دسته بندی ها

سمينار بررسي اشعار فاضل نظري از نظر موضوع و محتوا

سمينار بررسي اشعار فاضل نظري از نظر موضوع و محتوا

دسته بندی: پایان نامه و پروژه دانشگاهی » رشته ادبیات

تعداد مشاهده: 440 مشاهده

فرمت فایل دانلودی:

فرمت فایل اصلی: docx

تعداد صفحات: 39

حجم فایل:197 کیلوبایت

  پرداخت و دانلود  قیمت: 12,000 تومان
پس از پرداخت، لینک دانلود فایل برای شما نشان داده می شود.
0 0 گزارش
  • چكيده

    فاضل نظري از شاعران تواناي معاصر و از غزل‌سرايان خوش ذوق شعر فارسي مي‌باشد. شهرت وي عمدتاً به دليل غزلياتي است كه هر چند در قالب‌هاي كهن شعر فارسي مي‌باشد،‌ اما با زبان و احساس و محتواي امروزي عجين است. نظر در غزلياتش سه ضلع مثلثي را به نمايش گذاشته كه عبارتند از سبك عراقي، سبك هندي و سبك غزل امروز است. محتوايي با ايجاد و استفاده از نمادها و نشانه‌هاي سبك هندي، ايجاد تصاوير نو و همچنين موضوعاتي خلاقانه و گرايش به طرز بيان حافظ از جمله هنرمندي‌هاي وي است. بهره‌گيري از بيان كتابي و غيرمستقيم به جاي بيان مستقيم، حضور تصاوير درخشان و كاربرد مناسب‌ترين واژگان، حتي وجود ايجاز، زمينه را براي حضور محتوايي غني در شعر فاضل نظري فراهم آورده و از نظر محتوا بدون شك مي‌توان وي را در دسته شاعران معناگرا جاي داد. حوزه های غزل او از نظر موضوع و مضمون نيز عبارتند از عشق ملموس و زميني و مناسبات آن، عشق الهي، پذيرش تقدير، دغدغه مرگ، مناسبات اجتماعي و دوستداري طبيعت و شعر آئيني است. در اين پژوهش غزل‌ها و همچنين چهار دفتر شعر وي به نام‌هاي «اقليت»، «گريه‌هاي امپراتور»، «آنها»، «ضد» و همچنين مجموعه شعر جديد وي به نام «كتاب»، از ديد موضوع و محتوا به شيوه‌ي اسنادي- كتابخانه‌اي با رويكرد تحليلي- توصيفي، مورد بررسي قرار خواهد گرفت.

    كليدواژه: فاضل نظري، محتوا، موضوع، تخيل، مضامين، سبك شعر، مضمون.

    فهرست

    چكيده 2

    مقدمه. 3

    منابع و عناصر خیال. 5

    خلاقیت و تعادل. 9

    مضمون‌سازی.. 10

    ساحل، موج، دريا، صخره، رود. 15

    فوّاره 16

    آينه. 17

    خودشناسي.. 18

    مذهب.. 20

    غم و دلتنگی.. 24

    مرگ.. 26

    عشق.. 28

    عقل. 31

    نقد بر مضامين.. 33

    نتيجه‌گيري.. 37

    منابع. 39

     

     

     

     

     

     

     

    مقدمه

    اشعار فاضل نظري در قالب غزل سروده شده است و سعي دارد كه روايت تازه‌اي از غزل كهن فارسي داشته باشد و همان تصور و تصوير واقعي غزل را در مفهوم واقعي ارائه دهد. البته توجه شاعر به غزليات كهن‌ فارسي بدون سنت‌گرايي بيش از حد و تعصب نسبت به شيوه‌هاي گذشته با انعطاف‌پذيري هنرمندانه‌اي صورت پذيرفته است. گريه‌هاي امپراتور اولين اثر اين شاعر داراي 38 غزل است. در «گريه‌هاي امپراتور» عشق به عنوان قبايي كه تنها برازنده جان امراتور نظام هستي است، بن‌مايه و موضوع غزليات اين شاعر قرار گرفته. البته محتواي عاشقانه نتيجة برداشت مخاطب در بخورد با لاية سطحي غزليات اوست چنانچه از عشق او نيز مي‌توان تعريفي عارفانه داشت و عرفان را نيز در عشق او تعريف نمود و اين عشق و عرفان دو روي يك سكه است كه از يكديگر جدا و منفك نيستند، بلكه در فرهنگ و ادب جامعه امروز ما اين دو مفهوم به نوعي در يكديگر ادغام شده‌اند. تمايل شاعر به عرفان و تصوير‌گري‌هاي عارفانة او به شعرش رقت، احساس و نازك‌بيني هنرمندانه‌اي بخشيده و نوعي صميمت شاعرانه در شعر اين شاعر احساس مي‌گردد. به عنوان نمونه غزليات دل تنگ، خلوت، توبه و در اقيانوس، مضمون و محتوايي عارفانه و غزل‌هاي خاطره، به سوي ساحلي ديگر و نگراني در اين دو مجموعه شعري رنگ و بويي عاشقانه دارند. در اشعار نظري روح ديانت و ايمان به صورتي لطيف جلوه‌گر است. چنانچه اين شاعر ارزش‌ها و مفاهيم بنياديني از رهگذر انقلاب در عرصه فرهنگ و زندگي اجتماعي تبلور يافته است را در قالب و با زبان و بياني متناسب با ذوق و قريحه شعر و ادب امروزي بيان داشته است (بيدخوني، 1393: 2-3).

    دومين دفتر شعر با نام «اقليت» كه 37 غزل دارد، خيال و انديشه شاعر در خدمت مضامين و محتوايي عارفانه قرار گرفته است و نگاه او به زندگي و شعر نگاهي عميق، آزاد و عارفانه است و غرليات او صورت و سيرتي عارفانه و پارسايانه دارند.

    «آن‌ها» سومين مجموعه از سروده‌های فاضل نظری با 51 غزل وداراي موضوعات عاشقانه و عارفانه، همراه با چند شعر آیینی است. این مجموعه از سروده‌های نظری نسبت به دو مجموعه قبلی‌اش اگرچه در ادامه همان‌هاست اما دارای تفاوت‌های زبانی است. همچنین «آن‌ها» دارای شادی و ابتهاج بیشتری است و به گفته شاعر «غم جان مایه آن‌ها نیست». اگرچه به گفته خود شاعر در شعر عاشقانه از غم‌گریزی نیست. نظری در شعرهای «آن‌ها» با این دیدگاه که اگرچه دردها و غصه‌های انسان گذشته با امروز چندان تفاوتی ندارد اما در هرحال نوع نگاه، چینش و انتخاب کلمات و مفاهیم و نیز زبان موضوع باید به گونه‌ای متناسب با احوال انسان امروز باشد (خبرآنلاين، 1391).

    مجموعه «ضد» چهارمين دفتر و بر خلاف سه دفتر پيشين، تا حدودي از تك بيت محوري سبك هندي فاصله گرفته و وحدت ارگانيك و یکپارچگی انداموار ابیات در آن، به صورت مشخص تری قابل مشاهده است. اين مجموعه شامل 50 غزل است، غزل هایی که اگر چه در زبان و بیانی نسبتاً نو ارائه شده اند، اما مضامين،‌ محتوا و به عبارتي دنیای حاکم بر آنها همان نگاه و جهان بینی است (احمدوندي، 1392). شعرهاي اين کتاب به حال و هواي شهري گريه‌هاي امپراتور نزديک است و به لحاظ زبان يادآور مجموعه آن‌ها است . جز اين‌ها ضد کتابي است که صداي عشق را از همين نزديکي‌ها به گوش مي‌رساند نه از فراسوي تاريخي غزل و آنجا که آدم‌ها و عشق به اسطوره بدل مي‌شوند.

    پنجمین مجموعه غزل فاضل نظری «کتاب» نام دارد. این کتاب از 39 غزل عاشقانه، عارفانه و اجتماعی تشکیل شده است. علاوه براین همچون آثار دیگر نظری، چند شعر نیز در وصف موضوعاتی دینی چون کربلا و مفهوم انتظار است. البته این تنها نقطه اشتراک این آثار با دیگر کتاب‌های منتشر شده از او نیست چرا که این شباهت در ظاهر جدیدترین اثر فاضل نظری با آثار پیشینش نیز وجود دارد. نظری در «کتاب» با استفاده از زبانی نرم و روان توانسته است مضامین بلندی را بازآفرینی کند که به لحاظ زبانی بیشتر شبیه به مجموعه شعر قبلی او یعنی «ضد» است. البته نباید از این نکته نیز غافل شد که «کتاب» نیز همچون دیگر آثار این شاعر، بیشتر از آن که در پی کشف‌های زبانی و بازی با واژگان باشد، به دنبال بیان مفاهیمی عمیق است که به نشانه‌هایی آشنا از زندگی که به نظر می‌رسد در زمانه ما روبه فراموشی است، می‌پردازد (سالمي، 1395).

    در ادامه به بيان موضوعات و محتواي اشعار اين شاعر تواناي معاصر در 5 دفترِ عنوان شده، خواهيم پرداخت.

    منابع و عناصر خیال

    یک شاعر برای متمایز ساختن شعرش از شعر معمول و متوسط روزگار، دو راه اصلی در پیش دارد. انتخاب یکی از این راه‌ها بسته به طبع و سلیقۀ اوست. راه اول استخدام عناصر تازه و تجربه‌های زندگی انسان عصر اوست. این که شاعر از پدیده‌هایی و موقعیت‌هایی سخن بگوید که در شعر دیگران و به ویژه شعر کهن ما کمتر دیده شده است. سخن‌گفتن از چیزهای تازه، هم تصویرها و مضامین تازه فراهم می‌آورد و هم شعر را برای مخاطبان ملموس‌تر و عینی‌تر می‌سازد.

    فاضل نظری آشکارا در این مسیر دوم گام می‌گذارد و البته از بسیاری دیگر از روندگان این مسیر تواناتر است. در شعر او بسیار بیت‌ها می‌بینیم که ماده اصلی تصویرهایشان از فضای معمول شعر فارسی گرفته شده است، ولی شاعر آن را در لباسی دیگر ارائه می‌کند (كاظمي، 1392: 118).

    تا نگویی اشک‌های شمع از کم‌طاقتی است                   در خودم آتش به پا کردم ولی نگریستم

    (آن‌ها، ۴۳)

    شمع وقتی داستانم را شنید آتش گرفت           شرح حالم را اگر نشنیده‌ باشی، راحتی

    من کجا و جرأت بوسیدن لب‌های تو                آبرویم را خریدی عاقبت با تهمتی

    (آن‌ها، ۴۸)

    خلاقیت و تعادل

    عامل اصلی موفقیت فاضل نظری و مقبولیت شعر او، جمع توأمان خلاقیت و تعادل بوده است. او شاعری است مبدع و مضمون‌آفرین. بسیار اندک‌اند شعرهایی از او که از مضامین تازه و گاه غافلگیرکننده بی‌بهره باشند:

    مثل عکس رخ مهتاب که افتاده در آب              در دلم هستی و بین من و تو فاصله‌هاست

    (گریه‌ها، ۹)

    مزن تیر خطا، آرام بنشین و مگیر از خود           تماشای شکاری را که از دست تو خواهد رفت

    (گریه‌ها، ۲۹)

    مضمون‌سازی

    فاضل نظري از لحاظ مضمون‌سازي از جهاتي همانند صائب تبريزي است. مهم‌ترینِ این جهات ذوق و توانایی مضمون‌سازی فاضل نظري است. قوت اصلی در تصویرگری نیست، در فضاسازی و بیان شاعرانۀ تجربه‌های زندگی هم نیست، بلکه در مضمون‌سازی است و نگاه‌‌های متفاوت به عناصر است:

    هر که ویران کرد، ویران شد در این آتش‌سرا       هیزم اول پایۀ سوزاندن خود را گذاشت

    (آن‌ها، ۸۳)

    مگرد بی‌سبب ای ناخدا! که غرق شده است                  جزیره‌ای که به سودای آن به آب زدیم

    (گریه‌ها، ۵۹)

    مضمون‌پردازي در اصل از نشانه‌هاي اشعار سبک هندي به حساب مي‌آيد و در واقع به نکته‌اي لطيف و باريک که در شعر گنجانيده شود مي‌گويند. «ماه و برکه»، «ساحل و دريا»، «يوسف و زليخا»، و... از جمله مضمون‌هاي پر بسامد شعر نظري هستند که جا به جا بر صحنه و صفحه شعر او ظاهر مي‌شوند. به عنوان مثال، مضمون «ماه و برکه» در دو مجموعه «گريه‌هاي امپراتور» و «اقليت» بيش از 10 بار آمده است (مظفري ساوجي،‌ 1388: 73؛ شوشتري و طاهري، 1394: 8) و در مجموعه «آنها» 22 بار از واژة ماه به انواع مختلف استفاده شده است.

    مثل عکس رخ مهتاب که افتاده در آب              در دلم هستی و بین من و تو فاصله هاست

    (گریه‌های امپراتور، 9)

    سنگ در بركه مي اندازم و مي پندارم               با همين سنگ زدن ماه به هم مي ريزد!

    (گریه‌های امپراتور، 17)

    گرايش او به سبك هندی، به اقتضای ماهيّت اين سبك، سبب شده تا بسياری از غزل‏های او به صورت مجموعه‏ای از ابيات مستقل درآيند (حدادعادل، 1389: 27؛ عموشاهي، 1395).

    ساحل، موج، دريا و رود

    اشعاري با محتواي مضاميني همچون ساحل، موج، دريا و رود در اشعار فاضل بسيارند. «گريه‌هاي امپراتور» با تعادلي بي‌نظير در اين موضوعات از تكرار جلوگيري كرده است. ساحل 4 بار، موج 3 بار و رود يك بار در اشعار به كار رفته است. اما دريا مقداري اشعار را داراي تكرار كرده است. دريا 11 بار در غزليات به كار رفته است كه پيوستگي در غزليات پشت سر هم، خرده ايراديست كه در كار اول اين شاعر پيداست.

    فوّاره

    در «گريه‌هاي امپراتور» فواره دو بار آمده است. شاعر از موتيف «فروافتادن فواره» در دفتر «آنها» چهار بار استفاده كرده است كه نشان از علاقه شديد وي به اين تصوير دارد. اما در مجموعه‌هاي اقليت و ضد نقش كمرنگي دارد. به طوري كه در مجموعه اقليت از واژه فواره استفاده نشده است و در «ضد» و «كتاب» نيز فقط يك بار در اشعار به كار رفته است.

    آينه

    شاعرانی كه طبيعت و اشيای طبيعی را انسانی می‏بينند با آينه انس ويژه‏ای دارند. فرق آيينه با اشيای ديگر اين است كه هم خود است و هم جز خود؛ در ساخت و صرف نظر از جنبه آلی و ابزاری، خودی است كه از آهن يا روی يا شيشه ساخته شده است و از نظر كارويژه  جلوه‏گاه هرچه جز خود است. اين خاصيّت دوگانه در تقابلِ خود و جز خود به آينه جايگاهی ممتاز می‏بخشد كه مضمون‏ساز می‏گردد (حدادعادل، 1389: 31).

    در «گريه‌هاي امپراتور» استفاده از آينه در اشعار 11 بار بوده است. اين تعداد از كتاب‌هاي ديگر كمتر است ولي چنان تكراري بر اشعار وارد كرده كه تحمل آن در بعضي اشعار و غزل‌ها سخت است.

    خودشناسي

    یکی از موضوعاتي که نسبت به ديگر مجموعه‌ها، به کرات در مجموعه «ضد» مشاهده می‌شود، مسأله‌ی خودشناسی است که با عشق، خداشناسی و خودبینی پیوند می یابد (احمدوندي، 1392).

    مذهب

    هرچند بیشتر اتکای شاعر بر عاشقانه‌سرایی است، عنایت به موضوعات، شخصیت‌ها و مناسبت‌های مذهبی هم در شعرش جلوه دارد، ولی نه به آن وضوح و صراحتی که در دیگر شاعران این نسل دیده می‌شود. یعنی گویا شاعر نمی‌خواهد به تکلف، به تبلیغ حقایق و باورهای دینی بپردازد.

    سه غزل از مجموعه «کتاب» شعر آیینی است و آثار عشق به ائمه در آن موج می زند، بیکران: درمورد امام زمان(عج) (كتاب، 78)؛ سربلندان: درمورد امام حسین(ع) (كتاب، 32)؛ صراط مستقیم حضرت علی(ع) (كتاب، 40) (عموشاهي، 1395).

    غم و دلتنگی

    فاضل نظری شاعر غم‌ها و دلتنگی‏هاست. غم و سرخوردگی مهم ترین محتوا و موضوع در اشعار نظری و بسامد تکرار آن از عشق هم بیشتر است. هر چند در گریه‌های امپراتور عشق پررنگ تر از مجموعه دیگر سروده شده است. به اعتقاد سیروس شمیسا، غزل زبان عشق و عرفان و یکی از مشخصه هایش این است که از سر درد سروده شده باشد.

    مرگ

    مرگ فراوان‏ترين مضمون در شعر فاضل نظری است. او شاعری مرگ‏آگاه است و مرگ‏آگاهی در شعرش موج می‏زند. گويی مسير آن‏همه دلتنگی‏ها، بيزاری‏ها، نگرانی‏ها،نااميدی‏ها، شكّ و ترديدها، و بدبينی‏ها، سرانجام، به مرگ می‏رسد و آن غصّه‏ها و قصّه‏ها در مرگ خلاصه می‏شود. فاضل نظری عموماً غزل‏های خود را با نااميدی و بدبينی به پايان می‏برد. از پنجاه و يك غزل «آن‏ها»، دوازده غزل؛ از سی و هفت غزل «اقلّيت»، ده غزل؛ و از سی و هشت غزل «گريه‏های امپراتور» نيز، ده غزل با مرگ پايان می‏گيرد. بدين سان، از يكصد و بيست و شش غزل او در سه دفتر شعرش، دست كم سی و دو غزل، يعنی بيش از يك چهارمِ كلّ غزل‏ها، به مرگ ختم می‏شود. در «ضد»، 14 بار مرگ در شعرها تكرار شده است. (حدادعادل، 1389: 33-34).

    عشق

    فاضل نظری، در سه گانه نخستش، در جنب همه دلتنگی‏ها و از مرگ و نيستی سخن گفتن‏هايش، از عشق فارغ نيست. او راه بيرون شدن از ظلمات حيرت را عشق می‏داند و می‏گويد: با عشق ممكن است تمامِ محال‏ها (گريه‏های امپراتور، 23). امّا مشكل او در اين است كه خود از آن چنين ياد می‏كند:

    مرا ز عشق مگوييد عشق گمشده‏ايست    كه هرچه هست ندارم  كه هرچه دارم نيست

    (گريه‏های امپراتور، 35)

    در كل در دو مجموعه «گريه‌هاي امپراتور» و «اقليت» اشعاري كه محتواي آن عشق بودند به ترتيب 2/34 و 20 درصد مي‌باشد. عشق در «اقليت» در 9 غزل (20 درصد) به طور واضح به صورت موضوعي بيان شده است و 3 بار نيز از كلمه عقل استفاده گرديده است.

    عقل

    یکی از مباحثی که در قلمرو عشق در مجموعه ضد مطرح است، تضاد بین عشق و عقل است که برگرفته از همان نگاه سنتی حاکم بر هزار سال غزل فارسی است و از این مجموعه برمی آید که حالا حالاها ما باید این دوالیسم و تضاد را در عرصه‌ی ادب و فرهنگ مان مشاهده کنیم.

    مرگ در حالي 17 بار در مجموعه ضد استفاده شده است كه بيشترين استفاده از عشق نيز در مجموعه ضد بود.

    نقد بر مضامين

    بديهي است كه شعرهاي همه شاعران به لحاظ قوت و ضعف، با يكديگر تفاوت دارند و فاضل نيز در اين ميانه مستثنا نيست و غزل‌هايي در مجموعات او يافت مي‌شود كه نسبت به ديگر غزل‌هاي او سطحي‌ترند.

    از كاستي‌هاي مضامين و موضوع‌سازي نظري، مي‌توان به اين اشاره كرد كه آنقدرها متعدد و متنوع نيست. نظري به همان میزان که در مضمون‌سازی دستی بلند دارد، عناصر این مضامین را از دایره‌ای محدود انتخاب می‌کند. برکه و ماه، صید و صیاد، یوسف و زلیخا، رود، کوه و بعضی عناصر میخانه‌ای در شعرش بسامدی بیش از حدّ معمول و معقول دارد. به همین نسبت دیگر عناصر زندگی، به ویژه عناصر زندگی انسان امروز در شعرها غایب است.

    در «گریه‌های امپراتور» زبان، زلال‌تر است و امروزی‌تر؛ تصاویر بدیع‌اند و تازگی از تک‌تک آن‌ها هویداست. البته حرکت زيگزاكي بین کهنه و نو و دنیای قدیم و دنیای جدید، ایرادی است که بر این دفتر می‌شود گرفت.

    نتيجه‌گيري

    فاضل نظری شاعری غزل سراست؛ غزل پربسامدترین قالب شعر فارسی از گذشته تا امروز بوده است؛ درروزگاران جدید غزل هایی موفق جلوه کرده اند که از معنای قدیم خود فاصله نگرفته اند؛ وبه قول خود شاعر«پس دوران حرف نو زدن و جهان را تازه کردن؛ امروز نیست و فعلا شاعران تنها روایت های جدید از حقیقت های قدیم می آفرینند» (نظری، 10:1391).

    منابع

    منابع كتابي و مقاله‌اي

    1. بيدخوني، محمد (1393)، بررسي درونمايه‌ها و سبك غزليات فاضل نظري، به راهنمايي علي‌اكبر افراسياب‌پور، درجه كارشناسي‌ارشد،‌ دانشگاه تربيت‌دبير شهيد رجايي،‌ تهران.
    2. تقي‌دخت، محمدرضا (1388)،‌ تماشاي جهان از پنجره‌اي نادستياب، درباره شعرهاي فاضل نظري و چرايي اقبال مخاطب به آن، فصلنامه تخصصي شعر، سال شانزدهم،‌ شماره 68، زمستان، صص 60-67.
    3. حدادعادل، غلامعلي (1389). به همين سادگي كه ميبيني (سيري در شعر فاضل نظري)، فصلنامه نامه فرهنگستان، شماره 42، تابستان، صص 23-36.
    4. ساوجي، مهدي مظفري (1388)، امپراتور اقليت: به بهانه انتشار چاپ نهم گريه‌هاي امپراتور و چاپ ششم اقليت مجموعه شعرهاي فاضل نظري، فصلنامه تخصصي شعر، شماره 68، زمستان، صص 71-74.
    5. شوشتري، منصوره؛ طاهري، فائزه (1394)، بازخواني چند شعر فاضل نظري: گريه‌هاي شاعرانه امپراتور براي اقليت، روزنامه ايران، قسمت شعر، سال بيست و يكم، شماره 6088، پنجشنبه 5 آذر، ص 8.

    منابع سايتي

    1. احمدوندي، محسن (1392)، نگاهی به مجموعه غزل «ضد» سروده‌ی فاضل نظری، سايت كانون فرهنگي چوك، قابل دسترس در:

    http://www.chouk.ir/maghaleh-naghd-gotogoo/4498-2013-08-03-06-15-54.html




    برچسب ها: سمينار بررسي اشعار فاضل نظري نظر موضوع محتوا
  

پشتیبانی شما

تمام فایلهای موجود در فروشگاه دارای امکان ضمانت بازگشت وجه می باشند در صورتی که محتوای فایل خریداری شده با توضیحات ارائه گرفته مطابقت نداشته یا دارای مشکل باشند.

گارانتی بازگشت وجه

تماس با ما

درصورت وجود هرگونه سوال یا ابهام ، پیشنهاد و انتقاد میتوانید از طرق زیر با ما در ارتباط باشید.

تلفن تماس3887 049 0921 ایمیلfarsfile@gmail.com ارسال پیام

آمار سایت

1,666 بازدید امروز
2,143 بازدید دیروز
13,610,384 بازدید کل
20,811 فروش موفق
847 تعداد کاربران
20,101 تعداد فایل

شبکه های اجتماعی

کلیه حقوق مادی و معنوی سایت برای فارس فایل محفوظ می باشد.
طراحی توسط: ارتباط نو | کدنویسی توسط : وبتینا