کشاورزان یکى از مهمترین گروههاى اجتماعى جامعه روستائى ایران را تشکیل مىدهند از ویژگىهاى این گروه استقرار کامل بر روى زمین است و گروه کثیرى از خانوادههاى این قشر اجتماعى قبل از اصلاحات ارضى رعیت یا زارع صاحب نسق زراعى بودند که براساس عوامل پنجگانه زراعى (زمین ـ آب ـ گاو ـ بذر و نیروى انسانى) در زمین ارباب زراعت مىکردند و پس از برداشت محصول به نسبت عوامل زراعى مذکور؛ محصول زراعى میان آنها و مالک تقسیم مىشد که میزان آن برحسب در اختیار داشتن یک یا چند عامل زراعى از یکپنجم تا سهپنجم در نوسان بود (در قسمت مربوط به روابط مالک و زارع در این زمینه به تفصیل سخن رفته است). و بقیه محصول که از چهارپنجم تا دوپنجم تغییر مىکرد به مالک تعلق داشت.
پس از اصلاحات ارضى رعیتها براساس نسق زراعى مقدار زمین را که به زیر کشت مىبردند مالک شدند و این امر براساس قانون صورت گرفت.
اکنون دهقانان صاحب زمین از جمله خرده مالکین ده هستند که میزان آنها برحسب مناطق زراعى مختلف ایران وضع متفاوتى دارد. گروهى از خرده مالکان روستائى از بازماندگان مالکان سابق هستند که در دوران بزرگ مالکى (ارباب ـ رعیتى) هم از قشر خرده مالکان بهشمار مىرفتند و داراى خصوصیات ممتازى بودند، بهطور عمده علاوه بر زراعت به صیفىکارى، باغدارى و دامدارى اشتغال داشتند و زندگى آنها به نسبت مرفه بود و از لحاظ اقتصادى با دیگر روستائیان تفاوت داشتند ولى از نظر فرهنگى میان آنها و دیگر دهنشینان تفاوتى وجود نداشت.
خرده مالکان قدیمى همچنان در پایگاه اجتماعى بالاى ده قرار دارند و از جمله دهقانان مرفته رو به بالا را تشکیل مىدهند ولى در بسیارى موارد مورد تعدى و فشار مالکین بزرگ قرار داشتند و گاه در برابر مالک بزرگ با دیگر دهقانان همدست مىشدند. اکنون کشاورزان از لحاظ وضعیت اقتصادى و میزان زمین زیر کشت به سه گروه متمایز از هم تقسیم مىشوند. کشاورزان مرفه ـ کشاورزان میان حال و کشاورزان خردهپا.