی زاده)، این کتاب را در سال ۱۹۷۶ منتشر کرد. «خزران» (The Thirteenth Tribe) بلافاصله پس از انتشار، به دلیل تهدید «هویت تاریخی» یهودیان (به ویژه صهیونیست‌ها) با محکومیت شدید و اتهامات (یهودستیزی، نفی هولوکاست، و همدستی با نازی‌ها) مواجه شد. کستلر در این کتاب با استناد به منابع معتبر (از جمله «نامه یوسف، پادشاه خزر» به خسدری بن اسحاق، اندلسی (قرن دهم) و «کتاب الجوابات» از ابن شاپروت (قرن دهم))، نقش «خزرها» را در تاریخ یهودیت برجسته می‌کند. او نشان می‌دهد که چگونه امپراتوری خزر (واقع در شمال قفقاز و جنوب روسیه امروزی) در قرن هشتم به یهودیت گروید (برای حفظ استقلال در برابر مسیحیت (بیزانس) و اسلام (خلافت عباسی)). پس از سقوط امپراتوری خزر در قرن یازدهم (به دست روس‌های کی یف و سپس مغول‌ها)، خزرها به شرق (لهستان، لیتوانی، اوکراین، مجارستان) مهاجرت کردند و در آنجا با یهودیان محلی (سفاردی، که از اسپانیا و پرتغال اخراج شده بودند) درآمیختند و «یهودیان اشکنازی» را شکل دادند. کستلر در پایان کتاب نتیجه می‌گیرد که «اگر نظریه خزر درست باشد، پس (بخش بزرگی از) یهودیان امروزی «یهودی» (از نظر نژادی) نیستند، بلکه «خزر» هستند. بنابراین، «صهیونیسم» (که مبتنی بر «حق بازگشت به سرزمین موعود» است) فاقد بنیاد تاریخی (و نژادی) است». «خزران» در زمان انتشارش (و هنوز هم) یکی از جنجالی‌ترین کتاب‌های تاریخ یهود است. کستلر (که خود در جوانی صهیونیست بود و در فلسطین تحت قیمومیت بریتانیا زندگی می‌کرد) در پایان عمر، صهیونیسم را به شدت نقد کرد. ترجمه فارسی «خزران» (با عنوان «قبیله سیزدهم») توسط اسماعیل فصیح (ناشر: نشر نی) و دیگران در ایران منتشر شده است. این کتاب برای پژوهشگران تاریخ یهود، صهیونیسم، و مناقشه اسرائیل-فلسطین اثری ارزشمند و ضروری است (حتی اگر با آن موافق نباشند). نسخه الکترونیک (PDF) این کتاب (با ترجمه اسماعیل فصیح و دیگران) در برخی کتابخانه‌های دیجیتال (کتابناک و ...) موجود است. هشدار: این کتاب به شدت توسط صهیونیست‌ها و بسیاری از مورخان یهودی محکوم شده است. قبل از خواندن، مقدمه مترجم (که معمولاً به نقد نظریه کستلر می‌پردازد) را مطالعه کنید. کستلر خود در مقدمه کتاب می‌نویسد: «هدف من از نوشتن این کتاب، توهین به یهودیان یا نفی هولوکاست نیست. هدف من، پایان دادن به «افسانه نژاد» (از هر دو طرف) است». «خزران» یک «بمب اطلاعاتی» است. خواندن آن، «هویت یهودی» (آن گونه که صهیونیسم تعریف می‌کند) را در معرض تردید جدی قرار می‌دهد. اما «تردید»، «کلید علم» است. «خزران» به شما حق تردید می‌دهد. از این حق استفاده کنید. این کتاب را با کتاب های دیگر تاریخ یهود (مثلاً «تاریخ یهودیان» پل جانسون، «تاریخ یهود» سایمون شاما) مقایسه کنید. سپس خودتان قضاوت کنید. «خزران» «نظریه» است، نه «حقیقت مطلق». اما نظریه‌ای قدرتمند و مستند. خواندن آن، «سواد تاریخی» شما را افزایش می‌دهد. خواندن «خزران» را به همه (به ویژه دوستداران تاریخ و سیاست) توصیه می‌شود. کستلر در این کتاب نشان می‌دهد که «هویت»، «سیال» است، نه «ثابت». هویت امروز، «ساخت» دیروز است. این ایده، «بنیادین» است. این ایده، «آزادی‌بخش» است. (حتی اگر دردناک باشد). «خزران» یکی از معدود کتاب‌هایی است که «تاریخ» را به «سیاست امروز» پیوند می‌زند. این پیوند، «تلخ» است. اما «واقعی» است. «خزران» را بخوانید. حتی اگر (به ویژه اگر) با آن موافق نیستید. گفتگو با مخالف، «مدارا»ست. و «مدارا»، شرط بقای بشر است. این، پیام آرتور کستلر است.