كليات سالمندشناسي در دندانپزشكي

به نام خدا

تغییرات سیستم دهان و دندان و درمانهای دندانپزشکی در سالمندان

فصل 7

برای بیماران سالمند ، قرار های انتهای صبح یا ابتدای بعد از ظهر بهترین زمان برای این دسته از افراد است.

عوارض دارویی در صبح زود به علت بالارفتن فشارخون شایع تر است.استرس در عصر به دلیل فعالیت روزانه بیشتر است.

بیمار سالمند مبتلا به اختلال سیستمیک باید در اوایل هفته توسط دندانپزشک معاینه شود.و اگر عوارض بعد از عمل گسترش پیدا کند به طور مداوم تا رفع عارضه زیرنظر باشد.

باید فشارخون و ضربان قلب آنها در ابتدای کار دندانپزشکی و چندین بار در طی ان هر 15 الی 30 دقیقه اندازه گیری شود.

ملاقات ها نبایدطولانی باشد.

دارو های کاهنده استرس میتواند از راه دهانی ، استنشاقی ،داخل عضلانی و داخل وریدی تجویز شود.مراقبت ها باید برای جلوگیری ازاوردوز شدن این داروها انجام میشود.

در بیماران با نارسایی احتقانی قلب یا بیماری های انسدادی مزمن ریوی بهتر است برای تنفس بهتر در حالت نیمه سوپاین یا نیمه نشسته باشند.

درمان ضایعات مخاطی

زخم های تروماتیک

محل شایع: مخاط labial , buccal

نمای بالینی: زخم نقطه ای و سطحی و اریتم روی مخاط

درمان: تشخیص اتیولوژی – آرامبخش امولسیون موضعی – بیوپسی انسیژنال

اتیولوژی:

•گازگرفتگی لب و گونه

•عادت خودآزاری

•نقص عملکرد حرکتی

•نکروز فشاری

•بهداشت فردی نامناسب

•تحریک با ترمیم یا دندان شکسته

•پروتز متحرک با تطابق نامناسب

واکنش لیکنوئیدی(تماسی – دارویی – ناشی از GVHS

تظاهرات:یکطرفه و زخمی

درمان:

LCR :  جایگزینی مواد

DILR:قطع دارو و استفاده از استروئید

GVHD: استروئید موضعی

اتیولوژی : ناشناخته

درمان: اجزا سفید و قرمز که خصوصیات سطحی متفاوتی دارند

درمان:1)استروئید موضعی 2)سیکلوسپورین ، تاکرولیموس ، رتینوئید ، فتوتراپی با UV

اپولیس فیشوراتوم

اتیولوژی: دنچر با تطابق مناسب

نمای بالینی: ایجاد شیار در محل تماس لبه با مخاط

درمان: کاهش ادم و التهاب با حذف محرک – برداشت ضایعه

هایپرپلازی پاپیلاری

اتیولوژی: ترومای ناشی از دنچر با تطابق نامناسب

نما: قرمز تا بنفش – برجستگی بهم چسبیده شبیه توت

محل شایع: کام سخت

درمان: برداشتن دنچر – ضدقارچ موضعی - جراحی

پمفیگوس ولگاریس

اتیولوژی:خودایمنی

نما:تاول کلاسیک در زمینه غیرالتهابی

محل:مخاط باکال – مخاط کام – لثه

درمان:دوز های بالای کورتیکواستروئید

پمفیگوئید

اتیولوژی:اتوایمیون – بالای 50 سال – زنان سالمند

نما: شایع ترین تظاهردسکوامیتیو جینجیواتیس

درمان:

خفیف(کورتیکواستروئید موضعی)

شدید(کورتیکواستروئید سیستمیک)

واریسلازوستر

اتیولوژی :شایع در افراد بالای 50 سال و دارای سرکوب ایمنی

علائم:زخم های حساس به لمس بصورت خوشه ای با اندازه 1-5 میلی متر در محل مخاط کام سختو لثه باکالی بصورت یکطرفه

درمان:استراحت و دهیدراتاسیون و....

هرپس

انواع:راجعه لب – داخل دهانی راجعه

علائم: گزگز ، خارش یا سوزش پیش از بروز ضایعات

نمای بالینی:ناحیه لبیال با زخم های دردناک منفرد یا خوشه ای با سایز 1-5 میلی متر با حاشیه اریتماتوز روشن

درمان:پماد موضعی و کرم

کاندیدیازیس

اتیولوژی: بیماری سیستمیک – سیستم ایمنی با عملکرد ایمنی ضعیف – خشکی دهان – پروتز متحرک

تظاهرات: کاندیدا سودوممبران(متداولترین – حاد و مزمن – سطح خون چکان با حذف غشا کاذب) اریتماتوز(شیوع کم – اریتماتوز عمومی منتشر)

علائم : درد یا سوزش در حفره دهان – تغییرات حس چشایی

درمان: حذف عامل محرک – دارو ضد قارچی – تقویت بهداشت دهان و دنچر

درمان های اندودنتال

تغییرات ناشی از سن در پالپ

الف) تغییرات ساختاری(گذر زمان)

•کاهش تعداد ادنتوبلاست و فیبروبلاست

•کاهش ساختار های حمایت کننده مثل عروق و اعصاب

•تغییرات دژنراتیو در اندوتلیوم مویرگ

•افزایش درصد فضای اشغال شده توسط کلاژن

•کاهش ماده زمینه ای

ب)تغییرات بافتی(پاسخ به اسیب)

•واکنش پالپی تخریب شده نسبت به افراد جوان

•در خانم های یائسه

•کاهش تراکم ترابکول ها

•به خصوص در قدام فک بالا و خلف فک پایین

Objective examination

ضایعات و بیماری های علامتدار غیر وابسته به درمان های اندودنتیک

ضایعات پریودنتال

عفونت سینوس ، اسپاسم عضلانی ، سردرد ، اختلال TMJ   نوریت و نورالژی

پوزیشن بیمار

بیمار مشکل دار برای انتقال به مطب و برخاستن از یونیت : جلسه طولانی بهتر است

بیماران مسن امکان نیاز به موقعیت خاص یونیت ، حمایت از گردن ، حمایت از نشستگاه دارند : جلسات کوتاه و متعدد بهتر است

تغییر رنگ های دندانی

تغییر رنگ داخلی

اقدامات دندانپزشکی

افزایش میزان تشکیل عاج

کاهش ترنسلوسنسی

تغییر رنگ خارجی

رنگدانه ها

ثانویه به اقدامات ترمیمی

درمان به وسیله سفیذ کردن خارجی یا داخلی

بیماری و درمان های پریودنتال

تغییرات ایجاد شده در پریودنشیوم

طرح درمان

مواد ضدپلاک

درمان های ترمیمی

کموپروفیلاکتیک

ملاحظات دارویی

ملاحظات سیستمیک

مشکلات قلبی - عروقی

مشکل انعقادی

پروفیلاکسی آنتی بیوتیک

بی دندانی

فصل 8

تأثیر بی دندانی روی تغذیه

تغذیه با کیفیت کمتر (عدم دریافت کالری، فیبریا کلسیم کافی)

سطوح پلاسمایی اسکوربیت و رتینول کمتر (اختلال پوست و بینایی) (۳)

افزایش آسیب پذیری در برابر عوامل بیماری زا 

سوء تغذیه: که در اشخاص غیر وابسته شیوع ٪ ۸ - ۵ دارد ولی میتواند تا ٪۶۰- ۳۰ در جمعیت بستری افزایش یابد.

انتخاب نوع غذا: نبود دندانها میتواند بر ظرفیت گوارشی تاثیر بگذارد و انتخاب غذا به دلیل توانایی کاهش یافته جویدن تحت تاثیر قرار میگیرد.

۴ فاکتور مؤثر در انتخاب نوع رژیم غذایی و وضعیت تغذیه ای

سلامت دهان و عملکرد مضغی

سلامت عمومی بیمار

وضعیت اجتماعی اقتصادی بیمار

عادات رژیم غذایی

وجود دندانهای طبیعی و دنچرهایی که به خوبی فیت شده اند، می توانند بر دریافت غذایی متنوع و فیبردار موثر باشند

مسئله تحلیل ریج آلوئولار بعد از کشیدن دندانها

پس از سال اول سرعت سالیانه کاهش ارتفاع ریج در مندیبل ۰/۱ تا ۰/۲ میلی متر و در ماگزیلا، چهار برابر کمتر

اجتناب ناپذیر و نهایتاً به گیر و پایداری ناکافی دنچر کامل منجر می شود. .

در طول اولین سال، تحلیل ریج در صفحه مید ساژیتال در ماگزیلا ۲ تا ۳ میلی متر و در مندیبل ۵-۴ میلی متر

در مندیبل شدیدتر

نتایج تحلیل ریج باقی مانده

از دست رفتن واضح عرض و عمق سالکوس و نزدیک تر شدن اتصالات عضلانی به راس ریج

از دست رفتن VDO

کاهش ارتفاع قسمت تحتانی صورت عفونت قارچی انگولار چیلایتیس . چرخش به سمت قدام مندیبل و افزایش در جلو آمدگی نسبی مندیبل

احساس دردناک در پاسخ به نیروی اکلوزال

واکنش مخاطی و تغییر رژیم غذایی

مشکل در تکلم

ظاهر نامناسب صورت

مشکلات سایکولوژیک

استفاده از دنچر در سالمندان

عوامل موثر بر شکل گیری پلاک بر روی دنچر

طرح پروتز

سلامت مخاط مجاور

تركيب بزاق

میزان ترشح بزاق

بهداشت دهان و عادت استفاده از دنچر

مشكلات استفاده از دنچر

امكان فشرده شدن مخاط و ايجاد نقاط دردناك و زخم در روزهاي اول 

فلنج‌هاي بيش از حد گسترده شده يا اكلوژن نامتعادل

گاز گرفتن گونه

هايپر پلازي تحريكي ناشي از دنچر (اپوليس فيشوراتوم)

آسپيراسيون

استوماتیت کاندیدیایی

فاکتورهای اتیولوژیک دنچر استوماتیت

•ترومای بافتی ناشی از تداخلات اکلوژنی

•ایرادات پروتزی سطح دنچر

•عدم رعایت بهداشت دهان و دنچر

•سن دنچر

•استفاده مداوم و بی وقفه از دنچر

مقایسه IOD و CD

دریافت غذایی یک سال بعد از تحویل پروتز جدید، دریافت غذایی دو گروه استفاده کننده از IOD و CD  که مشکل پزشکی نداشتند و سالم بودند، تفاوت آماری را نشان نداد.

IOD عملکرد مضغی و توانایی جویدن غذاهای متنوع تری را فراهم میکند که احتمالا به نحوه آماده سازی غذا برای افراد گروه بر می‌گردد. برای مثال افراد IOD میتوانند سیب را گاز بزند اما افرادي که CD دارند، می توانند سیب را با چاقو به قطعات کوچکتری تقسیم یا از آب میوه خالص استفاده كنند.

تاثیر بر ترشح بزاق: نیروی جویدن افزایش یافته با IOD ترشح بزاق از غده پاروتید را بیشتر میکند که باعث جویدن آسان و تسکین ناراحتی زروستومی میشود.

فانکشن: دنچرهای کامل، نیازهای فونتیک و زیبایی را برطرف میکنند اما نمی توانند فانکشن از دست رفته را به خوبی بازگردانند .