تعریف تجزیه: هرگاه جمله ای را به چند کلمه تقسیم کرده هر کلمه را بدون اینکه در جمله است ملاحظه کنیم و مورد دقت قرار دهیم و همه قواعد دستوری که درباره آن می دانیم بیان نموده و عناوین مختلفه را ذکر کنیم در همین کلمه در واقع آن کلمه را تجزیه نموده این عمل را (تجزیه) می گویند.
از مقدمه:
واتو البیوت من ابوابها (بر خانه ها از درهایشان وارد شوید.)
در عصر حاضر دانشمندان و انسانهای بشر دوست بیشتر تلاش و جدیت خودشان را جهت رفع مشکلات و راهنمایی های مبتدیان دانشها و علوم زبانها و هموار ساختن راه جوانان بطرف خوشبختی صرف می نمایند تا با صرف وقت و انرژی کم تحصیل دانش بیشتر و با زحمت کم مزد زیاداری کسب کنند.
در علوم مختلف و زبانهای بومی و غیر بومی برای درست نوشتن و صحیح گفتن، دستور زبانها و گرامرها و روشهای سهل و آسان تدوین شده است که کلید و مفتاح آن زبانها محسوب می شود. همچنانکه مسائل و قضایای بغرنج و مشکل ریاضیات بوسیله فورمولهای کوتاه و ساده قابل حل و درک شده و بکشف اسرار نجوم و کرات و ساختن انواع و اقسام دستگاههای معجزه آسا منتهی می شود. در زبان جامع عرب، فورمول یادگیری همین دستور زبان است که صرف و نحو می نامند. صرف و نحو یا دستور زبان عرب، غیر از اینکه خوان رنگین ادبیات و زبان عرب را به پیش ما می گسترد، درهای گلستان همیشه بهار و باغ ارم کتاب آسمانی قرآن را که از جانب خداوند واجب برای راهنمایی انسانها و بهتر زیستن و بهتر شدن بشر توسط خاتم پیغمبران محمد ص فرستاده شده بروی جوانان دانش پژوه باز می کند.
بنا بفرمودۂ حضرت محمد (ص) و انا مدینه العلم و علی بابها، اولین نگارنده این دستور و سازنده این کلید زرین ادبیات و زبان عرب مولای متقیان و امیر مومنان علی (ع) است…