این کتاب به تبیین مفهوم «آزادی درونی» (رهایی از هوای نفس، شرک خفی و اسارت دنیا) به عنوان مقدمه و شرط لازم برای آزادی اجتماعی می‌پردازد. نویسنده با استناد به آیات و روایات، نشان می‌دهد که بسیاری از انسان‌ها در ظاهر آزادند اما در باطن، اسیر شهوات، ترس، طمع و تقلید کورکورانه هستند.

درباره کتاب آزادی معنوی (مرتضی مطهری):
این کتاب در زمره آثار اخلاقی و عرفان عملی معاصر با رویکردی فلسفی-قرآنی قرار دارد و حاصل سخنرانی‌های استاد مطهری در سال ۱۳۴۹ است. مطهری در این کتاب، برخلاف جریان رایج روشنفکری آن عصر (که آزادی را صرفاً در مقابل استبداد سیاسی تعریف می‌کرد)، به سراغ ریشه‌های «بردگی درونی» می‌رود. از جمله موضوعات محوری کتاب می‌توان به «آزادی از شرک» (توحید به عنوان بزرگ‌ترین آزادی‌بخش)، «آزادی از شهوات» (تفاوت شهوت با غریزه طبیعی)، «آزادی از ترس» (ترس از مرگ، ترس از فقر، ترس از قدرت‌های دنیا)، «آزادی از طمع» (حب مال و مقام به عنوان زندان روح) و «آزادی از تقلید» (نقد روحیه گله‌ای و جریان‌زدگی) اشاره کرد. مطهری با نثری منطقی و مثال‌های عینی (مانند مقایسه انسان‌های آزاد درونی با سگ هار که اسیر غریزه است)، نشان می‌دهد که قرآن واژه «طاغوت» را نه فقط برای فرعون‌ها، که برای «هوای نفس» نیز به کار برده است. یکی از بحث‌برانگیزترین بخش‌های کتاب، نقد مفهوم «آزادی مطلق» در مکتب غرب (از سارتر تا کمونیسم) است که مطهری آن را «اسارت در بی‌بندوباری» می‌نامد. این کتاب برای کسانی که از شعارهای کلیشه‌ای «آزادی» خسته شده‌اند و می‌خواهند بدانند ریشه واقعی رنج و اسارت در کجاست (درون خودشان یا بیرون؟)، منبعی روشنگر و شگفت‌انگیز است. نثر روان و پرسش‌های چالش‌برانگیز مطهری، این کتاب را به اثری ارزشمند برای عموم مخاطبان (نه فقط قشر مذهبی) تبدیل کرده است.