درباره کتاب دمی با خیام (علی دشتی):
این کتاب از آثار غیرداستانی در حوزه نقد ادبی و خیامپژوهی است که نخستین بار در سال ۱۳۴۰ (۱۹۶۱) منتشر شده است. این کتاب به این پرسش اساسی میپردازد که چرا با وجود شناخت کامل از «خیامِ فیلسوف و ریاضیدان»، «خیامِ شاعر» همچنان سیمایی مشوش و مغشوش دارد. علی دشتی با بررسی متون کهن، تحلیل محتوایی رباعیها و توجه به زندگی و حوزههای علاقه خیام، تلاش میکند مرز میان رباعیات اصیل و سرودههای منسوب به او را مشخص کند. این اثر با نثری پژوهشی اما روان، به خواننده نشان میدهد که از میان هزاران رباعی منسوب به خیام، کدام یک میتواند واقعاً از آن این حکیم فرزانه باشد. دشتی در این مسیر، انصاف را رعایت کرده و استدلالهایش را قابل قبول و قانعکننده پیش میبرد. این کتاب به زبانی عربی نیز ترجمه شده و از آن به عنوان یکی از مهمترین کتابهایی یاد شده که درباره خیام نوشته شده است.
این کتاب پژوهشی کوششی مستند در شناسایی خیام شاعر و تشخیص رباعیات اصیل او از سرودههای منسوب است.